Кіріспе

Ацтектердің ақсүйек тегінен шыққан ғалым, ақсүйек, суретші және жазушы Фернандо де Альва Кортес Икстлильксохитль (1568 мен 1580 жылдар арасында дүниеге келген, 1648 жылы қайтыс болды) – қазіргі Мексикадағы Жаңа Испанияның испан вице-корольдігінде өмір сүрген, жартылай ацтек ақсүйек тегінен шыққан ақсүйек. Ол негізінен ацтектердің ежелгі тарихын жазған еңбектерімен белгілі.

Өмір

1568 және 1580 жылдар аралығында дүниеге келген Альва Кортес Истлилькшочитль, Текскоконың *тлатоке* (бастылары) болған Истлилькшочитль I және Истлилькшочитль II-нің тікелей ұрпағы еді. Оның әкесі – жергілікті халықтан, ал анасы мен әжесі – испандықтар. Ол сондай-ақ Куитлахуактың шөбересі болды (Куитлахуак – билеуші Аксаякатлдың он бірінші ұлы және Теночтитланның бұрынғы билеушісі Моктезума II-нің кіші інісі), Теночтитланның соңғы ацтек билеушісі және Ла Ноче Триста жеңілісіндегі жеңімпаз. 1602 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін, патша жарлығымен ол отбасының атақтары мен иеліктерінің мұрагері деп жарияланды. Дегенмен, оның мүлкі көп болған жоқ, себебі ол 1608 жылы Текскоко патшаларының ұрпақтарының аяусыз жағдайға түскенін айтып шағымданды. Ол Императорлық Санта-Крус де Тлателолько колледжіндегі көрнекті студент болды, онда науатль және испан тілдерін үйренді. 1600 жылдан 1604 жылға дейін Сан-Хуан Теотиуакан қаласында тұрды. 1608 жылы вице-корольдің аудармашысы болып жұмыс істеді, бұл тағайындаманы ол біліміне және ежелгі мексикалықтардың иероглифтік суреттерін түсіндірудегі шеберлігіне қарыздар еді. Ол сондай-ақ ұлттық әндерде сақталған ата-бабаларының дәстүрлерін жақсы білді және "мексикалық тарих туралы білімімен танымал бірнеше ескі америкалықтармен жақын байланыста болды". Ол өзінің және достарының еңбегін ел тарихы туралы еңбектер жазуға жұмсады. Олардың маңыздылығын Клавьеро, кейіннен Гумбольдт ашқанға дейін белгісіз болды. Біріншісі олардың испан тілінде вице-корольдің бұйрығымен жазылғандығын және Мексикадағы иезуиттер кітапханасында сақталғандығын айтты. Басқа кітапханаларда да көшірмелері болды. Бұл Жаңа Испаниядағы және толтектерге қатысты көптеген оқиғаларды қамтитын еңбек болды. *Relación* және оның басқа да есептері мен жинақтарында жазу үзінділері мен әндері бар, олар көп қайталанып, ұйымдастырылмаған. Ол арғы атасы Дон Фернандо Истлилькшочитль II-нің ацтек империясын жаулап алуда және Жаңа Испанияның жергілікті халқын бейбіт етуде атқарған маңызды рөлін егжей-тегжейлі баяндап, оны барлық жағынан мадақтап, жаулап алушылардың шығарсыздығын айыптады. Кейін (1610-1640 жылдар аралығында, Чавероның айтуынша) Альва испан тілінде *Historia chichimeca* атты еңбекті жазды, онда да осы оқиғалар баяндалды, бірақ олар жақсырақ ұйымдастырылған. *Historia chichimeca* – бұл түпнұсқалық атау емес, ол белгісіз, бірақ қолжазба оның қолында болған кезде Карлос де Сигуенца и Гонгора берген. Кейінірек сол қолжазбаға ие болған Лоренцо Ботурини Бернадуччи оны *Historia general de la Nueva España* деп атады. Ол үлкен жұмыстың бөлігі болғанына, қалған бөлігі жоғалып кеткеніне немесе аяқталмаған болуы мүмкін екеніне нұсқау бар. Ол Мексиканы қоршаумен аяқталады. Бұл еңбек Колумбияға дейінгі тарих пен жаулап алудың Текскоко нұсқасын ұсынады, бұл Фернандо Альварадо Тезозомоцтың Мексика нұсқасын ұсынатын еңбегіне қарама-қайшы. *Historia chichimeca* Альваның ең жақсы еңбегі саналады. Оның еңбектері Мексика тарихы үшін өте маңызды деректерді қамтиды, бірақ *Historia chichimeca*-дан басқа, олар тәртіпсіз немесе әдіссіз жазылған, хронология өте қате және қайталану көп. Альфредо Чаверо 1891-1892 жылдары *Obras históricas* (Тарихи шығармалар) деген атаумен оның еңбектерін жариялады. 1952 жылы Жозе Игнасио Давила Гариби жаңа прелогы бар осы басылымды қайта басып шығарды. *Codex Ixtlilxochitl* оған жатқызылады. Ол екі мемориалды жазды, *Sucinta* және *Sumaria*, вице-король Луис де Веласко, хихоно және Фрай Гарсия Гераға арналған. Бұл оның патшалық ата-бабаларының меншігі мен артықшылықтарын қайтарып алуға жасаған әрекеттері болды. Осы шағымдардың бір бөлігі және кейіннен Мексиканың архиепископы және Жаңа Испанияның вице-королі болған Фрай Гарсия Гераның қолдауының арқасында, оған кейбір жерлер берілді, ал өмірінің соңғы жылдарында ол Үндістан соттарында аудармашы болып тағайындалды. Ол 1648 жылы кедей және ұмытылған күйде қайтыс болды. Оның ұлы Хуан де Альва Кортес құжаттарын мұра етті және ол қайтыс болғанға дейін Дон Карлос де Сигуенца и Гонгораға берілді.