Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тумбес – Перудің солтүстік-батысындағы Тумбес өзенінің жағасында орналасқан қала. Бұл Түмбес аймағының, сондай-ақ Түмбес провинциясының және Түмбес ауданының орталығы. Эквадормен шекараға жақын орналасқан Тумбесте 2015 жылы 111 595 адам тұрды. Қаланы Капитан FAP Педро Канга Родригес әуежайы қамтамасыз етеді. Тумбес Гуаякиль шығанағында, Зорритоспен бірге жатыр.
Tumbes is a city in northwestern Peru, on the banks of the Tumbes River. It is the capital of the Tumbes Region, as well as of Tumbes Province and Tumbes District. Located near the border with Ecuador, Tumbes has 111,595 inhabitants as of 2015. It is served by the Cap. FAP Pedro Canga Rodriguez Airport. It is located on the Gulf of Guayaquil along with Zorritos.
Тарих
Түмбестің тарихы инкалар заманына дейін барып жетеді, сол кезде тумпис тайпасы деп аталатын жергілікті халықтар осы жерде қоныстанған. Ең гүлденген кезеңінде халық саны 178 000-ға жеткен деп есептеледі. 1400 жылдан кейін Инка Пачакути Түмбеске билік етті, ал аймақ Инка империясы кезінде маңызды саяси орталыққа айналды. Кейіннен Инка императоры Хуайна Капак жолдар, үйлер және сарайлар салуға бұйрық беріп, Түмбесті кеңейтті. Молина Түмбес жақсы ұйымдастырылған қала екенін атап көрсетті. 1532 жылы Писарро екінші экспедиция ұйымдастырды, оның барысында ол курака (бастық) Чилимазаның қарсылығына тап болды, бұл шайқас Маңгров шайқасы деп танылды. Пікірсайыс нәтижесінде Писарро жеңіске жетті және басып алынған аймаққа испандықтардың жеңісінің нышаны ретінде айқыш орнатты. Фелипильо мен Якане, Перуді жаулап алу кезінде Писарро мен оның серіктеріне көмектескен алғашқы Оңтүстік Американың жергілікті аудармашылары Түмбесте дүниеге келді.
Tumbes has its origins back in pre Inca times when it was inhabited by a cultural group of natives called Tumpis. At its peak, its population is estimated to have reached 178,000. After 1400, Inca Pachacuti ruled over Tumbes and the territory became an important political stronghold during the Inca Empire. Later Inca emperor Huayna Capac expanded Tumbes by ordering the construction of roads, houses and palaces. Molina noted that Tumbes was a well organized town. Pizarro made a second expedition in 1532 during which he encountered resistance from the curaca (chieftain) Chilimaza in what became known as the Battle of the Manglares. Pizarro was eventually successful and is said to have planted a cross in the invaded territory as a sign of Hispanic victory. Felipillo and Yacané, the first South American Indigenous interpreters who later aided Pizarro and his followers during the conquest of Peru, were born in Tumbes.
Колония және тәуелсіздік
Колониялық кезеңінде Тумбес сирек қоныстанған және 1563 жылғы және 1740 жылғы өзгертілмеген Седула арқылы Кито Аудиенциясының құрамына кірді. Тумбес Испаниядан тәуелсіздігін жариялағанда, халықтардың еркін тағдырын анықтау құқығына сеніп, Перу құрамына қосылуды жөн көрді. Біріншіде, Ұлы Колумбия Республикасы осы құқыққа қарсылық көрсетті, содан кейін Эквадор өзгертілмеген колониялық Корольдік жарлықтары (Real Cédulas) арқылы заңды құқықтарға ие екенін мәлімдеді, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1942 жылы Эквадормен жасалған Рио-де-Жанейро хаттамасы Перудің Тумбеске қатысты бұрынғы де-факто құқықтарын жеңіске жеткен соғыстан кейін заңды түрде бекітті. Алайда, екі ел арасындағы толық бейбітшілік 1995 жылғы соңғы қақтығыстан кейін 1998 жылға дейін орнатылмады. Перу Президенті Альберто Фухимори және Эквадор Президенті Хамил Махуад Эквадордың Тумбес және осыған дейін Эквадор таласқан басқа да аумақтарға Перудің құқығын мойындаған түпкілікті құжатқа қол қойды.
During its colonial period, Tumbes was sparsely populated and formed a part of the Audiencia of Quito through an unmodified Cedula of 1563 and Cedula of 1740. When Tumbes declared its independence from Spain, it opted to join Peru believing in the right of free determination of peoples. First, the Republic of the Gran Colombia challenged that right and then Ecuador claiming de jure rights through unmodified colonial Royal Decrees ( Real Cédulas ), but to no avail. The Protocol of Rio de Janeiro signed in 1942 with Ecuador legally confirmed Peru's previously de facto rights over Tumbes after a victorious war. However, lasting peace between both countries was not achieved until 1998, after a final conflict in 1995. Peruvian President Alberto Fujimori and Ecuadorian Presidente Jamil Mahuad signed a final document in which Ecuador accepted Perú's right over Tumbes and other territories claimed by Ecuador until then.
Климат
Түмбес ыстық, құрғақ климатқа (Köppen BWh) ие, бірақ жоғары булану деңгейіне байланысты орташа жылдық жауын-шашын мөлшері бар. Жауын-шашынның мөлшері Эль-Ниньо-Оңтүстік тербелісіне байланысты өте өзгермелі, күшті Эль-Ниньо жылдары орташа көрсеткіштен екі есе көп жауын-шашын жаууы мүмкін.
Tumbes has a hot arid climate (Köppen BWh), although it receives an average annual rainfall of , due to its high potential evapotranspiration. Rainfall is very variable due to the El Niño Southern Oscillation, with strong El Niños frequently seeing more than twice the mean rain.