Кіріспе

Ортағасырлық ирландтық әңгіме

Бран сапары ([маик Фебайл], яғни "Бран [Фебайл ұлының] сапары") – ортағасырлық жетінші немесе сегізінші ғасырдағы ирланд тіліндегі әңгіме.

Параллельдер

Поэма басқа ирланд иммрамаларымен ұқсас тақырыптар мен элементтерді бөліседі, мысалы, Бренданның саяхаты және Маэль Дуиннің саяхаты, екеуі де 900 жылдың басында және ортасында жазылған. Мысалы, Бран мен Маэль Дуиннің саяхатшылары күлкілі немесе күліп жатқан аралға жетеді, және әрбір жағдайда экипаж мүшесі тасталып кетеді. Бұл материалды «Navigatio sancti Brendani abbatis» латын еңбегі, яғни әулие Бренданның саяхатынан алынған болуы мүмкін. Генрих Циммер бұл үшінші кеш келген адамның жын-шайтанға ұрлануына себеп болды деп санайды (Navigatio 24), бірақ оны айқын салыстыру деп санамады. Тағы бір салыстыруға болатын эпизод – Бренданның псалм айтатын хорға монахтардың біреуін тастауы (Navigatio 17), бірақ Бренданның жағдайы бақытты және Бранның жағдайынан өзгеше. Бранға басқа жерде Бренданның саяхатында кездескендей, бір уақытта ән салатын құстармен толы ағаш туралы айтылады, ал Маэль Дуин де құстарға толы ағаштарды кездестіреді. Дегенмен, кейбір ғалымдар саяхаттың ортақтығы тек сыртқы ұқсастық екенін атап көрсетеді, себебі нағыз иммрамалар «тек діни шабыттан» туындайды, ал эхтрелерге (Бранның саяхаты сияқты) қарағанда, олардың басты тақырыбы – кельттердің басқа әлеміне саяхат. Алайда, иммрамалар «жергіліктік тұрмыстық сауатты мотивтерге белгілі бір шекте сүйенеді» (эҳтрелерді қоса алғанда), сондықтан жақын ұқсастықтардың нақты тұстары да бар.

Қасиетті Брендан

Бранның саяхаты кейінірек Бренданның саяхаты туралы әңгімеге әсер еткен болуы мүмкін, себебі басты кейіпкерлердің есімдерінің ұқсастығы бар. Navigatio Sancti Brendani Abbatis басқа иммрамалардың арасында ерекшеленеді, өйткені ол terra repromissionis-ті еске алады, ол ирланд тілінде Tír Tairngire ("Уәде жері") деп аударылады, бұл халықтық әңгімелердегі басқа әлемді білдіретін термин. Оқиғалардың да ұқсастығы бар: бір кезде саяхатшылардың біреуі аралда қалдырылады немесе өз еркімен, немесе жасаған күнәсі үшін жаза ретінде жын-періден босатылады.

Маэль Дуиннің сапары

Бранның саяхаты Маэль Дуиннің саяхатымен көптеген параллельдерді бөліседі. Күлкі аралы – ортақ тақырып. Бран мен серіктері «Қуаныш аралына» барады. Бранның бір адамы аралды зерттеу үшін жіберілген соң, ол экипажбен сөйлеспейді, тек арал тұрғындары сияқты оларға тік қарайды. Содан кейін ол адам аралда тасталып кетеді. Ұқсас жағдай «Маэль Дуиннің саяхатында» орын алады, онда Маэль Дуиннің бір адамы тергеуге жіберіледі, тоқтамай күліп, өз экипажын тану қабілетін жоғалтады және соңында артта қалады. Сиқырлы жіп мотиві – екі жұмыста да кездесетін тағы бір мотив. Бран мен серіктері «Әйелдер аралына» жетеді, онда оларды көптеген әйелдер құшақ жайып қарсы алады, дәмді тағаммен сыйлайды, ал әйелдердің бірі Бранды сиқырлы түрде тұзаққа түсіру үшін жіп домын пайдаланады. «Маэль Дуиннің саяхатында» экипаж он жеті әйелдің мекені болатын аралға жетеді, олар оларға қонақжайлық көрсетеді. Олар кетпек болғанда, әйелдердің бірі Диуранның қолына сиқырлы түрде жабысып қалған жіп домын лақтырады. Бірақ бұл мотив басқа да шығармаларда кездеседі, мысалы, Togail Troí алдындағы ирландиялық Аргонавттар есебінде. Әңгіменің соңында Бранның бір адамы жүзделген жылдардан кейін, сиқырлы түрде қайықтан секіріп құрғақ жерге бас қояды. Ол құрғақ топыраққа тиген кезде күлге айналады. «Маэль Дуиннің саяхатында» асырап алған бауырлардың бірі әшекей мойындық ұрлап алуға тырысады, оны сиқырлы мысық күлге айналдырады.

Мабиногион

Бранның саяхаты валлий мәтіні «Мабиноги» кітабынан Льордың қызы Бранвенмен де салыстырылуы мүмкін. Параллельдер «Бренданның саяхаты» мен «Маэль Дуиннің саяхаты» сияқты сюжет желісінде емес, кейіпкерлердің аттарының ұқсастығында (Фебаль ұлы Бран және Льор ұлы Бран). Refn Sokrates және «Ирландия және Грааль» еңбегі, 60-64 беттер, Sims Williams арқылы келтірілген. Альфред Натт кельт әлемінің классикалық грек Элизийіне негізделгендігі туралы күмән білдірді және Бранның саяхатындағы әйелдер елінің еркін махаббат атмосферасын Вергилийдің пәктік Елизийімен салыстырды.

Қолжазбалар

Дублин, РИА, Лебор на Уидре, б. 121а 24 (алғашқыда, 78-бет). Дипломатиялық басылым: 10088 10112. Оксфорд, Бодлейан кітапханасы, MS Rawlinson B 512, f. 119al 120b2 (алғашқыда, f. 71–72). Дублин, РИА MS 23 N 10, 56–61-беттер. Лондон, Британ кітапханасы, Эгертон MS 88, f. 11b (col. 2) – 12a және f. 13a (cols. 1–2). Лондон, Британ кітапханасы, Харли MS 5280, f. 43a 44b. Стокгольм, Корольдік кітапхана, MS Vitterhet Engelsk II, f. 1b 4. Лондон, Британ кітапханасы, Add MS 35090. Дублин, TCD, MS H 4.22, f. 48b17 50a6 және f. 40–53. Толық емес. Дублин, TCD, Леканның сары кітабы (=H 2.16, MS 1318). 395–398-бағандар.

Басылымдар мен аудармалар

Ирланд тіліндегі мәтін @CELT. Мёрфи, Жерар, ред. (1956). "Теңіз құдайы Мананнан Бранға өз патшалығын сипаттап, Монганның тууына болжам жасайды". Ерте ирланд лирикасы, VIII-XII ғасырлар, ред. Жерар Мёрфи. Оксфорд: Кларендон баспасы, 92–100 бб. "Caíni amra laisin m Bran" өлеңі 23 N 10 қолжазбасында сақталған. Ирланд тіліндегі мәтін @CELT. ; Nutt (1897), 2-том.