Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бяла ( , Άσπρος, Aspros) – Шығыс Болгариядағы шағын қала және теңіз жағалауындағы курорт, Варна облысының Болгария Қара теңіз жағалауында орналасқан. Бұл Бяла муниципалитетінің әкімшілік орталығы және Стара-Планина тауларының шығыс етегіндегі жартылай таулы аймақта, Варна қаласынан шамамен 50 км оңтүстікке және Бургас қаласынан 70 км солтүстікке қарай жатыр. 2022 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, қаланың халқы 2 205 адамды құрайды.
Byala ( , Άσπρος, Aspros) is a small town and seaside resort in Eastern Bulgaria, located on the Bulgarian Black Sea Coast in Varna Province. It is the administrative centre of the homonymous Byala Municipality and lies in a semi mountainous region in the easternmost branches of Stara Planina about 50 km south of the city of Varna and 70 km north of Burgas. As of June 2022, the town has a population of 2,205 inhabitants.
Тарих
Бұл жердегі алғашқы белгілі қоныс, қаланың оңтүстігінде, Сент-Атанасиус (Свети Атанас) мүйісіне жақын жерде б.з.б. 6 ғасырда пайда болған. Оның грекше аты Лариса, кейін Аспрос (Ақ) болған. Кейіннен римдік жол бойындағы Темплум Иовис (Юпитер ғибадатханасы, қазіргі Обзор) станциясы мен жанындағы бекініс салынды. 681 жылы бұл аймақ Бірінші Болгар империясының құрамына енді; болгар қамалы Вича кейін қаланың солтүстігіндегі Бели Нос (Ақ мүйіс) мүйісінде орналасқан болуы мүмкін. Османдық кезеңде (14 ғасырдың соңынан 1878 жылға дейін) қаланың қазіргі орнында Ақдере (Ақ арна) деген ауыл болған, ол кейін Бяла деп аталды. 1878 жылы Болгария княздығы мен Шығыс Румелия арасында уақытша кеден станциясы құрылды. 1900 жылдардың басына дейін халықтың көп бөлігі гректерден тұрды; Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Болгария мен Грекия арасындағы халық алмасу нәтижесінде, олардың шамамен 75 пайызы қазір Болгар ұлтынан, грек Македониясындағы Атира (болгарша: Бозец) ауылынан шыққан. Бяла 1984 жылдың 5 қыркүйегінде қала деп жарияланды.
The first known settlement here, near Cape St. Athanasius (Sveti Atanas) just south of town, is dated back to the 6th century BC. Its Greek name was perhaps Larissa, later, Aspros (White). Later the Roman road service station Templum Iovis (Temple of Jupiter, today's Obzor) was erected with a fortress nearby. The region became part of the First Bulgarian Empire in 681 AD; the Bulgarian fortress of Vicha stood later perhaps on cape Beli Nos (Cape White) north of town. In the Ottoman period (from the late 14th century through 1878), a village known as Akdere (White creek) existed at the town's present location; it was later renamed Byala. A customs office between the Principality of Bulgaria and Eastern Rumelia was temporarily established in 1878. Until the early 1900s, the majority of the population was ethnic Greek; with the population transfers between Bulgaria and Greece following World War I, about 75% of them are now ethnic Bulgarians tracing their ancestry to the village of Athira (Bulgarian: Bozets) in Greek Macedonia. Byala was declared town on 5 September 1984.
Экономика
Бяланың экономикасы көбінесе туризм мен ауыл шаруашылығына, оның ішінде жүзім шаруашылығына негізделген. Мұнда бірнеше қонақүй, кемпинг аймақтары және жағажайлар бар. Шетелдіктерге қызықты болуы мүмкін деген сенімдегі жаңа тұжырым – "ауылдық туризмді" дамытуға тырысып жатыр. Бяладан тыс жердегі табиғи ескерткіштерге Қарадере кіреді, ол таза құмды төбелер мен тұщы сулы батпақты жерлері бар Болгарияның соңғы жабайы жағалауларының бірі. Сондай-ақ, классикалық бор-палеоген шекарасының ашық жатысы бар Ақ Жарлар (Белите скали, Belite skali) және демонстрациялық орталық та бар.
Byala's economy is based mostly on tourism and agriculture, including viticulture. There are several hotels, camping areas and beaches. There are attempts to develop "village tourism", a new concept that is believed to be interesting to foreigners. Nature landmarks outside Byala include Karadere, one of Bulgaria's last remaining wild beaches with pristine dunes and freshwater wetlands, and the White Cliffs (Белите скали, Belite skali) displaying a classic Cretaceous–Paleogene boundary exposure; there is a demonstration centre.
Даму
Қала басқа туристік аймақтармен салыстырғанда кем дамыған. Жергілікті билік бірнеше экологиялық және туризм жобаларын қолдайды. Бияла порты қазір қайта құрылымдалуда және яхта портына айналуы жоспарлануда. 2003-2006 жылдар аралығында шетелдік (әсіресе даниялық және голландтық) инвесторлар мен туристердің жоғары қызығушылығына байланысты көптеген жаңа тұрғын үйлер салынды. 2007 жылдың желтоқсанында Норман Фостердің Болгариядағы алғашқы жобасы – Бяладан 3 шақырым солтүстікке орналасқан Карадере жағажайында көміртегі бейтарап курорт салу жоспары жарияланды. Емен ормандары, шалғындар және өзен шатқалдары арасында орналасқан, көлік құралдарысыз таулы қалалар сериясы, «Қара теңіз бақтары» 15 400 тұрғынға арналған жыл бойына өмір сүретін қоғамдастық құруды көздейді. Жергілікті топтар жобаға қарсы. Олардың пікірінше, бұл Карадере жағажайын 6 жұлдызды, жабық курорт кешеніне айналдырады. Аумақ экологиялық тұрғыдан маңызды, өйткені ол Natura 2000 қорғалатын аймақтар желісінің және Via Pontica биоәртүрлілік аймақтарының құрамына кіреді, сондай-ақ құстардың мекендеу ортасын сақтау үшін өте маңызды. Аумақтың жабайылығы мен инфрақұрылымның болмауы жобаға үлкен инвестицияларды талап етеді. Осы және басқа себептерді бағалағаннан кейін бастапқы инвестор жобадан бас тартты (2008 жылдың шілдесі). Болгария үкіметінің мұндай қорғалатын аумақтарда кең ауқымды құрылыс жүргізуге тыйым салатын ережелерді қабылдамауы жобаны одан да ынталандырған болуы мүмкін, әсіресе Норман Фостердің «Projects Ltd.» консалтингтік архитектура компаниясы Болгария Премьер-Министрінің бауырына тиесілі және оның басқаруында болғандықтан.
The town is less developed compared to other tourist areas. The local government supports a few environmental and tourism projects. Byala's port is currently under reconstruction and is planned to become a yacht marina. There has been much new residential building undertaken between 2003 and 2006 due to perceived higher interest from foreign (particularly Danish and Dutch) investors and tourists. In December 2007, plans were announced for a carbon neutral resort at Karadere beach, some 3 km north of Byala, Norman Foster's first project in Bulgaria. A series of car free hill towns in a setting of oak forests, meadows and river gorges, Black Sea Gardens will create a year round community for up to 15,400 residents. Local groups oppose the project. They say it will turn Karadere beach into a 6 star closed resort complex. The territory is extremely important from an ecological standpoint being part of the Natura 2000 protected zones network and also vital part of bio diversity zones in Via Pontica for preservation of the habitats of birds. Due to the wilderness of the territory and lack of any infrastructure, the project needs huge investments and after assessment of these or maybe other reasons, the original investor has backed off (July 2008). The Bulgarian government's failure to enact regulations outlawing extensive developments in such protected areas may have encouraged the project—even more as Norman Foster's consulting architects company "Projects Ltd." is owned and run by the brother of the Bulgarian Prime Minister.