Кіріспе

Әбу Бәкр ибн Омар ибн Ибрахим ибн Тургут, кейде әл-Санхажи немесе әл-Ламтуни (1087 жылы қайтыс болды; أبو بكر بن عمر) – Ламтуна бербер тайпасының басшысы және 1056 жылдан өліміне дейін Альморавидтердің әмірі. Ол Марокконың Марракеш қаласын құрған адам деп есептеледі, және оның билігі тұсында діннен тайған Баргхавата тайпасы жойылды. 1076 жылы ол Гана империясының астанасы Кумби Салехті бағындырды және осы Батыс Сахара аймағына Ислам дінін әкелгені үшін мақталады. 1087 жылдың қараша айында Әбу Бәкр қазіргі Мавритания аумағында уланған жебеден көз жұмды.

Өмірбаян

Әбу Бәкір ибн Омар Бану Тургут тайпасының Ламтуна берберлерінен шыққан мүшесі болды. Оның әйелі Яхья ибн Ибрахим Ламтуна тайпасының басшысы еді, ол 1040-шы жылдардың басында Малики ғалымы Абдалла ибн Ясинмен бірге Альморавид (мурабитун) қозғалысын құрды.

Әмір әл-Мұслимин

1056 жылы Жәхья ибн Омардың Табфарилла шайқасында қаза табуымен рухани көшбасшы Абдалла ибн Ясин Әбу Бәкірді жаңа әскери қолбасшы және әлморавидтердің әмірі етіп тағайындады. Сол жылы Әбу Бәкір Сиджилмассаны Зената конфедерациясының Маграва тайпаларынан қайтарып алды. Бұл қала бұрын Жәхьяның бақылауында болған, бірақ кейіннен жоғалған еді; Әбу Бәкір оны 1056 жылдың соңында әлморавидтер үшін қайта басып алды. Сиджилмассаны қайтадан жоғалтпау үшін Әбу Бәкір Марокконың оңтүстігіндегі жолдар мен аңғарларды қорғау мақсатында науқан бастады. Ол дереу Драа аңғарын басып алды, содан кейін Вади Нуль бойымен (Анти Атлас тауларының шетімен) жүріп, Ламта және Газзула (Жазула) тайпаларының Альморавид қозғалысына қосылуын қамтамасыз етті. Әбу Бәкір Марокконың оңтүстігіндегі Сус аңғарын басып алуға жетекшілік етіп, 1057 жылы жергілікті астана Тарудантты жаулап алды. Келіссөздер арқылы Абдалла ибн Ясин Жоғарғы Атластағы Масмуда берберлерімен одақ құрды, бұл Альморавидтерге тау жолынан аз кедергімен өтуге және 1058 жылы Агматтың маңызды Зената тайпасы басқаратын цитаделін басып алуға мүмкіндік берді. Олардың алға жылжуының оңайлығына риза болған Абдалла ибн Ясин Марокконың батысындағы Бергуата аймақтарына жеңіл қаруланған күзетпен кірді және дереу қаза тапты. Әбу Бәкір сол кезде Агматтың солтүстігіндегі аймақты тазалап жатқан еді, ол Альморавид әскерін қайта топтоп, Бергуатаны қатыгездікпен кек алу науқанында жаулап алды. Рухани көшбасшы Абдалла ибн Ясиннің қазасы Альморавидтерді Әбу Бәкірдің толық бақылауына қалдырды. Әбу Бәкір Альморавид бағдарламасын іске асыруды жалғастырды, бірақ діни билікті өзіне алмайтын болды. Әбу Бәкір, кейінгі Альморавид билеушілері сияқты, халифалық «Сәбилердің басшысы» (әмір әл-Му'минин) емес, «Мұсылмандардың ханзадасы» (әмір әл-Муслимин) деген салыстырмалы түрде қарапайым атақты қабылдады. Әбу Бәкір Агматтың ең бай әйелі Зейнеп ан Нафзауияға үйленді, ол оған Оңтүстік Марокконың күрделі саясатын басқаруға көмектесті. Бірақ шөлде өскен Әбу Бәкір Агматтың көп халқы мен сарайлық өмірінің шектеулілігін сезінді. 1060/61 жылдары Әбу Бәкір және оның Санхаджа серіктері қаладан шығып, Тенсифт өзенінің жайылымдарында шатырларын тігіп, Сахара шөлінде болғандай штаб-пәтері үшін лагерь құрды. Шатырлардың орнына тас ғимараттар салынып, лагерь Марракеш қаласына айналды, ол сол кездегі ерекше қала, құрма ағаштары мен оазис сияқты сезіммен шөл өмірін еске түсірді. Әбу Бәкір өзінің туысы Юсуф ибн Ташфинді Агматқа тағайындап, солтүстікке қарай Зената тайпаларына қарсы майданды ұстау жауапкершілігін жүктеді. 1060 жылдары Әбу Бәкір Маракеште сот отырғанда, Юсуф Альморавид әскерлерін Марокконың солтүстігіне қарсы бағыттап, Зената бекіністерін бірінен соң бірін қысқартты. 1070 жылы Марокконың астанасы Фес ақыры Альморавидтерге түсті. Алайда Альморавид қатарында, әсіресе Сахара шөліндегі тайпалар арасында наразылық туды, олар бұл алыс солтүстік науқандарды қымбат және мағынасыз деп есептеді. Альморавид одағынан бұрын бөлініп кеткен Гуддала тайпасы басқа шөл тайпаларын да солай істеуге шақыра бастады. Фес құлағаннан кейін Марокконың қауіпсіздігіне көз жеткізген Әбу Бәкір Сахараға оралып, шөлдегі наразылықты басуға бел буды. Ол Юсуф ибн Ташфинді өзінің болмағанда Марокконы басқаруға тағайындады. Санхаджа тайпаларының әдетінше, Әбу Бәкір кетер алдында Зейнепті ажырастырып, егер оған қорғаныс қажет болса, Юсуфқа үйленуге кеңес берді.

Оңтүстік жорықтар мен өлім

Сахарадағы наразылықты басаңдатып, Әбу Бәкір 1072 жылы Мароккоға солтүстікке қайтып келді. Бірақ Юсуф ибн Ташфин биліктің дәмін татып, одан бас тартуға құштар болды. Жаңа әйелі Зейнебтің ықпалымен Юсуф Әбу Бәкірмен Бернуз жазығында (Маракеш пен Агмат арасында) кездесіп, келіссөздер арқылы (күш қолданбай) солтүстік биліктерін өзіне беруге көндірді. Бұрынғы басшысына құрмет көрсетіп, Юсуф Әбу Бәкірдің есімін өліміне дейін Альморавид монеталарында сақтап қалды. Әбу Бәкір Сахара шөліне оралып, Альморавидтердің оңтүстік қанатына басшылық етті. 1076 жылы Гана империясының иеліктеріне қарсы жаңа жорықтарды бастады. 1083 жылы оның әскерлері Тадмекка мен Гаоға дейін жетті. Әбу Бәкір ибн Омар 1087 жылы қайтыс болды, оның билігі оның өлімінен кейін ұлдары мен жүрек туыстары (Яхьяның ұлдары) арасында бөлісті. Мавритания ауыз әдебиеті Әбу Бәкірдің «Гангара» (Тагант аймағының оңтүстік Мавританиялық Сонинке Вангарасы)мен шайқаста қаза тапқанын айтады, ол бір кәрі, соқыр атқыштан келген улаған жебеден қаза тапты. Оның қабірі Тагант аймағындағы Максамда, Қуддиядан 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, Әбу Бәкірдің жүкті Фула әйелі Фатимата Сал бала туғанын, оның ұлы Амадю Бубакар ибн Омар, көбінесе Ндиадиан Ндиае деп танылатын, төменгі Сенегал өзенінде Ваало Волоф патшалығын құрғанын айтады. Дегенмен, бұл тарихи фактіге сай келмейді.