Кіріспе

Балықтар тұқымдасы

Сабыр тісті немесе қылыш тісті балықтар – Evermannellidae тұқымдасына жататын, шағын, қатыгез көрінетін терең теңіз аулопиформ балықтары. Тұқымдас кішкентай, үш туысқа біріктірілген сегіз ғана түрі бар; олар Атлант, Үнді және Тынық мұхиттарының тропиктік және субтропиктік суларында кездеседі. Бұл балықтардың үлкен, иілісқан таңдай тістері бар, олар қылыш тісті мысықтарға (және ежелгі Энходусқа) ұқсас. Тұқымдас белгілі ихтиолог, табиғаттанушы және Калифорния Ғылым академиясының директоры болған Бартон Уоррен Эверманның құрметіне Evermannellidae деп аталған.

Сипаттама

Қару тісті балықтардың денелері орташа созылып, жапырылып, қалыпты қабықшасыз болады. Басы үлкен және дөңгелек; аузының ұшы кең және жұқа таңдай тістерімен қапталған, ал алдыңғы тістері көбінесе іріленіп, сәл ішке иілген. Осы тістерге ұқсас қысқарақ, түзу тістер де қосылады. Тілі тіссіз. Odontostomops normalops-тың көздерінің мөлшері әдетте кішкентайдан үлкенге дейін, құрылысы түтікшелі, жоғары және тікелей бүйірге қарай бағытталған. Атлантикалық қару тісті (Cocorella atlantica) көздері жартылай түтікшелі, арқалық жаққа қарай бағытталған, ал Балбо қару тістісінде (Evermannella balbo) және Үнді қару тістісінде (Evermannella melanoderma) көздері түтікшелі, бірақ арқалық және сәл алға қарай бағытталған. Көздердің түтікшелі құрылымы қару тісті балықтарға көру аумағын белгілі бір бағытта кеңейтуге мүмкіндік береді, сондай-ақ қараңғыда тереңдікті қабылдауға көмектеседі деп есептеледі. Evermannella-ның қосымша бейімделуі – оптикалық бүктеме. Бұл бүктемелер көздерінің бүйір жағында орналасқан және балықтардың көру аумағын кеңейтуге мүмкіндік беретін тағы бір бейімделу. Бұл оптикалық бүктемелердің жұмыс істеу механизмі бүйірлік және төменгі жақтан келетін жарықтың бұрышын өзгертіп, оның көзге тиімдірек енуін қамтамасыз ету арқылы жүзеге асады. Сол сияқты, O. normalops-та көздің көлденең диаметрі көз ұясының енінен әлдеқайда кіші, ал C. atlantica-да көздің диаметрі көз ұялары арасындағы енге шамамен тең. E. balbo және E. melanoderma-да көздің көлденең диаметрі көз ұясының енінен айтарлықтай кең. Бұл байқаулар түрлі организмдердің түрлері арасында көздер мен көз ұяларының пропорционалдық өлшемдерінде маңызды айырмашылықтар бар екенін көрсетеді, бұл ерекше анатомиялық және функционалдық бейімделулердің болуын көрсетеді. Әр түрлі отбасыларда 44–54 омыртқа болады, омыртқа аймағында үш бөлек бұлшық қабаты (эпаксиалдық, орталық бүйірлік және гипаксиалдық) кездеседі. Қару тісті балықтарда жүзу қабысы жоқ, ал асқазаны өте созылатын. Evermannella – дене құрылымы фюзиформалы аулопиформалар, нәтижесінде балықтың алдыңғы бөлігі тереңдейіп келеді. Бұл, көптеген басқа аулопиформалардың созылған денелерінен өзгеше. Қару тісті балықтар сақталғанда көбінесе қарапайым, ашық қоңыр түсті болады; алайда, жақсы сақталған үлгілердің бүйірлерінде, жақтарында және көз айналасында қола жасыл түсті жылтырлық байқалады. Жалаңаш тері оңай жыртылады. Атлантикалық қару тісті (Cocorella atlantica) ең ірі түрі, стандартты ұзындығы 18,5 см-ге жетеді.

Өмірбаян

Эверманнеллидтердің биологиясы мен экологиясы туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. Олар белсенді, көру қабілетіне сүйенетін жыртқыштар және мезопелагикалық аймақта, ересектер үшін шамамен 400м – 1000м тереңдікте өмір сүреді. Дегенмен, личинкалар мен кішкентай жас сабельтісті балықтар 50м – 100м аралығындағы тереңдікте кездеседі, олар жасы ұлғайған сайын терең суларға түседі. Осы тереңдікте өте аз жарық болады; төменнен қарағанда көрініс, суық аспан сияқты. Сабельтісті балықтар телескопиялық, жоғары қарай бағытталған көздерін пайдаланады – бұл көздер жақтық көрудің есебінен жақын арадағы көруді жақсартуға бейімделген, соның арқасында олар қараңғылыққа қарсы көзге түсетін кальмарларды, кесірткелерді және кішкентай балықтарды анықтай алады. Олардың кеңейе алатын асқазандылары сабельтісті балықтарға өзінен үлкен аңды жұтуға мүмкіндік береді; ал қайырлы тістері иленген тістер сияқты жұмыс істейді, ұсталған балықтың кері қайтуына кедерілді етеді және оны сабельтісті балықтың жұтқыншасына бағыттауға көмектеседі. Сабельтісті балықтар жалғыз өмір сүретін жануарлар; олардың тік көшіп-қонулары бар-жоғы белгісіз. Олардың көбею әдеттері жеткілікті зерттелмеген; олар күзетші емес, пелагикалық уылдырық шашады деп есептеледі. Evermannella indica және Odontostomops normalops түрлерінде сыртқы ұрықтандырумен синхронды гермафродитизм белгілі, ал бұл түрлердің бірі жыл бойы уылдырық шашады. Сабельтісті балықтардың личинкалары планктонды және метаморфозға дейін ұзын мұрын мен сопақ көздерге ие.