Кіріспе

Ториде әуежай жоқ, бірақ материктік Донегал округынан тұрақты паром қатынасы бар. Паром жыл бойы күн сайын қатынайды. Ол көліктерді қабылдамайды, бірақ 70 жолаушыға дейін сыйымды. Қыс айларында кейбір күндері жағдайдың нашарлауына байланысты пароммен өту мүмкін болмайды. Алайда, қараша мен наурыз аралығында Фалькарра мен Тори арасында әр төрт орындық тікұшақ екі апта сайын жұмыс істейді. Аралдағы электр қуатын үш дизельдік генератор шығарады. Олардың жалпы қуаты 4 МВт және күн сайын шамамен 500 литр отын жұмсайды.

Ежелгі тарих

Ирландияның апокрифтік тарихында, Лебор Габала Эренде, Тори аралы – Конанд мұнарасы, фоморлықтардың бекінісі болған, олар осы аралда Немедиялықтармен болған үлкен шайқаста жеңіліске ұшырағанша осы жерде тұрды. Кейінірек фоморлықтардың патшасы, зұлым көзді Балор да осы жерде өмір сүрген. Балор Этлиннді Тор Мордың (немесе ескі ирландия тілінде Тюр Мордың), яғни «Биік мұнараның» үстіне салынған мұнараға қамап қойған. Тор Мор – аралдың ең биік нүктесі. 6 ғасырда Колмцилл Ториде монастырь құрды. 1595 жылға дейін монастырь аралдағы өмірге үстемдік етті, содан кейін жергілікті басшыларға қарсы соғыс жүргізіп жатқан ағылшын әскерлері оны тонап, қиратты. (Монастырьдің 6 немесе 7 ғасырда салынған қоңырау мұнарасы – бүгінге дейін сақталған ең ірі құрылым.)

Ерте заманғы тарих

1608 жылы Тори аралын қоршау (О'Доэрти көтерілісінің соңғы оқиғаларының бірі) кезінде аман қалған көтерілісшілер тобы аралдағы қамалға сиынып, бірақ кешірім алу ниетімен бір-бірін өлтіре бастады. 1798 жылғы Ирландия көтерілісінің соңғы шайқасы – Тори аралының жанындағы теңіз шайқасы болды.

HMS Audacious-тың бірінші дүниежүзілік соғыста батуы

Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтардың жоғалтқан алғашқы шайқас кемесі – супер-дредноут (23 400 тонна) 1914 жылғы 27 қазанда Тори аралының жанында қарулы неміс сауда крейсері «Берлин» орнатқан теңіз минасының салдарынан батып кетті. Бұл жайт Ұлыбританияда 1918 жылғы 14 қарашаға дейін (соғыс аяқталғаннан кейін үш күн өткен соң) ресми түрде құпия сақталды. Оқиғаға куә болған және фотоға түсірген жолаушылар «А» кемесінде болды.

Суретшілер қауымдастығы

1950 жылдан бері аралда шағын суретшілер қауымдастығы қоныстанды, және оның жеке өнер галереясы бар. Ағылшын суретшісі Дерек Хилл (1916–2000) Тори суретшілер қауымдастығымен байланысты болған.

Торайдың патшасы

Көптен бері келе жатқан дәстүрге сай, арал тұрғындары пікір білдіріп, "патшаны" сайлайды. Соңғы "Тори патшасы" (ирланд тілінде Rí Thoraí) – суретші Пэтси Дан Роджерс (Patsaí Dan Mac Ruaidhrí) болды, ол 1990-шы жылдардан бастап 2018 жылдың 19 қазанында қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды.

Зақымдалған құрылымдар

2009 жылы арал тұрғынының 1993 жылы үйін бұзып, алып тастағаны үшін көршісінен өтемақы алуы бірнеше жаңалықтарда жарияланды. Үй иесі Жаңа Зеландияда жұмыс істеген кезеңде тоғыз ай бойы үй біртіндеп жоғалып кеткен. Ол елге қайтып келгенде үйдің толығымен алынып тасталғанын және орнына тұрақ салынып қойылғанын көрді. Оның сұрақтары мен полицияның келесі тергеулері арал тұрғындарынан жауап ала алмады, "тыныштық қабырғасына" соқты. Оқиға 2012 жылы "Жоғалған үй" деген атпен кітапта, ал 2021 жылы BBC подкастында жарияланды. 2015 жылы аралдағы жалғыз кафе өрт сөндірушілердің келісімен жанып кетті.

Демография

Төмендегі кестеде "Тори аралының" халқы туралы деректер келтірілген, олар "Ирландия аралдарын зерттеу" (Алекс Ритсема, Collins Press, 1999) кітабынан және Ирландияның халық санағынан алынған. Ирландияда 1841 жылға дейінгі халық санақтары толық немесе сенімді деп есептелмейді.