Кейінгі Мин әулетінің әйгілі эвнухы Вэй Чжунсянь

Кіріспе

Кейінгі Мин дәуірінің қытай евнухі Вэй Чжунсян (1568 – 12 желтоқсан 1627), туғанда Вэй Си (魏四) аталған, Мин дәуірінің соңында өмір сүрген қытай сарайының евнухі. Евнух ретінде Ли Цзиньчжун (李进忠) есімін қабылдаған. Көптеген тарихшылар оны қытай тарихындағы ең жаман евнух деп санайды. Ол Тяньци императоры Чжу Юцзяоның (1620–1627) сарайында қызмет еткенде көзге түскен, оның билігі ақыры императордың билігімен теңескен. Соңғы 400 жыл бойы қытай мәдениетінде кең танылғандықтан, оның ерте өмірі туралы көптеген әңгімелер пайда болды, олардың көпшілігі оны қарақшы және құмар ойыншы ретінде көрсетеді.

Ертедегі сарайлық өмірі (15851619)

Анасының туысы арқылы Вэй Тыйым салынған қалада қызмет етуге мүмкіндік алды. Императорлық евнух болғаннан кейін Ли Цзиньчжун деген есімді қабылдады. Мин сарайының евнугі болған Вэй әкрен-ақ сарай шенеуніктерінің құрметіне ие болды. 1605 жылы оған Ван ханшайымы мен оның кішкентай ұлы Чжу Юцзяоға тамақ беру міндеті тапсырылды, ол кейіннен Тяньцзи императоры болды. Ли ханымның биліктен шеттетілуі Вэй мен Кэ ханымға императорлық сарайдың шешімдеріне ықпал етуді жеңілдетті. Чжу Юсяо Тяньцзи императоры болып таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, ол сарай мәселелеріне қарағанда ағаш өңдеу және құрылыс жобаларына көбірек қызығушылық танытқаны анық болды; ол мұндай мәселелерді көбінесе Вэй мен Бас хатшыларға қалдырды. Вэйдің Тяньцзи императорына деген адалдығы тез нәтиже берді – 1625 жылы ол Тыйым салынған қалада штаб-пәтері орналасқан, мыңнан астам біркелкі киінген полицейлерден тұратын Шығыс Депоның министрі болды. Тяньцзи императорының іс жүзіндегі әкесі және қорғаушысы ретінде Вэй ақырында императорлық жарлықтарды жеткізуге жауапты болды, ал сарайдан шыққан әрбір бұйрық императордың және Вэйдің, «Депо министрінің» атынан шығарылды. Вэйдің 14 туысы абыройлы атаққа ие болды немесе мұрагерлік әскери лауазымдар алды; кейбіреулері тіпті жоғары лауазымды қызметтерге тағайындалды. Қытайда Вэйдің билігінен қорқыныш күшейген сайын, көптеген жергілікті шенеуніктер оның құрметіне ғибадатханалар салуды тапсырды, бұл конфуцийшіл ғалымдардың наразылығын тудырды. 1622 жылдың шілдесінде доңлиндік көзқарасты қолдаушы және Мин цензурасы Чжоу Зонгцзянь Вэй Чжунцзянды императордан босатуды өтінді. 1624 жылы Ян Лян Тяньцзиге мемориал жазып, Вэйді «24 қылмыс» үшін айыптады, олардың кейбіреулері ойлап қойылған. Екі әрекет те сәтсіз аяқталып, Вэйді Донглин партиясына қарсы бұрды. Шығыс Депоның басшысы ретінде Вэйдің диссиденттерді тұтқындау және соттау билігі шаруалар мен саудагерлерге ғана қатысты. Шенеуніктерді тұтқындау және тергеу жұмыстары түрме басшысы Сюй Сяньчунь басқаратын «Кестелі киімдегі күзет» жасағы арқылы жүзеге асырылуы керек болды. Алайда, Вэйдің нағыз билігі императордың жарлықтарын жеткізуге берілген тапсырмасы және императормен тығыз қарым-қатынасы арқылы көрінді. 1625 жылы Сюй Дунлин партиясының алты жетекшісін, соның ішінде Вэйдің қарсыласы Ян Лянды тұтқындады, оларды бюрократиялық лауазымдары арқылы мемлекеттік қаражатты ысырап етуде айыптады. Сюй Ян мен қалған бес доңлин жетекшісін ұзақ тергеу мен азаптауларға ұшыратты. Алтысы да императорлық жарлықсыз қайтыс болды. Сюй 1626 жылы Жоу Зонгцзянды қоса алғанда, тағы жеті доңлин ғалымын тұтқындап, өлтірді. 1625-26 жылдар аралығында Сюй мен Кестелі киімдегі күзетшілер жүздеген Дунлин симпатиялықтарын төмендетіп немесе үкіметтен қуды. Бұл тұтқындаулар мен өлтірулерге Вэйдің нақты қатысы белгісіз болса да, оның сарайдағы жалпы бақылауы және императордың жарлық беру өкілеттігі оның белгілі бір дәрежеде араласуын қамтамасыз етті. Тяньцзи императорының үш ұлының ешқайсысы ересекке жетпегендіктен, император өзінің кіші інісі Чжу Юцзяньға билік ету құқығын берді, ол 1627 жылдың 2 қазанында Чончжэн императоры болды. Чончжэн императоры шешім қабылдауды алмастыратын адамдарсыз билік етуге ниеттенгенмен, ол Вэйді дереу жұмыстан шығармады. Вэй Чончжэн императорының билік етуі басталғаннан кейін алты күн өткен соң отставкаға кетуді ұсынғанда, император бас тартты. Бір айдан кейін Вэй өзінің құрметіне ғибадатханалар салуға тыйым салды. Кейінгі айларда императорға Вэй туралы көптеген шағымдар келіп түсті және оны импичментке шақыру туралы өтініштер түсті. Алғашқыларын елемегеннен кейін Чончжэн императоры ақыры Вэйдің кінәларын ресмилерден дәлелдеуді талап етті. Осыған жауап ретінде «жүзден астам» шенеунік Вэйді айыптайтын ескерткіштерді жіберді. 8 желтоқсанда Чончжэн императоры Вэйдің қылмыстарын тізімдеген жарлық шығарды және оны Фэньянға (қазіргі Анхуй) айдады. Вэй Фэньянға сапар шегіп бара жатқанда, Чончжэн императорының комиссарларының бірі императорды Вэй қайтыс болған Тяньцзи императорының басқа да төмен тұрған шенеуніктермен бірге бүлік шығаруға тырысуы мүмкін екені туралы ескертті. Ескертуге сүйене отырып, Чончжэн императоры Вэйді тұтқындап, Пекинге қайтаруға бұйырды. 13 желтоқсанда Вэйді хабаршылар тауып, жарлық туралы хабарлады. Сол түні ол өзінің серіктерімен бірге Пекиннен оңтүстікке қарай 150 миль қашықтықта орналасқан қонақүйге тоқтады. Вэй мен оның хатшысы өздерінің белдерімен шатырдың қабырғасына ілініп, өз-өзіне қол жұмсады. Вэйдің өлімі анықталғаннан кейін, оның серіктерінің қалғаны күзетшілер келмес бұрын қашқан. Чончжэн императорының Вэйге және оның саяси одақтастарына жасаған жазасы жылдам және қатал болды. 1628 жылдың басында Вэйдің денесі бөлініп, оның туған ауылында халыққа ескерту ретінде қойылды. 1629 жылға қарай Чончжэн императоры Вэйдің 161 серігін жазалады; олардың 24-і өлім жазасына кесілді. Кэ ханым Вэй қайтыс болғаннан кейін 11 күн өткен соң тергеушілердің бірінен аяусыз ұралып қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, оның қудалануы туралы әңгімелер мен пьесалар жазылып, көптеген адамдардың назарына ілікті. 2009 жылы Тяньцзи императорының билігі кезінде Вэй Чжунцзянь мен Кэ ханымның билігін көрсететін 42 сағаттық прайм-тайм телесериал қытай телеарналарында көрсетілді. Сериал Вэй Чжунцзянь мен Чжу Юцзяоды жағымсыз жарықтан көрсетті.

Through a relative of his mother, Wei was able to enter into service in the Forbidden City. After he became an imperial eunuch, he used the name Li Jinzhong. As a eunuch in the Ming court, Wei slowly gained the favor of various palace officials while working in various unofficial positions. In 1605, he was given the job of serving meals to Lady Wang and her infant son Zhu Youjiao, who would eventually become the Tianqi Emperor. With Lady Li deposed, it became much easier for Wei and Madame Ke to influence the imperial court's decisions. Soon after Zhu Youxiao was enthroned as the Tianqi Emperor, it became clear that he was much more interested in carpentry and building projects than in court matters; he often left such matters to Wei and the Grand Secretaries. Wei's loyalty to the Tianqi Emperor paid quick dividends – by 1625, he had become the minister of the Eastern Depot, a force of over one thousand uniformed policemen headquartered in the Forbidden City. As the Tianqi Emperor's de facto father and protector, Wei eventually became responsible for delivering imperial edicts, and any order from the palace was issued in the name of the emperor as well as Wei, the "Depot Minister". Fourteen of Wei's relatives were either ennobled or received hereditary military positions; some were even appointed to high official positions. As fear of Wei's power became more and more prevalent in China, many local officials commissioned the building of temples in his honor, much to the chagrin of Confucian scholars. Donglin sympathizer and Ming censor Zhou Zongjian impeached Wei Zhongxian in July 1622, imploring the emperor to remove him from the palace. In 1624, Yang Lian wrote a memorial to Tianqi condemning Wei of "24 crimes", some of them fabricated. Both attempts were unsuccessful and turned Wei against the Donglin party. As head of the Eastern Depot, Wei's power to arrest and convict dissidents was technically confined to peasants and merchants. Arrests and interrogations of officials had to be done through the Embroidered Uniform Guard, who were under command of prison director Xu Xianchun. However, Wei's true power came through his commission to deliver the emperor's edicts, as well as his close relationship with the emperor. In 1625, Xu then arrested six of the Donglin party's leaders, including Yang Lian (Wei's detractor), whom he had accused of squandering public money through their bureaucracy positions. Xu then subjected Yang and the other five Donglin leaders to lengthy interrogations and torture. Eventually all six died, apparently without imperial edict. Xu then arrested seven other Donglin scholars, including Zhou Zongjian, and killed them in 1626. Over the two year period of 1625–26, hundreds of other presumed Donglin sympathizers were demoted or purged from the government by Xu and the Embroidered Uniform Guard. Although Wei's exact involvement in these arrests and killings is not known, his overall control of the palace and the emperor's powers of edict ensured his involvement in some degree. Because none of the Tianqi Emperor's three sons lived to adulthood, the emperor conferred the right to rule to his younger brother, Zhu Youjian, who became the Chongzhen Emperor on 2 October 1627. Although the Chongzhen Emperor was intent on ruling without any decision making surrogates, he did not immediately dismiss Wei. When Wei offered to resign just six days after the Chongzhen Emperor's reign began, the emperor refused. A month later, Wei decreed that no more temples should be built in his honor. In the months afterwards, multiple complaints about and calls for Wei's impeachment came before the emperor. After ignoring the first few, the Chongzhen Emperor finally called for evidence of Wei's faults from officials. In response to this, "more than one hundred" officials sent memorials denouncing Wei. On December 8, the Chongzhen Emperor issued an edict listing Wei's crimes and exiled him south to Fengyang (in present day Anhui). As Wei traveled to Fengyang, one of the Chongzhen Emperor's commissioners warned the emperor that Wei might work with other demoted officials of the deceased Tianqi Emperor to stage a rebellion. Acting on the warning, the Chongzhen Emperor ordered the Embroidered Uniform Guard to arrest Wei and bring him back to Beijing. On December 13, informants found Wei and told him of the edict. That night, he and his entourage stopped at an inn 150 miles south of Beijing. Wei and his secretary proceeded to hang themselves from the rafters with their own belts. After discovering Wei's death, the rest of his entourage managed to escape the area before the guards came. The Chongzhen Emperor's retribution to Wei and his political allies was swift and severe. In early 1628, Wei's corpse was dismembered and displayed in his native village as a warning to the public. By 1629, 161 of Wei's associates had been punished by the Chongzhen Emperor; of those, 24 were sentenced to execution. Madam Ke was beaten to death by an interrogator just 11 days after Wei's death. Stories and dramatizations of this persecution were written just months after his death and gained a large public audience. In 2009, a 42 hour primetime television series dramatizing Wei Zhongxian and Madam Ke's power during the reign of the Tianqi Emperor was shown on Chinese television. The series also portrayed Wei Zhongxian and Zhu Youjiao in a negative light.