Кіріспе

Bug Jargal – француз жазушысы Виктор Гюгоның романы. Алғаш рет 1826 жылы жарық көрген, бұл 1820 жылы Гюго ағайындарының «Le Conservateur littéraire» журналында жарияланған, сол аттас алдыңғы шағын әңгімесінің қайта өңделген нұсқасы. Роман, Гаити революциясының алабұрлы бастапқы жылдарында, титулдық құл африкалық ханзада мен Леопольд Д’Оверни есімді француз әскери офицері арасындағы достыққа толы оқиғаны баяндайды. Гюго кейінірек бұл әңгіменің «Contes sous la Tente» («Шатыр астындағы әңгімелер») деп аталатын бірлескен жұмыстың бір бөлігі болғанын және оны 1818 жылы (он алты жасында) екі апта ішінде жазғанын айтты; алайда, қолжазба 1819 жылғы сәуірге дараланған. Ағылшын тіліне бірнеше аударма жасалған. Біріншісі, «Құл патша» деген тақырыппен өңделген нұсқасы 1833 жылы жарық көрді. Қазіргі заманғы жалғыз аударманы Крис Бонги жасаған, ол 2004 жылы жарық көрген.

Сюжет

Баг Джаргалдың тарихы Гаити революциясына бірнеше апта қалғанда, Туссен Лувертур отаршыл үкіметпен күрескенде басталады. Д’Оверни, көптеген құлдарға ие болған жер иесі аристократының немере інісі, өз туысы Мариге үйленуге міндетті. Пьерро есімді құл Мариге ғашық болады, бірақ олардың арасындағы айқын нәсілдік және мәдени кедергілер оған ештеңе жасауға мүмкіндік бермейді. Дегенмен, Пьерро Мариді қолдан қорғайды, бірақ жақын арада иесінің ашуынан тағы бір құлды қорғауға тырысқаны үшін түрмеге тасталады. Д’Оверни онымен дос болады, ал Гаити революциясына дейін көп ұзамай Пьерро ғашықтарға аралдан қашуды ескертеді. Олар ескертуге қарамастан қалады, ал үйлену күні құлдардың төңкерісі басталады, және ақ жер иелері өз қоғамдарының жылдам және зорлықпен ыдырауын көреді. Пьерро Мариді құлдардың шабуылынан құтқарып, алып кетеді, бірақ Д’Оверни Пьерро өзінің жаңа әйелін жеке қалауы үшін ұрлап алды деп ойлап, қараңғы үңгірге кіреді. Ол аса зорлық көрсеткен құл көшбасшысы Биассудың тұтқынына айналады. Үңгірде бос құлдар өздерін сақтау үшін тұтқынға алынған ақ құлдарды бір-бірін өлтіруге мәжбүрлейді. Пьерро сәтімен Д’Оверниді құтқарады, ол Пьерроның шындығында құлдардың мистикалық көшбасшысы Баг Джаргал екенін біледі. Пьерро оны әйеліне жеткізеді және достарын қорғап қаза табады.