Кіріспе
Яковлев Як-24 (НАТО-ның "Ат" деп белгіленген) – 1950 жылдары Яковлев конструкторлық бюросы әзірлеген екі қозғалтқышты, тандемді роторлы көліктік тікұшақ. Як-24 совет әуе күштерінде шектеулі түрде қолданылды, ал өндірілген нақты саны мен қызмет мерзімі туралы деректердегі қайшылықтарға байланысты белгісіз.
Жобалау және әзірлеу
1951 жылдың қыркүйегінде Иосиф Сталиннің жетекші ұшақ конструкторларымен болған кездесуінен кейін Кеңес Одағы советтік тікұшақтарды дамытуды үдету мақсатында екі тікұшақ жобалық талаптарын жариялады. 12 адамды тасымалдайтын орташа өлшемді тікұшақ туралы талап Миль атындағы конструкторлық бюроға берілді, нәтижесінде Ми-4 тікұшағы жасалды, ал 24 адамды тасымалдайтын үлкен тікұшақ туралы талап Александр Яковлев басқаратын Яковлев конструкторлық бюросына берілді. Екі типтің де прототиптері бір жыл ішінде ұшуға дайын болуы керек еді – осы екі бағдарламаға ұлттық ғылыми-зерттеу институттары толық қолдау көрсетуге міндетті болды. Яковлев ұшу сынақтары үшін екі прототип, ал статикалық және динамикалық сынақтар үшін тағы бір прототип жасады. Бірінші прототип 1952 жылдың 3 шілдесінде ұшты. Ол екі 1268 кВт (1700 а.к.) қуатты Швецов АШ-82В радиальды қозғалтқыштарымен жабдықталған және советтік тікұшақтарында сирек кездесетін тандемдік роторлық схемамен салынған, бұл оған «Летающий вагон» (ұшатын вагондар) деген лақап атын әкелді. Қозғалтқыштары мен беріліс жүйесі бұрыннан дәлелденген бір қозғалтқышты Ми-4 тікұшағымен бірдей болды, бірақ Як-24 аздап сәтті болды. Оның қозғалтқыштары бір-бірімен байланыстырылған, сондықтан әрқайсысы бір немесе екі роторды қозғалта алатын, бірақ мұндай конструкция ұшақ корпусында күшті діріл тудырды. Проблемалар ішінара шешілгеннен кейін жаңа тікұшақты Совет Әуе күштері өндіріске тапсырыс берді, ол 1955 жылы Ленинградтағы №272 зауытында басталды. 1955 жылдың шілдесінде Як-24 алғаш рет Тушинода көпшілікке таныстырылды, ал 1955 жылдың 17 желтоқсанында ол 2000 кг жүк көтеріп 5082 м биікке және 4000 кг жүк көтеріп 2902 м биікке көтеріліп, екі жаңа әлемдік жүк көтеру рекордын орнатты. Өндірілген жалғыз нұсқасы – Як-24 әскери-көлік тікұшағы, ол 19 әскери қызметкерді, 12 жарақат алғандарды немесе 2000 кг (далалық артиллериялық қарулар немесе ГАЗ-69 армиялық көлігі) жүк тасымалдауға қабілетті болды. Алдыңғы бөлігінде радиооператор басқаратын 12,7 мм А-12,7 пулеметі орнатылған. 1957 жылы жетілдірілген Як-24У моделі жасалды, ол сериялық тікұшақтан қайта жасалған, үлкен диаметрлі (21 м) толық металл роторларымен және кеңейтілген металл фюзеляжымен жабдықталған. Ол 40 сарбазды немесе 3500 кг (ASU-57 танк жойғышын қоса) жүк тасымалдауға қабілетті болды. 1958 жылы сынақ бағдарламасын аяқтады, бірақ өндіріске енгізілген жоқ. Екі модель ұсынылды: қысқартылған фюзеляжы бар тоғыз орындық Як-24К VIP салоны және 39 жолаушыға арналған, 2013 кВт (2700 а.к.) қуатты турбовалды қозғалтқыштары бар Як-24P азаматтық тікұшағы, бірақ екеуі де өндіріске жетпеді. Тікұшақ туралы көп мәлімет болмағандықтан, техникалық сипаттамалары мен ерекшеліктері әртүрлі көздерде әртүрлі болды, сондай-ақ ескі басылымдар Як-24У және Як-24А жолаушылар тікұшақтарының өндірілгенін мәлімдеді. Як-24 туралы деректер жинақы емес және кейде қайшылықты, өндірілген тікұшақтардың нақты саны белгісіз, деректер көзіне байланысты 40-тан 100 бірлікке дейін бағаланады. Жаңа ресейлік деректерге сәйкес, 1956-1958 жылдары Ленинградта 35 сериялық тікұшақ, сонымен қатар екі прототип және үш сынаққа дейінгі тікұшақ (1953-1958) салынды. Барлық дереккөздер Як-24 өндірісі техникалық проблемаларға байланысты тоқтатылғанын және ауыр көлік тікұшағына қажеттілік сәтті Ми-6 тікұшағымен қанағаттандырылғанын көрсетеді. Кейбір деректерге сәйкес, «Аэрофлот» үшін жолаушылар Як-24А тікұшағы шынымен өндірілмеген. Як-24 тікұшағының Совет Әуе күштерінен және, мүмкін, «Аэрофлоттан» алынған нақты күні белгісіз. Сақталған Як-24 Ресейдің Монино қаласындағы Орталық Әуе күштері мұражайында сақталған.