Кіріспе

Қайта құруға қарсы саяси стратегия. 1874-1875 жылдарғы Миссисипи жоспары АҚШ Оңтүстігіндегі Қайта құру дәуірінде ақ нәсілді оңтүстік демократтары тарапынан әзірленді. Бұл жоспар демократиялық партия тарапынан Миссисипидегі республикалық партияны құлату мақсатымен жасалды. Ол үшін афроамерикандық азаматтар мен ақ республикалықтардың қолдаушыларына қарсы ұйымдастырылған зорлық-зомбылық пен сайлаушылардың құқығын шектеу қолданылды. Демократтар штат заңнамасын және губернатор кеңсесін «мүмкін болса бейбіт жолмен, болмаса күшпен» саяси бақылауға алуды көздеді. Олардың ақталу себептері губернатор Адельберт Эймстің республикалық әкімшілігіне наразылықта болды, оның ішінде сырттан таралған жемқорлық және жоғары салықтар туралы айыптаулар бар еді. Алайда, одан кейін болған зорлық-зомбылықтың басты себебі – ақ үстемдікті штатқа қайтару еді. Кампанияның сәттілігі нәтижесінде Оңтүстік Каролина және Оңтүстіктегі афроамерикандықтар көпшілік құраған басқа штаттар да осындай жоспарларды қабылдады. Сайлаудағы зорлық-зомбылықты тоқтату және босатылғандарды саясаттан шеттету үшін демократтар басымдығымен штат заңнамасы 1890 жылы жаңа конституцияны қабылдады. Бұл конституция сайлауға тіркелуге және қару-жараққа ие болуға кедергілер тудырып, көптеген афроамерикандықтарды құқықтарынан айырды және қарусыздандырды. Сайлау құқығынан айыру террористік зорлық-зомбылық пен алаяқтық арқылы күшінде болды, нәтижесінде көптеген афроамерикандықтар тіркелуге немесе дауыс беруге тырысуын тоқтатты. Олар 1965 жылғы Федералдық дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғанға дейін, яғни штаттық тәжірибені федералдық бақылауға алуға және азаматтардың дауыс беру құқығын қорғауға рұқсат берілгенге дейін дауыс беру құқығын қайта иелене алмады.

Тарих

Қайта құру кезеңінде бұрынғы құлдарға азаматтық құқық берілді, ал 14 және 15-ші түзетулер арқылы афроамерикалық ерлерге сайлау құқығы берілді. Бұл шешімнің салдары тез арада сезіліп, азат болғандар құлшынып тіркеліп, сайлау учаскелеріне ағылды. Азатталғандардың көп бөлігі бостандықтарын қамтамасыз еткен Республикалық партиямен бірікті, республикашыл ретінде тіркелді. Бірақ олар ақ республикашылдарға да, қара нәсілділерге де дауыс берді. Мысалы, Миссисипи штатында, қара нәсілділердің көпшілік бөлігі тұратын аймақта, жаңа Конституцияны жазған Миссисипи конституциялық конвенциясына 100 делегаттың тек 16-сы ғана қара нәсілді болды. 1874 жылғы Миссисипи сайлауында Республикалық партия бұрын демократтардың бекінісі болған аймақта 30 000 дауыспен жеңіске жетті, онда тек ақ адамдар дауыс берген. Республикашылдар губернаторлық лауазымды және бірнеше заң шығарушы орындарды иеленді, бірақ қара нәсілділер штаттық заң шығарушы органдарда көпшілік орындарға ие болған жоқ, бірақ олар халықтың үлесі осы деңгейде болды. Азатталғандар және басқа қара нәсілділер (кейбіреулері Солтүстіктен штатқа жұмыс істеуге көшіп келді) көптеген жергілікті лауазымдарға сайланды және сол жылы штаттық заң шығарушы органдағы 36 орынның 10-ын иеленді. (Олар халықтың басым бөлігін құрады және ақ республикашылдарға да, қара нәсілділерге де дауыс берді.) 1874 жылы Виксбург қаласындағы ақ нәсілділер сол жылғы сайлауда қара нәсілділердің дауыс беруіне кедергі келтіруге ниеттенді. Ақ қарулы патрульдер қара нәсілділердің дауыс беруіне бөгет қойды; демократтар тамыз айындағы сайлауда барлық республикалық қалалық шенеуніктерді жеңді. Желтоқсан айында осы партияның ықпалымен округ шерифі Питер Кросби штат астанасына қашуға мәжбүр болды. Шерифке көмектесу үшін қалаға келген қара нәсілділер де ақ нәсілділердің күшіне қарсы тұра алмай, қашуға мәжбүр болды, өйткені қарулы ақ нәсілділер қалаға толып кірді. Келесі бірнеше күн ішінде қарулы ақ топтар қала мен айналасында 300-ге жуық қара нәсілді адамды өлтірген болуы мүмкін, бұл оқиғалар Виксбург қырқыны деп танылды. АҚШ президенті Улисс Грант 1875 жылдың қаңтар айында зорлық-зомбылықты тоқтату және шерифтің қауіпсіз оралуын қамтамасыз ету үшін Виксбургке әскер ротасын жіберді. Шериф Кросбиді оның ақ орынбасары А. Гилмер 1875 жылдың 7 маусымында атып өлтірді, ол ауыр жарақат алып аман қалды. 1875 жылы демократтар «Миссисипи жоспары» аясында штаттың республикалық күштерін әлсірету үшін екі бағыттан саяси күреске түсті. «Демократиялық партияның әскери күші» ретінде танымал Қызыл көйлектер сияқты ақ жарымәскери ұйымдар құрылды. Ку-клукс-клан (сол кезде таратылған) есімінен өзгеше, Қызыл көйлектер ашық түрде жұмыс істеді және жергілікті жерлерде танымал мүшелерімен парадтар өткізді. Олар кейде парадтары мен іс-әрекеттері туралы газеттерде жариялауға шақырды, ал олардың мақсаты республикашылдарды биліктен ығыстыру болды. Олар жақсы қаруланған және жаңа қару-жарақ сатып алу үшін жеке қаржыландыруға ие болды, осылайша олардың ықпалы артты. Бірінші қадам – 10-15 пайызды құрайтын «скалагтарды» (ақ республикашылдарды) демократиялық партиямен дауыс беруге көндіру болды. Ашық шабуылдар мен экономикалық және саяси қысым көптеген «килемдіктерді» партияны ауыстыруға немесе штатты тастап кетуге мәжбүр етті. «Миссисипи жоспарының» екінші қадамы – азат болғандарды және олардың отбасыларын қорқыту болды. Жер иелері, жалға берушілер және саудагерлер қара нәсілді шаруалар мен фермерлерге қарсы экономикалық қысым көрсетті, бірақ нәтижесі шектеулі болды. Қызыл көйлектер көбінесе зорлық-зомбылық, соның ішінде қамшылау мен кісі өлтіру, сайлау кезінде қорқыту сияқты шараларды қолданды. Олармен бірге «оқ ату клубы» деп аталатын ақ жарымәскери топтар да қосылды, олар республикалық митингтерде тәртіпсіздіктерді жиі тудырып, одан кейін болатын қақтығыстарда ондаған қара нәсілділерді атып өлтірді. Губернатор зорлық-зомбылықты тоқтату үшін федералды әскерлерді сұраса да, президент Улисс Грант әрекет етуге асықпады. Ол Огайо штатының сол жылғы сайлауында демократтардың пайдасына қолданылатынына сенген «байонеттік үстемдік» деп айыпталудан қорқып еді. Зорлық-зомбылық тоқтатылмады және жоспар қалыпты жұмыс істеді: Миссисипи штатының 1875 жылғы сайлауында қара нәсілділердің көпшілігі бар бес округте сәйкесінше 12, 7, 4, 2 және 0 республикалық дауыс берілді. 1874 жылғы ұлттық және қалалық сайлауда 30 000 дауыспен республикалық үстемдік 1875 жылы кері қайтарылды, ал штаттық сайлауда демократтардың 30 000 дауыспен көпшілігі байқалды. Миссисипидегі ақ демократтардың жетістігі Солтүстік және Оңтүстік Каролинадағы Қызыл көйлектер таралуына да ықпал етті, онда мыңдаған ақ адамдар оқ ату клубына қатысты. Қызыл көйлектер Оңтүстік Каролинадағы қара нәсілділердің көпшілігі тұратын округтерде қара нәсілділердің дауыс беруін басуда ерекше көзге түсті. Тарихшылардың бағалауынша, олар Оңтүстік Каролинадағы 1876 жылғы сайлауға дейін бірнеше апта ішінде 150-ге жуық кісі өлтірді. Луизиана да ақ көтерілісшілерді, «Ақ лига» деп танылғандарды шығарды, олар 1874 жылдан бастап штатта зорлық-зомбылық арқылы қара нәсілділердің дауыс беруін басты.

Мұра

1877 жылы АҚШ федералды әскерлері 1877 жылғы ұлттық келісімге байланысты Оңтүстік штаттардан шығарылды. Ақ демократтар барлық оңтүстік штаттардың заң шығарушы органдарын бақылап отырды, бірақ қара нәсілділер 1880 жылдарға дейін жергілікті лауазымдарға сайлануын жалғастырды, ал 19 ғасырдың соңында кейбір штаттардағы популистермен одақтасу нәтижесінде кейбір конгресс орындарына өкілдер сайланды. 1890 жылы Миссисипиде демократтар басымдығымен құрылған заң шығарушы орган жаңа конституцияны әзірлеп қабылдады, ол сайлаушы тізіміне ену және қару-жарақ сатып алуға кедергілер қойып, көптеген қара нәсілділерді құқығынан айырды және қарусыздандырды. Бұл кедергілерге сайлау салығы, субъективті сауаттылық сынақтары және тұру мерзіміне қойылатын қатаң талаптар кірді. Бұл заңдық ережелер, нәсілдік бейтарап тілде жазылғанымен, кемсітушілікпен орындалды және АҚШ Жоғарғы Сотындағы сот процестерінен өткен соң, Оңтүстік Каролина және Оклахома сияқты басқа оңтүстік штаттары да жаңа конституцияларында немесе заңдарында осындай ережелерді қабылдады. Ғасырдың басынан 1908 жылға дейін оңтүстік демократтары мұндай жаңа штаттық конституцияларды қабылдау арқылы көптеген қара нәсілділерді және кедей ақ адамдарды (әсіресе Алабама штатында) құқығынан айырды. Қара нәсілділер американдық Оңтүстіктің ресми саяси жүйесіне қатысудан 1960 жылдардың соңына дейін, конституциялық дауыс беру құқығын қолдау және қорғау үшін федералды заңнама қабылданғаннан кейін ғана толыққанды қатыса алды.