Кіріспе

Кук аралдарының Ай құдайы

Кук аралдары мифологиясында Аватеа (сонымен қатар Ватеа деп те аталады; «түс» немесе «жарық» деген мағынаны білдіреді) – ай құдайы және мангаия мифіндегі құдайлар мен адамдардың әкесі. Оның көздері Күн мен Ай деп есептелген, ол сонымен қатар жарық құдайы ретінде де белгілі болған.

Мифология

Бір аңыз бойынша, Вари Ма Те Такере (Бастапқы ана) өз денесінен алты бала жаратты. Оның оң жағынан үш, сол жағынан үш бала туды. Олардың біріншісі – Аватеа, алғашқы адам, ол ай құдайы ретінде қабылданатын. Өскен сайын ол тік бойымен екіге бөлінді; оң жартысы адам, сол жартысы балық болды. Әндерде құдайлар "Ватеаның балалары" деп аталады. Осы қысқартылған тіркес Раротонгада да қолданылады: Айтутаки мен Атиуда толық түрі "Аватеа" қолданылады, мысалы, kia kakā te mata o Avatea Nui, яғни "Ұлы Аватеаның көзі ашылғанда"; басқаша айтқанда "күн толық күшімен шашқанда"; әлі де Аваики немесе Арқан дүниесінің қараңғылығына қарсы. Мангаи аңызында, Ватеаға түсінде әдемі әйел келеді, ол оның Арқан дүниесінен өзіне келгеніне сенімді, бірақ оянғанда оны таба алмайды. Ол жаңғақтың қабығын шашып, соңында күзетшілер дәмді тағамға жұқа қол соғатынын көреді. Ватеа оны ұстап, оның аты Папа екенін біліп, оған үйленеді. Тангароа мен Ронго – олардың егіз ұлдары. Ронгоның әйелі Таваке есімді қыз туады. Таваке Ранги, Мокойро және Акатауираны дүниеге әкеледі. Ранги Мангаяны Арқан дүниесінен көтеріп, аралдың алғашқы патшасы болады. Оның әйелінің аты Те По Татанго.