Кіріспе
Персия патшасы Дарий I қайта ұйымдастырған және қайта салған ежелгі тас жол. Патшалық жол – б.з.б. 5 ғасырында бірінші (Ахеменид) Персия империясының Дарий I патшасының империясының батыс бөлігінде Сузадан Сардиске дейінгі жылдам байланыс үшін салынған. Ангарийдің атты хабаршылары Сузадан Сардиске дейінгі 2699 шақырымды тоғыз күнде жүріп өтуге тиіс болды, ал жаяу жолмен жүруге 90 күн кеткен.
The Royal Road was an ancient highway reorganized and rebuilt by the Persian king Darius the Great (Darius I) of the first (Achaemenid) Persian Empire in the 5th century BC. Darius I built the road to facilitate rapid communication on the western part of his large empire from Susa to Sardis. Mounted couriers of the Angarium were supposed to travel 1677 mile (2699 km) from Susa to Sardis in nine days; the journey took ninety days on foot.
Курс
Жолдың бағыты Геродоттың еңбектері, археологиялық зерттеулер және басқа да тарихи жазбалар бойынша қайта жаңартылды.
Тарих
Жол Персия империясының ең маңызды қалалары арасындағы ең қысқа не ең оңай маршрутпен жүрмегендіктен, археологтар жолдың батыс бөлігін бастапқыда Ассирия патшалары салған болуы мүмкін деп санайды, себебі жол олардың ежелгі империясының ортасынан өтеді. Қазіргі Солтүстік Иранда анықталатын жолдың шығыс бөлігі Геродоттың назарына ілікпеді, оның Персияға деген көзқарасы Батыстағы Иониялық грекке тән болды; Иранның орталық үстіртін кесіп өтетін Корольдік жолдың бөліктері, мысалы, Ұлы Хорасан жолы, Жібек жолы деп белгілі негізгі сауда жолымен қатар өтеді. Дегенмен, Дарий I қолданыстағы жол желісін бүгінгі танылған Корольдік жолға айналдырды. Гордий маңында римдіктердің кейінірек жасаған жақсартуы – 6,25 метр ені бар, тас жиектермен бекітілген, қатты қиыршық таспен төселген жол төсегі табылған. Бұл бөліктерді біріктіріп, 1677 мильге созылған, негізінен пошта жолы ретінде пайдаланылды, он бір жүз пошта станциясы жаңа жылқылармен қамтамасыз етілді, жылдам хабар алмасу үшін жылдам шабандоздар тізбегі қолданылды, олар патшалықтың "пиррадази" деп аталатын жедел хабаршылары болды. 1961 жылы Американдық философиялық қоғамның гранты бойынша С. Ф. Старр Гордиумнан Сардисқа дейінгі жолдың бөлігін іздеп, ежелгі көпірлердің тіректері арқылы өзендерден өту орындарын анықтады. Жолды жеке күзетшілер күзетіп тұрды.
Мұра
Грек тарихшысы Геродот: "Әлемде осы парсы жеделхатшыларынан жылдам жүретін ештеңе жоқ" деп жазған. Геродоттың осы хабаршыларды мақтауы – "Қар да, жаңбыр да, ыстық та, түннің қараңғылығы да осы жеделхатшыларды белгіленген маршруттарын жылдам аяқтаудан тоқтата алмайды" – Нью-Йорктегі Джеймс Фарли пошта кеңсесіне жазылған және кейде АҚШ пошта қызметінің қағидасы деп есептеледі.
Атақты цитаталардағы метафоралық "Патшалық жол"
Проклдың айтуынша, Евклид Птолемей патшаның математиканы оңай үйрену жолы туралы сұрауына "геометрияға патшалық жол жоқ" деп жауап берген. Сол сөзді Менахм да Александр Македонскийге жауап ретінде айтқан деседі. Чарльз Сандерс Пирс "Біздің идеяларымызды қалай анық етуге болады" (1878) деген еңбегінде: "Логикаға да патшалық жол жоқ, және құнды идеяларды тек қана жақын назардың құнымен ғана қол жеткізуге болады", - дейді. Зигмунд Фрейд армандарды "белгісіз санаға апаратын патшалық жол" ("Via regia zur Kenntnis des Unbewußten") деп атап көрсеткен. Карл Маркс 1872 жылы "Капиталдың" француз басылымының (1-том) кіріспесінде: "Ғылымға жеңіл жол жоқ, оның тік және қиын жолдарынан шаршамай көтерілуге дайын болғандар ғана оның жарқын шыңдарына жете алады", - деп жазған. Ричард Холлибертонның "Романтикаға апаратын патшалық жол" (1925) кітабы – оның жас кезінде Андоррадан Ангкорға дейін жасаған әлемдік саяхаттарын қамтитын алғашқы еңбегі.