Яковлев Як-18: Советский Учебно-Тренировочный Самолет

Кіріспе

әскери оқу ұшағы

Яковлев Як 18 (Яковлев Як 18; НАТО-ның Max деп атауы) – Кеңес Одағында жасалған екі орынды әскери бастапқы оқу ұшағы. Алғашқыда 119 кВт (160 а.к.) қуаты бар Швецов М 11FR 1 радиалды поршеньді қозғалтқышымен жабдықталған, ол 1946 жылы қолданысқа енгізілді. Бұл ұшақ Қытайда Нанчан CJ 5 деп те өндірілді.

Жобалау және әзірлеу

Ресейлік ұшақ құрылысшыларының екінші буынының өкілі, әсіресе жойғыш ұшақтармен танымал Александр Сергеевич Яковлев жеңіл ұшақтарды жобалау бөлімін әрқашан сақтап келді. 1945 жылдың мамырында Яковлев екі орындық бастапқы оқу ұшағы – Як-18 құрастыруды бастады. Ол бұрынғы Як-2 және Як-5 ұшақтарын ауыстыру үшін жасалды, олар Кеңес Әуе Күштері мен ДОСААФ (Армия, Әуе Күштері және Әскери-теңіз флотымен ынтымақтастық жөніндегі ерікті қоғам, ол КСРО бойынша әуе кешендерін демеушілік етті) қызметінде болды. 1944 жылы Як-18-дің көптеген мүмкіндіктерімен жаңартылған Як-2 нұсқасы құрастырылды. Жаңа ұшақ бір жылдан кейін, 119 кВт (160 а.к.) қуатты Швецов М-11 бес цилиндрлі радиальды қозғалтқышымен жабдықталды, сондай-ақ пневматикалық түрде жұмыс істейтін қысылатын негізгі қону шассиі және бекітілген құйрық тірегі болды. Ол сол жылы оқу ұшағы ретінде пайдалануға берілді және 1956 жылға дейін Яковлевтің өндірісінде болды. 1950 жылдан бастап үлгілер жинақталған күйде Қытайға экспортталды. Қытай 1954 жылы CJ-5 белгісімен лицензиялық көшірмелерді шығара бастады. Як-18-дің ең үлкен жетістігі – Корея соғысы кезінде Солтүстік Корея Әуе Күштерінің оны түнгі бомбалаушы ретінде пайдалануы. Ұшақтар қанаттың орталық бөлігіне бомба ілгіштермен жабдықталды және түнде БҰҰ әскерлерінің орналасқан жерлерінің үстінен ұшып, бомба тастап, БҰҰ күштерін мазалады. Соғыс кезінде Солтүстік Корея авиациясының ең сәтті шабуылы – 1953 жылдың маусымында Инчон ауданындағы жанармай қоймасын жою болды, онда төрт немесе бес Як-18 ұшағы қатысты. Бес цилиндрлі қозғалтқыштың дыбысы АҚШ әскерлеріне ертедегі бензинмен жұмыс істейтін кір жуғыш машиналардың дыбысын еске түсірді, сондықтан оларға «Чарлидің кір жуғыш машинасы» деген ат қойылды. Бұл түнгі шабуылшыларға «Төсек тексеруші Чарли» деген ат та берілді. Як-18 және Поликарпов По-2 ұшақтары АҚШ-тың түнгі күрес ұшақтары оларды атып түсіргенге дейін үлкен қиындық тудырды. Бір түнгі күрес ұшағы Bed Check Charlie-ді атып түсіріп, өзі де апатқа ұшырады, ал екіншісі нысанасына соқты. Як-18-нің тағы бір жетістігі – 1951 жылы оның класындағы халықаралық жылдамдық рекордын орнату, сондай-ақ Юрий Гагариннің (ғарышқа алғашқы болып ұшқан адам) және Кен Роудің (Корея соғысы кезінде Микоян-Гуревич МиГ-15 реактивтік ұшағымен Солтүстік Кореядан дезертир болған Но Кум Сок) алғашқы ұшу оқулары үшін пайдаланылуы. Кейіннен, дәстүрлі қону шассиіне қажеттілік азайғаннан кейін, Яковлев Як-18-ді қысылатын үш дөңгелекті қону шассиі және 224 кВт (300 а.к.) қуатты Ивченко АИ-14РФ радиальды қозғалтқышымен қайта жобалады; бұл Як-18А деп аталды. Бұл конструкцияны жасау және күтіп ұстау өте оңай болды. Әлемде шамамен 40 түпнұсқа Як-18 ұшағы бар. Қазіргі уақытта бесеуі АҚШ-та, үшеуі Еуропада ұшуға жарамды, ал Қытай Әуе Күштері бір ұшақты сақтайды, ал қалғандары қоймада тұр. Әлемде тағы төрт ұшақ ұшуға дайындық үшін қайта жаңартылуда. Көптеген ұшақтар әлемдегі ірі авиациялық мұражайларда, соның ішінде АҚШ-тағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында сақталуда. Қытайда өндірілген Нанчан CJ-6 кейде Як-18-дің түрі ретінде айтылады, бірақ ол Буши Ченг жобалаған және Нанчан ұшақ компаниясы құрастырған мүлдем басқа ұшақ.

A member of the second generation of Russian aircraft designers, and best known for fighter designs, Alexander Sergeyevich Yakovlev always retained a light aircraft design section. In May 1945, Yakovlev initiated design of the Yak 18 two seat primary trainer. He designed it to replace the earlier Yakovlev UT 2 and Yakovlev Yak 5 in service with the Soviet Air Forces and DOSAAF (Voluntary Society for Collaboration with the Army, Air Force and Navy, which sponsored aero clubs throughout the USSR). In 1944, an advanced version of the UT 2 had been built with many of the features of the new Yak 18. The new aircraft flew a year later, powered by a 119 kW (160 hp) Shvetsov M 11 five cylinder radial engine and featuring pneumatically operated retractable main landing gear and a fixed tailwheel. It entered service as a trainer later that year and was built by Yakovlev up until 1956. Examples were exported to China in kit form beginning in 1950. The Chinese began producing license built copies in 1954 with the designation CJ 5. The Yak 18's greatest claim to fame is its use as a night bomber by the North Korean Air Force during the Korean War. The aircraft were modified with bomb racks on the wing center section and flew over UN troop locations at night to drop bombs and harass UN forces. The single most successful attack of the North Korean aviation during the war was the destruction of a fuel dump with nearly of fuel in the Inchon area in June 1953 by four or five Yak 18s. The five cylinder engine reminded many of the US troops of the sound made by early gasoline powered washing machines, earning them the name: "Washing Machine Charlie". The name "Bed Check Charlie" was also used for these night intruders. The Yak 18s, along with Polikarpov Po 2s, became quite a nuisance until US night fighters began shooting them down. One nightfighter crashed shooting down a Bed Check Charlie and another nightfighter rammed its target. Other claims to fame for the Yak 18 are an international speed record for its class in 1951 as well as being the aircraft used for initial flight training by Yuri Gagarin (1st human in space) and Ken Rowe (No Kum Sok, who defected from North Korea with a Mikoyan Gurevich MiG 15 jet fighter during the Korean War). Later, as the need for conventional landing gear trainers abated, Yakovlev re designed the Yak 18 with retractable tricycle landing gear and an Ivchenko AI 14RF radial engine of 224 kW (300 hp); this was designated the Yak 18A. The design proved exceptionally easy to build and maintain. There are an estimated 40 original Yak 18s in existence worldwide. Five are currently flyable in the US, three are flyable in Europe, and the Chinese Air Force has one flyable with several other airframes in storage. Approximately four other aircraft worldwide are currently being restored for flight. Many are found in major aviation museums worldwide including the National Air and Space Museum in the USA. The Nanchang CJ 6, produced in China, is sometimes quoted as a variant but is a completely different aircraft designed in China by Bushi Cheng and built by Nanchang Aircraft Company.

Пайдалану тарихы

Як-18 Әуе күштері мен ДОСААФ ұшу мектептерінің стандартты оқу ұшағы болды, Қытайда және көптеген басқа елдерде кеңінен пайдаланылды. 2014 жылдың наурыз айында Ким Чен Ынның Солтүстік Корея Әуе күштерінің базасына сапар шеккен суреттері, солардың әлі де түпнұсқа Як-18 немесе CJ-5 ұшақтарын бомбалау үшін қолданып жатқанын көрсетеді.

Ұқсас үлгі атауы

Яковлев Як-18Т ұшағы "Аэрофлот" авиакомпаниясының оқу ұшағы және бір ұшқыш пен үш жолаушыға арналған кабинасы бар жеңіл жолаушылар тасымалы ретінде әзірленді. Бұл Як-18 ұшағының түрі емес, себебі олардың ортақ ештеңесі жоқ, және 20 жылдан кейін бастапқыдан жаңадан жобаланды.