Америкалық шұбар тышқан – ең кішкентай сор, Neurotrichus gibbsii түрі. Сорлар мен шұбар тышқандардың ерекшеліктерін біріктіреді. Биология, жануарлар әлемі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Америкалық шұбар тышқан (Neurotrichus gibbsii) – тышқандардың ең кішкентай түрі. Ол Neurotrichus туысының және Neurotrichini тайпасының жалғыз тірі өкілі. Оны Гибб шұбар тышқаны және ең кішкентай шұбар тышқан деп те атайды. Ол Азиялық шұбар тышқанға (Uropsilus in Urotrichini) жақын туыс емес. Оның "шұбар" немесе "тышқан" деп аталмауының себебі – оның жүні, ол шұбарларға тән қасиет, ал үлкен басы мен күшті тістері тышқандарға тән қасиеттер.
The American shrew mole (Neurotrichus gibbsii) is the smallest species of mole. It is the only living member of the genus Neurotrichus and the tribe Neurotrichini. It is also known as Gibb's shrew mole and least shrew mole. It is not closely related to the Asian shrew mole (Uropsilus in Urotrichini). The reason that it is called a "shrew mole" instead of being called either a "shrew" or a "mole" is because of its fur, which is a characteristic of shrews and its large head and heavy dentition, which is characteristic of moles.
Тіршілік ету ортасы
Солтүстік-батыс АҚШ және Оңтүстік-батыс Британдық Колумбиядағы терең, жұмсақ топырақты ылғалды орманды немесе бұталы жерлерде таралған. Таралу аймағының ең солтүстік бөлігінде өзендер мен ылғалды тығыз ормандарда, ал ең оңтүстік бөлігінде қамысты немесе бұталы өсімдіктермен қапталған батпақты жерлерде кездеседі.
It is found in damp, forested or bushy areas with deep, loose soils in the northwestern United States and southwestern British Columbia. In the most northern part of its habitat, it lives along streams or moist dense woods and in the most southern part of its habitat, it is found in swampy areas that are overgrown with vegetation such as sedges or shrubs.
Морфологиялық ерекшеліктері
Құрлықашалар сияқты, оның жүнінде қаусыратын түктер мен жұмсақ түктер болады. Сондай-ақ, алдыңғы аяқтарының үш ортаңғы тырнақтары ұзартылған және көздері терімен толық жабылған. Алдыңғы аяқтарынан басқа, оның қалған морфологиялық ерекшеліктері оны топырақ қазуға және жер астында өмір сүруге бейімдейді. Оның денесі келісімді пішіндес, бұл оған туннельдерде тегіс қозғалуға мүмкіндік береді, ал денесіне жақын орналасқан қысқа аяқтары бар. Оның құлағының сыртқы бөлігі – құлақ қабықшасы да жоқ. Бұл ерекшеліктер оның топырақ қазғанда және туннельдерде жылжығанда кедергіні азайтады.
Like shrews, it has a pelage with guard hairs and underfur. Also, the three middle claws of the front paws are elongated and the eyes are also completely covered by skin. In addition to the front paws, the rest of its morphological features allow it to be highly fossorial and subterranean. It has a streamlined body that allow it to move smoothly through tunnels and short appendages that are kept close to the body. It also has no ear pinnae, which is the external part of the ear. These features reduce drag when it digs and when it moves through tunnels.
Қазба және көміп қазу
Шарапқақ көбінесе қалталы гүфәрлермен, тағы бір жер қазғыш сүтқоректілер тобымен шатастырылады, себебі олардың мінез-құлқы ұқсас, бірақ жер қазу әдістерімен күрт ерекшеленеді. Жер қазғыш сүтқоректілердің көпшілігі, соның ішінде қалталы гүфәрлер, денелерін тікелей төмен қаратып, алдыңғы аяқтарымен қазады, ал шарапқақтар бүйірлік соққыларды пайдаланады. Шарапқақтардағы бүйірлік соққы арқылы қазу – бұл кеуде белдеуі мен алдыңғы аяқ сүйектерінің морфологиялық өзгерісіне байланысты пайда болған эволюциялық бейімделу. Ішкі белдеу кішкентай және өзгермеген, бірақ кеуде белдеуі ерекше буынға ие, ол шыбық сүйекті иық сүйегімен емес, бірақ иық сүйегімен байланыстырады. Шарапқақтарға тән құйрық сүйектерінің ерекшелігі – олардың басқа жер қазғыш сүтқоректілер тобынан айырмашылығы, тікбұрышты пішінде болуы. Сондай-ақ, құйрық сүйектерінде қазуға қатысты жақсы дамыған бұлшық еттердің бекітілуі үшін үлкен беттік аудан бар. Шарапқақ алдыңғы аяқтарымен жерді жұмсақ етіп, содан кейін оны алып тастап, топырақтан тұрақты туннельдер қазады. Бұл туннельдер күрделі желі құрып, бір-бірімен байланысып, қуыстарға жетеді. Туннельдердің тереңдігі көбінесе жер бетінен 30 сантиметрден аспайды, сондықтан олар басқа түлкілердің туннельдерінен кем терең. Қуыстар шіріген жапырақтардың астында жасалады және жоғары жағындағы тесік арқылы сыртқа желдетуге мүмкіндік береді. Шарапқақ денесінің алдыңғы бөлігін 45 градусқа оңға, содан кейін солға жылжыту арқылы жер бетінде де шамалы жолдар салады. Содан кейін қайта оңға, содан кейін солға және т.б. Оңға жылғанда сол алдыңғы аяқ жылдам жоғары көтеріліп, топырақты шашыратады, ал солға жылғанда оң алдыңғы аяқ топырақты көтереді. Шарапқақ топырақты қазып өте бергенде, қазылмаған топыраққа қарағанда топырақтағы жемнің мөлшері айтарлықтай азаяды. Бұған қоса, ол топырақты қазуға көп энергия жұмсайды. Осы факторларға байланысты, шарапқақтар басқа шарапқақтар қазған туннельдерде азық іздеуі жиі кездеседі, себебі бұл энергияны үнемдеуге және тасталған туннельдерде көбірек жем табуға мүмкіндік береді.
The shrew mole is often confused with pocket gophers, another group of fossorial subterranean mammals, because they have similar habits but they differ greatly in the methods for burrowing. Most fossorial mammals, including the pocket gophers dig with their forepaws held directly below their body, but shrew moles dig using lateral strokes. This method of lateral stroke burrowing in shrew moles is an evolutionary adaptation due to the modification of the pectoral girdle and bones of the forelimbs. The pelvic girdle is small and unmodified, but the pectoral girdle contains a special joint that causes the clavicle to join with the humerus instead of the scapula. The humerus bones are unique to shrew moles because they exist as massive rectangular shapes, unlike other fossorial mammalian groups. The humerus also has a large surface area for the attachment of well developed muscles used for digging. The shrew mole makes permanent tunnels by digging with its forelimbs and using its forefeet to soften the soil that will be removed to make a hollow tunnel. The tunnels form complex networks that interconnect and lead to burrows. The tunnels are rarely ever deeper than 30 centimeters below the surface, so they are not as deep as the tunnels of other mole species. The burrows are made beneath decaying leaf litter and have an opening on the ceiling that leads to the surface, which serves the purpose of ventilation. The shrew mole also makes shallow surface runways by moving the front part of its body 45 degrees to the right and then to the left. Then back again to the right, then left, and so on. When it moves to the right, the left forepaw is thrust up rapidly lifting soil in the process and when it moves to the left, the right forepaw is thrust up to lift soil. As the shrew mole continues to dig through the soil, the amount of prey in the soil is significantly less than the amount present in soil that has not been dug through by them. In addition, it spends a lot of its energy to dig through the soil. Due to these factors, it is common for shrew moles to forage through tunnels that have been dug by other shrew moles because it is more energetically efficient and more prey might be present in tunnels that have been abandoned.
Бас сүйек пен тістер
Оның ұзын және тар рострасы бар, яғни мұрынды құрайтын өскіндісі. Бас сүйектерінің қосылыстары ерте жасында сүйекке айналады, бұл олардың жасын бас сүйектерінің құрылымына қарай анықтауды қиындатады. Үстіңгі жақ сүйегі тек ересектерде ғана сүйекке айналады, ал дамымаған молярларда жоғарғы молярлардың тамырлары көрінеді. Бірінші жоғарғы тіс жалпақ, шыршалардағы сияқты, созылған тәжі жоқ. Оның 36 тісі бар, олар кескіш, кәдімгі тіс, алдыңғы тіс және молярлардан тұрады.
It has a long and narrow rostrum, which is the projection that forms the snout. The junction between the skull bones turns into bone early on in their age, which makes it difficult to identify their age based on looking at their skull bones. The maxillary only turns into bone in the adults and the roots of the upper molars are exposed in immature shrew moles. The first upper incisor is flat and it does not have an elongated crown, like shrew do. It has 36 teeth, which consist of incisors, canines, pre molars, and molars.
Тамақ және ас қорыту
Бұл соқыр тышқан көбінесе жер бетінде белсенді болады, жапырақ сынықтарында құрттар, жәндіктер, құмырсқалар мен жұмырқұрттарды іздейді. Ол микоризалық саңырауқұлақтар және тіпті тритон сияқты кейбір өсімдіктерді де жейді, бірақ оның рационындағы ең маңызды тағам – құрттар. Оның тамақтануы қолжетімді тағамдық ресурстардың түріне де байланысты, сондықтан оның маңында жәндіктер немесе басқа да бунақденелілер болмаса, ол басқа нәрселерге қарағанда көбірек өсімдіктерді жеуі мүмкін. Ол тағам іздеу үшін бұталарға өрмелеуге қабілетті, бірақ бұл оның негізгі тамақ көзі емес. Барлық соқыр тышқандар сияқты, осы соқыр тышқанның асқазанының көлемі оның дене салмағына кері пропорционал. Олардың ішектері өте қысқа, ал ас қорыту процесі жылдам жүреді.
This mole is often active above ground, foraging in leaf litter for earthworms, insects, snails and slugs. It is also known to eat some vegetation such as mycorrhizal fungi and even salamanders, but earthworms are the most important food item in its diet. Its diet also depends on the type of available food sources, so it may eat more vegetation than anything else if there are no insects or other arthropods within its vicinity. It is able to climb bushes to forage for food, although that is not its main eating resource. Like all shrew moles, the stomach size of this shrew mole in inversely proportional to its body weight. Their intestinal tract is quite short and digestion occurs rapidly.
Жыртқыш жануарлар
Жыртқыштарға соулар, бүркіттер және мысықтар, балықшылар және қарағайлық мартендер жатады. Қосымша жыртқыштарға қызыл және сұр түлкілер, еноттар және скункстар кіреді. Иттер мен мысықтар да оларды өлтіре алады, бірақ жемейді. Улы және улы емес жыландар, бұқа бақалары және опоссумдар да оларды аулайтыны хабарланған. Бұл түрдің денесіндегі ең көп кездесетін сыртқы паразиттер – блохалар мен кенелер. Ішкі паразиттеріне кокцидий протозоаларының жиырма түрі, кем дегенде бес түрі нематод, екі түрі трематод және екі түрі акантоцефал кіреді.
Predators include owls, hawks and mustelids such as weasels, fishers, and pine martens. Additional predators include red and gray foxes, raccoons, and skunks. Dogs and cats can kill them as well, but do not eat them. Venomous and non venomous snakes, bullfrogs, and opossums have also been reported to hunt them. The most common ectoparasites found on these shrew moles are fleas and mites. The endoparasites found in shrew moles consist of twenty species of coccidian protozoans, at least five species of nematode, two species of trematode, and two species of acanthocephalan.
Физиологиясы
Жер астындағы тышқан-көрегендер оттегінің жетіспеуінен, көмірқышқыл газының артық болуынан және жоғары ылғалдықтан зардап шегеді. Осы жағдайлармен күресу үшін тышқан-көрегендердің өкпесі үлкен көлемде ауа сыйыра алады, кейде тіпті дене салмағының 20% -ынан да артық. Олар сондай-ақ адамдардағы сияқты жылдам көз қозғалысы ұйқысы секілді ұйқы фазаларын да бастан кешіреді. Олардың терең ұйқыға түсу себебі басқа сүтқоректілерге қарағанда оларға қауіп аз болуынан деп саналады. Олардың есту қабілеті жақсы жетілген.
When underground shrew moles can suffer from a low levels of oxygen, high levels of carbon dioxide, and high levels of humidity. In order to cope with these conditions, shrew moles contain lungs that can hold large volumes and sometimes even more than 20% of their body weight. They also experience stages of sleep that are similar to humans such as rapid eye movement sleep. It is believed that the reason why they experience stages of deep sleep is because they are subject to less danger than other mammals. They have well developed hearing.
Генетика
Бұл қоңыз тышқанда 38 хромосома бар. Жыныс хромосомалары әйелдерде XX, ал ерлерде XY болып келеді. Еркектердегі Y хромосомасы өте кішкентай және барлық түрлерде бірдей болып көрінеді.
The shrew mole has 38 chromosomes. The sex chromosomes are XX in females and XY in males. The Y chromosome in males is very small and appears to be similar in all species.
Көбею
Жыл сайын бірнеше рет туындауы мүмкін, бірақ желтоқсан мен қаңтар аралығында туындар тіркелмеген. Аналықтары бірден төртке дейін балалайды. Жаңа туған балалардың ұзындығы шамамен 30 миллиметр, ал салмағы 1 граммнан кем. Аналықтарында жұмыртқалықтарда фолликулалар пайда болғанға дейін қын жабық күйде қалады. Еркектерде мүшеқап жоқ, бірақ ұрықтар мен олармен байланысты бездер үлкейеді, бұл олардың салмағын арттырады. Осы ерекшеліктер көкбауырдың жынысын сырттан анықтауды қиындатады.
It can have several litters annually, though no litters have been recorded between December and January. Females have litters with one to four young. Newborns are about 30 millimeters long and weigh less than 1 gram. In females, the vagina remains sealed until follicles appear in the ovaries. Males lack a scrotum, but the testes and associated glands become enlarged, which increases their weight. These characteristics make it difficult to externally determine the sex of shrew moles.
Әлеуметтік мінез-құлық
Бұл жануарлар әлеуметтенгіш, яғни 12-15 молдадан тұратын, шамалы ұйымдасқан топтарда өмір сүреді. Олардың шығаратын жалғыз дыбысы – бірнеше метрден естілетін әлсіз қысылдаған дыбыс. Олар күндіз де, түндіз де белсенді болады.
It is somewhat gregarious, which means that it lives in loosely organized communities of about 12 to 15 shrew moles. The only known type of vocalization that they produce is a faint twittering sound that can be heard for several feet. It is both diurnal and nocturnal.
Экономикалық жағдайы
Шарапқақтар көбінесе өсіру қиын аймақтарда тіршілік етеді, сондықтан олар көбінесе экономикалық тұрғыдан залалсыз, бірақ кейде адамдардың үйлеріне нұқсан келтіру жағдайлары да болады. Адамдар осы шарапқақтардан құтылу үшін көптеген әдістерді қолданады. Ең көп таралған коммерциялық емес әдіс – тұзақ қою, себебі ол аз жері бар үйлер үшін ыңғайлы, бірақ үлкен аумақтар үшін тиімсіз. Басқа әдістерге топырақ қазу арқылы шарапқақтарды ұстау кіреді, онда шарапқақ жер бетінде туннель қазғанда немесе жөндегенде, оның артына қазылған құрал салынып, содан кейін көтеріледі немесе қолмен ұсталады, оны былғарысынан иеленеді. Химиялық бақылау құралдарын да қолдануға болады. Бұл шарапқақтарды бақылау үшін жем пайдаланудың тағы бір жолы бар. Жем әдетте химиялық заттармен өңделген дәнді дақылдардан тұрады. Қолданылатын дәнді дақылдар мен химиялық заттардың түрі өндірушіге байланысты, бірақ көп қолданылатын химиялық зат – қан ұюға қарсы препарат, ол қандағы тромбоциттердің қалыпты жұмысын тежейді, бұл ішкі қан кетуге және өлімге алып келеді. Тағы бір тәсіл – жануарды бір жолмен қуып жету немесе олардың тамақ көзінен айыру. Сондай-ақ, осы шарапқақтардан арылу үшін көптеген халықтық емдеулер қолданылады, бірақ осы әдістердің нәтижелілігі көбінесе белгілі емес. Бұл әдістерге шу шығаратын құрылғыларды пайдалану кіреді, мысалы, туннельге мойны тік тұрған бос сусын бөтелкелерін бұрыштап орналастыру. Кейбіреулер жел бөтелке арқылы өтетін дыбыс шарапқақтарды қорқытып, қашырып жібереді деп санайды. Сонымен қатар, туннельдерге жағымсыз иісі бар және жарақаттауға мүмкіндік беретін заттар, мысалы, сынған шыны, жүзбек, түтін газдары, нафталиндер, шайнамалы ағаш және қызылсамсықтар салынуы мүмкін.
Shrew moles usually live in areas where it is difficult to cultivate so they are usually economically neutral, but there are some cases where they do damage people's homes. There are many different methods that people use for getting rid of these moles. The most common non commercial method is trapping because it is practical for homes with little land, but unpractical for large areas of land. Other methods include catching moles by spading where a spade is put behind the mole as it creates a surface tunnel or repairs a tunnel and is then lifted up or by hand, where the mole is picked up by its fur. Chemical control agents can also be used. Using bait is another method used to control these shrew moles. The bait usually consists of some type of cereal grain that is treated with chemicals. The type of cereal grain and chemicals used depends on the manufacturer, but a common chemical is an anticoagulant that inhibits their normal platelet function in the blood, which causes internal hemorrhaging and leads to death. Some other approaches are to force the animal away somehow or to get rid of their food source. There are also many home remedies that are used to get rid of these shrew moles, but whether or not these methods are successful are usually not evident. These methods include using noisemaker devices such as placing empty soft drink bottles at an angle with the bottom in the tunnel while the neck is sticking. It is believed by some that the sound that the wind produces as it goes through the bottle scares the shrew moles away. Materials consisting of offensive and unpleasant smells and materials that cause injury are also sometimes placed in the tunnels such as broken pieces of glass, razors, exhaust fumes, moth balls, gum, and thorns.