Кіріспе

1819 жылы Перси Биш Шеллидің «Сенци» пьесасы. Бес актідегі трагедия (1820) – Перси Биш Шеллидің 1819 жылдың жазында жазылған, нақты римдік отбасы – Ценци үйінен (әсіресе Беатрис Ценци, «ЧЕН чи» деп айтылады) шабыттанған пьеса. Шелли пьесаны Римде және Ливорно маңындағы Вилла Вальсованода 1819 жылдың мамырынан 5 тамызына дейін жазды. Бұл туынды 1819 жылы Чарльз және Джеймс Ольер Лондонда жариялады. Ливорно басылымын Италияның Ливорно қаласында Шелли өзі 250 дана көлемде басып шығарды. Шелли Томас Лав Пикокқа Италияда «баждар мен тасымалдау шығындарымен бірге Лондондағы бағаның шамамен жартысына түсетінін» айтып, баспаны өзі ұйымдастырғанын жеткізді. Шелли пьесаны сахнаға қоюға тырысып, оны «сіздің ойша жазамын деп ешқашан күтпеген, халыққа арналған, ерекше стильдегі туынды» деп сипаттады. Шелли өзінің баспашысы Чарльз Ольерге пьесаның «жарияланым ретінде сәтті болатынына» сенімді екенін жазды. 1821 жылы екінші басылым жарық көрді, ол оның өмірінде екінші рет басылған жалғыз туындысы болды. Пьесаның тақырыптары – туысқандық және әке өлтіру болғандықтан, сол заманда сахнаға қоюға қолайсыз деп есептелді және 1922 жылға дейін Англияда, Лондонда сахналанғанға дейін көпшілік алдында қойылған жоқ. 1886 жылы Шелли қоғамы Grand Theatre, Islington-да жеке қойылымға демеушілік етті, оған Оскар Уайльд, Роберт Браунинг және Джордж Бернард Шоу қатысты. Пьесаның сахнаға қою мүмкіндігі туралы көп пікірталас болғанымен, ол Франция, Германия, Италия, Ресей, Чехословакия және АҚШ сияқты көптеген елдерде қойылды. Ол Гарвард классикасына Батыс әдебиетінің ең маңызды және көрнекті туындыларының бірі ретінде енгізілді.

Англия

Бұл пьеса алғаш рет 1886 жылы Англияда Шелли қоғамы қойды. Англияда алғашқы рет көпшілік алдында 1922 жылы ойнатылды.

Франция

Пьесаның екінші қойылымы 1891 жылы Францияда Лунне По режиссерлігімен «Театр д’Арт» сахнасында болды. Артау қойылымды өзінің «Қатыгездік театры» теориясына сәйкес қойды, бірақ ол: «Бұл әлі «Қатыгездік театры» емес, бірақ оған дайындық» деді. :103 Артау Шеллидің мәтінінен, сондай-ақ Стендальдың осы ертегінің нұсқасынан шабыттанды, ал оның бейімделуі пьесаның садистік және патологиялық элементтерін зорлық-зомбылық деңгейіне дейін күшейтті. 1886 жылы пьесаның қойылымын көргеннен кейін Джордж Бернард Шоу: «Шелли мен Шекспир – осындай бейшаралықты бейнелеген жалғыз драматургтер» деп мәлімдеді. Ұлыбританияда Беатрис Ценци пьесасының алғашқы сахналық қойылымы 1998 жылдың 9-11 шілдесінде Тринити музыка колледжінде өтті. 1951 жылы британдық классикалық композитор Хавергал Брайан Шеллидің «The Cenci» пьесасы негізінде сегіз сахналық «The Cenci» операсын жазды. Операның премьерасы 1997 жылы Ұлыбританияда, Лондонның «Millennium Sinfonia» оркестрі Джеймс Келлехердің жетекшілігімен қойды. 1971 жылы Альберто Гинастераның екі актілі «Беатрикс Ценци» операсы испан тіліндегі либреттосымен (авторы Уильям Шанд) алғаш рет сахналанды.

"The Cenci" атты басқа да еңбектер

"Сенци" деп аталатын басқа да еңбектерге Мари Анри Бейльдің (Стендал) 1837 жылғы новелласы және Александр Дюма әкесінің 1840 жылғы "Атақты қылмыстар" жинағының 1-томына енген криминалдық очеркі кіреді.