Кіріспе

Британдық Екінші дүниежүзілік соғысының крейсерлік танкысы

Жобалау және әзірлеу

1936 жылы Қызыл Армия маневрлері кезінде кеңестік БТ танкілерін көргеннен кейін Ұлыбритания жылдам танкілерге қызығушылық танытты. BT американдық Дж. Уолтер Кристидің революциялық конструкциялары негізінде жасалған еді, ал Morris Motors командасы Кристи танкісін сатып алу және одан да көптерін құрастыру құқығын алу үшін АҚШ-қа жіберілді. Танкке Бас штаб "A13E1" деген белгі берді және ол 1936 жылдың соңында жеткізілді, бірақ корпусы тым кішкентай болды, соның салдарынан екінші британдық прототипі жасалды. A13E2 Vickers ұсынған Cruiser Mk I (A9) мұнарасын орнату үшін құрастырылды. Ол 40 мм Ordnance QF 2 фунттық зеңбірек пен .303 сумен салқындатылатын Vickers пулеметін алып жүрді. Жүргізу механизмі де жаңартылды, бұл оған дөңгелекті көлік ретінде дөңгелектерімен жүруге мүмкіндік берді. Жақсырақ тізбектер пайдаланылды, артқы жағында жетек дөңгелектері орналасқан, сынақтар кезінде олармен жоғары жылдамдыққа қол жеткізілді, бірақ кейін жылдамдық шектелді. A13E2 танкісінің бронясы басқа соғысқа дейінгі жылдам танкілердің конструкцияларымен үйлесетіндей болды. A13E3 – соңғы сынақ үлгісі, ол A13 MkI, Cruiser Tank Mk III өндірісіне әкелді, ол 1939 жылы Nuffield Mechanizations and Aero компаниясында, Nuffield ұйымының оқ-дәрілік еншік компаниясында өндіріске енгізілді. 65 танкке тапсырыс берілді және кем дегенде 30 танк аяқталған кезде, Соғыс министрлігі қалың бронясы бар жаңа модельді жасауды шешті. A13 MkII, Cruiser Tank Mk IV, ең жоғары бронясы 7 мм болды және фасетті броня түпнұсқа мұнараның бүйірлеріне және артқы бөлігіне орнатылды. Бұл танкқа әлдеқайда заманауи көрініс берді, ал кейбір Mk III танкілері зауытта Mk IV стандартына қайта құрастырылды. .303 Vickers пулеметі үнемі проблема тудырды және 7,92 мм BESA пулеметімен ауыстырылды. 1940 жылдың басынан бастап барлық британдық танктардың конструкциясы жаңа қаруды орнату үшін өзгертілді. Бұл негізгі өндіріс үлгісіне, A13 MkIIA, Cruiser Tank MkIVA-ға әкелді. Французияға BEF-пен бірге бірнеше дана жіберілді, сонымен қатар көптеген бұрынғы A13 танкілері де жіберілді. A13 MkIVA танкілерінің қаншасы салынғаны белгісіз, сандар дереккөздерге байланысты. 1941 жылы өндіріс тоқтатылғанда Cruiser Mark III және Cruiser Mark IV арасында 665 дана салынды. Cruiser MkIV екі танк үлгісімен алмастырылды: Cruiser MkV Covenanter және A15 Crusader. A13 Covenanter түпнұсқалық A13 конструкциясынан түбегейлі өзгеше болды және толығымен жаңа танкты құрады, бірақ конструкциялық ақаулар оны соғысқа жарамсыз етіп, тек оқу үшін ғана пайдаланылды. A15 Crusader сол Liberty қозғалтқышын пайдаланды, бірақ қалған бөліктері жаңа конструкция болды.

Жауынгерлік тарихы

1940 жылы Францияда британдық экспедициялық корпусының 1-ші бронетанкті дивизиясында шамамен 40 Cruiser Mk IV және MkIVA танктері қолданылды. Көпшілігі Каледе тасталып қалды, ал шайқасқа қатысқан аз ғана танктар неміс бронетанкілерінің басым күштерімен жойылды. 1940 жылдың қазан айынан бастап MkIVA крейсерлері Солтүстік Африкадағы соғысқа жіберілді, онда олар ескі A9, Cruiser Tank MkI және A10 Cruiser Tank MkII танктерімен бірге пайдаланылды. A13 жеткілікті мөлшерде болған жоқ, сондықтан әдеттегі бронетанкті бригадада салыстырмалы түрде баяу Mk I және Mk II крейсерлері, жылдам Mark IV және Жеңіл танк Mk VI (соңғылары крейсерлік танктар ретінде қолданылды) қосылған, бұл тактикалық және жабдықтау мәселелерін тудырды. Франция шайқасынан кейін немістер басып алған тоғыз Mark IV танктері Барбаросса операциясы кезінде Panzer Abteilung (Flamm) 100 ("Жалынды танктер батальоны 100") бөлімінің басқару машиналары ретінде қайта қолданылды. Оларға Pz. Kpf. Wg. A13(e) немесе MK IV 744(e) деген неміс таңбасы берілді, мұндағы "e" олардың "ағылшын" шығу тегін көрсетеді.