Кіріспе

Нацистердің мәжбүрлі еңбекке арналған концлагері ретінде Хелмбрехтс концлагері, 1944 жылдың жазында Германияның Хоф қаласының жанындағы Хелмбрехтс маңында Фленсенбург концлагерінің әйелдер бөлімшесі болып құрылды. Лагерьге алғашқы тұтқындар Германияның солтүстігіндегі Равенсбрюк лагерінен келген саяси тұтқындар еді. Кейін еврей тұтқындары да жеткізілді.

Тарих

Бастапқыда, ешқандай казармалар аяқталмағандықтан әйелдер фабрика залында ұйықтады. Ақырында он екі казарма аяқталды, бірақ олардың төртеуі ғана тұтқындардың тұруына арналған болды. Лагерьде жиырма жеті ер адам және жиырма жеті әйел күзетші қызмет етті. Әйел күзетшілердің көпшілігі басқа лагерьлерде қызмет еткен, олардың көпшілігі Флюссенбургте, екеуі Гросс-Розенде, ал кейбіреулері Равенсбрюк концлагерінде оқығаннан кейін Хельмбрехтке келді. Еркек күзетшілер көбінесе ұрысқа жарамсыз немістер немесе этникалық немістер болды. Герта Хаасе, Эрна Ахтенберг, Элия Мейнс, Ингеборг Шимминг Асмусс және Рут Хилднер – лагерьде орналасқан әйелдер СС әскерлерінің бір бөлігі болды. Дегенмен, еркек күзетшілердің өмірбаяны көбінесе белгісіз. Соғыстан кейінгі куәлікте бақылаушы Элли Мейнс еркек және әйел күзетшілер арасындағы қарым-қатынас "өте жақсы" болғанын айтты. Лагерь халқының көп бөлігі еврей емес еді, бірақ 1945 жылдың наурыз айында Польшадағы Грюнберг қосалқы лагерінен 500-ден астам еврей әйелдері жаяу келіп жетті. Хельмбрехттегі еврей тұтқындарының жағдайы қатал болды, күзетшілер қатыгез, ал жағдайлар қарапайым еді. Бір ай бойы Волари өлім маршында болған бір тұтқын кірпішсіз топырақ еденде ұйықтағанын айтады. Сондай-ақ, дәретханаға қол жеткізу мүмкін болмады, казармадағы 400 әйелге бір бұрышта екі бөшке ғана қызмет етті, олардың көпшілігі дизентериядан зардап шекті. Күзетшілер оларды таңертең әрдайым лас-шаң үшін ұрып-соқты. Вайсман Клейн әр таңертең күзетшілер арбамен келіп, түнде қайтыс болғандардың денелерін алып кететінін хабарлады. Көптеген адамдар соққыдан көз жұмды.

Эвакуация (өлім науқаны)

1945 жылдың сәуір айының басында майдан Германияға жақындады. Комендант Доерр әйелдерге және бірнеше ер адамдарға, соның ішінде раввинге, Дахау концлагеріне өлім жорығына шығуға бұйрық берді. Лагерьдегі артық киім яһуди емес тұтқындарға таратылды. Жол жүрісінде наци сақшылары АҚШ армиясы лагерьді азат еткенін және жорықты (әлі де оккупацияланған) Чехословакияға бұрғанын білді. Немістер жорықтың жетінші күні Зводау (Сватава) қосалқы лагерінде яһуди емес әйелдердің барлығын қалдырды, бірақ 500-ден астам яһуди әйелдерін өздерімен алып кетті. Сол әйелдер тағы екі апта жол жүрді. Хельмбрехт лагері Берген-Белсенмен бірдей күні, 15 сәуірде азат етілді, бірақ лагерьде ешбір тұтқын қалмады.

Лагерь күзетшілерінің бірінің соғыстан кейінгі тағдыры

1996 жылы Хелмбрехтс қосымша концентрациялық лагеріне қайта назар аударылды. Екі жаңалық бұрынғы СС Aufseherin ("Қадағалаушы") Ингеборг Шимминг Асмусс туралы болды, ол лагерьде және Чехословакияға өлім жорығында төрт тұтқынды өлтіргені айыпталды. Бір мақала "ӨЛІМ ӘДІЛЕТТІҢ АЛДЫНДА ТОҚТАТЫЛДЫ" деген тақырыппен басталды. "[Лагерьде] оны 'Қорқынышты Инге' деп атады. Инге Асмусс, бұрын Шимминг, Хельмбрехтстің сыртқы күзетіндегі 27 [әйел күзетшінің] бірі". Ол 50 жылдан астам уақыт бойы Берлиндегі Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінен жасырылды. Ингеборг жасаған алғашқы кісі өлтіру оқиғасы, сондай-ақ Хельмбрехтстегі басқа әйел күзетшілердің 1945 жылғы 24 ақпанда жасаған қылмысы болды. Олар қашып кеткені үшін жаза ретінде әйел тұтқын, доктор Александра Самойленконы өлтірді. Бұл әрекет лагерь командирі Алоис Доеррдің келісімімен және бұйрығымен жасалды. Тағы бір бұрынғы тұтқын: "Жарыс басталған күні Инге есімді қадағалаушы, менің мүлдем әлсіз досым Бассияны қолымнан жұлып алып, орманға сүйреп әкетті. Мен оқ атылғанын естідім. Кейін ол жалғыз қайтып келді". Басқа екі тұтқын да одақтас күштеріне Ауфсехериннің басқа тұтқындарды өлтіргенін айтты. 1951 жылы Ингеборгты тұтқындауға ордер берілді. Шығыс Берлин билігі бұрынғы СС қызметкерін ұстап беруден бас тартты, себебі ол 'біз үшін жұмыс істейді' деді. 1989 жылы Берлин қабырғасы құлады, ал Инге бұрынғы қабырғадан жартылай жүз метрдей қашықтықта Шығыс Берлинде тұрып жатты. 1994 жылы ол Берлин Панков қаласында табылған. 1996 жылы Ингеборг Шимминг Асмусс бостандықпен қайтыс болды. Германия үкіметі бұрынғы әйел күзетшіні соттауға дайындалып жатқан, бірақ мақала тақырыбында айтылғандай, өлім барлық сот процесін тоқтатты. Ол жетпіс төрт жаста болды.