Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық натуралист және зерттеуші Иоганн Наттерер (9 қараша 1787 – 17 маусым 1843) – австриялық натуралист және саяхатшы. Ол патшалық бүркітші Джозеф Наттерердің ұлы болды және ағасы Джозеф Наттерермен (1786–1852) бірге табиғаттануға үлкен қызығушылық танытты. Ол Оңтүстік Америкадан табиғаттану үлгілерін көптеп жинады, ал оның жинақтарынан табылған көптеген түрлер оның құрметіне аталды.
Austrian naturalist and explorer
Johann Natterer (9 November 1787 – 17 June 1843) was an Austrian naturalist and explorer. He was the son of royal falconer Joseph Natterer and along with his brother Joseph Natterer (1786–1852) took a keen interest in natural history. He collected natural history specimens extensively from South America and numerous species from his collections were named after him.
Отбасы және ерте өмірі
Иоганн Наттерер Лаксенбургте дүниеге келді. Ол табиғат тарихының үлгілерін жинаушы және сойқышы Джозеф Наттерер ағаның (1754–1823) және Мария Анна Терезия Шобердің (оның анасы), Лаксенбургтен келген шебер нан пісірушінің қызы, ұлы болды. Оның ағасы (Жозеф Наттерер, 1786–1852) болды. Джозеф Наттерер аға – Австрияның соңғы атты сойқышысы. Император Франц I Лаксенбургтегі сойқышылықты (Falknerei) таратып жібергенде, ол Джозеф Наттерер ағаның коллекциясын сатып алды. Бұл коллекцияда көптеген үй құстары, сүтқоректілер мен жәндіктер болды, және Франц I оған одан әрі қолдау көрсетуді және коллекцияны дамытуды тапсырды. 1794 жылы коллекция Венаға әкелінді және физикалық-астрономиялық кабинет пен өнер кабинетіне (Kunstcabinet) қосылды. Коллекция көп ұзамай көпшілікке қолжетімді болды, бірақ ғылыми немесе оқу-әдістемелік құндылығы болмады. Джозеф Наттерер аға екі ұлын да коллекциямен таныстырды және оларға тері және дайындама жасау өнерін үйретті. Коллекция директоры Карл фон Шрайберс болды, ал оған ерікті көмекші ретінде мансабын бастаған және коллекцияның бірінші кураторы (Kustos) ретінде аяқтаған Джозеф Наттерер кіші көмектесті, ал Иоганн 1808 жылы ерікті (freiwilliger) қызметкер болды. Иоганн Наттерер бастапқыда пиарлық мектепке қатысты, бірақ 1794 жылы ол қарапайым мектепке ауысып, онда гимназияны бітірді. 1802–1803 жылдары Иоганн Наттерер материалдық академияға оқуға түсіп, университетте ғылыми лекцияларды тыңдады. Ол Еуропаны аралап, музейге дайындау үшін үлгілер жинады. 1812–1814 жылдары ол таксидермист Доминик Сохормен бірге Түркия мен Италияға саяхат жасады.
Johann Natterer was born in Laxenberg, the son of the natural history specimen collector and falconer Joseph Natterer Sr. (1754–1823) and Maria Anna Theresia Schober (his mother), the daughter of a master baker from Laxenburg. He had a brother (Joseph Natterer, 1786–1852). Joseph Natterer Sr. was the last mounted falconer of Austria. When Emperor Franz I dissolved the falconry (Falknerei) in Laxenburg, he bought the collection of Joseph Natterer Sr. This contained numerous domestic birds, mammals, and insects, and Franz I assigned it the further support and the development of the collection. The collection was brought in 1794 to Vienna and incorporated in the Tiercabinet with the k. k physical astronomical as well as the Kunstcabinet. The collection was soon made accessible to the public, however without scientific or didactic value. Joseph Natterer Sr. introduced both his sons to the collection and taught them the art of preparing skins and mounts. The director of the collection was Karl von Schreibers and he was assisted by Joseph Natterer junior, who began his career as a volunteer aide and terminated as first curator (Kustos) of the collection, while Johann became, in 1808, a volunteer (freiwilliger) coworker. Johann Natterer initially attended a Piarist school; however, in 1794, he transferred to a normal school and completed high school (gymnasium) there. From 1802 to 1803, Johann Natterer attended the material academy and heard scientific lectures at the university. He travelled through Europe collecting specimens and preparing them for the museum. He travelled to Turkey and Italy with the taxidermist Dominik Sochor from 1812 to 1814.
Экспедициялар
1817 жылы император Франц I қызы, эрцгерцогиня Мария Леопольдинаның португалиялық тәж мұрагері Дом Педро Алькантараға (кейін Бразилия императоры болған) үйленуіне орай Бразилияға экспедиция ұйымдастыруға қаржы бөлді.
In 1817, Emperor Franz I financed an expedition to Brazil on the occasion of the wedding of his daughter Archduchess Maria Leopoldina to the Portuguese crown prince, Dom Pedro of Alcantara (who was later to become Emperor of Brazil).
Аумақтық ескертулер
Наттерлер өзінің саяхаттары туралы есеп жариялаған жоқ, ал оның жазбалары мен күнделігі 1848 жылғы Вена төңкерісі кезінде Хофбургта болған өртте жойылды; алайда, оның 60 000 жәндіктен тұратын үлгілер жинағы "Харрах үйіндегі" "Бразилия мұражайының" бір бөлігі болды және өрттен аман қалды. Наттерлер сонымен қатар Оңтүстік Американың ондаған жергілікті тілдерінің сөздіктерін жинады, олардың ішінде әртүрлі аравак, тупиан, бороро және басқа да тілдер болды. Сөздіктердің көп бөлігі әлі де жарияланбаған қолжазбалар түрінде сақталып келеді және қазіргі таңда цифрлық форматқа көшірілуде.
Natterer did not publish an account of his travels, and his notebooks and diary were destroyed in the Hofburg fire of 1848 during the Vienna Revolution; however, his specimen collections of 60,000 insects were a part of the "Brazilian museum" in the "Harrach' house" and escaped the fire. Natterer also collected word lists of dozens of indigenous South American languages, including of various Arawakan, Tupian, Bororoan, and other languages. The lists are mostly still in unpublished manuscripts that are currently still being digitized.
Наттер есімімен аталған түрлер
Бірқатар жануарлар Иоганн Наттерердің есімімен аталған, соның ішінде Наттерердің сұр құмырсқашы және Наттерердің тарақаны. Оның құрметіне үш түрлі бауырымен жорғалаушы аталды: Lystrophis nattereri, Philodryas nattereri және Tropiocolotes nattereri. Копелла наттери (Copella nattereri) Стейндахнер, 1876 жылы оның құрметіне аталды. Сонымен қатар, Corydoras nattereri Steindachner, 1876 жылы оның есімімен аталған шабақ балығы бар. Оңтүстік Америкалық Leporinus nattereri балығы да Стейндахнер 1876 жылы оның құрметіне аталды.
A number of animals are named after Johann Natterer, including Natterer's slaty antshrike and Natterer's bat. Three species of reptiles are named in his honor: Lystrophis nattereri, Philodryas nattereri, and Tropiocolotes nattereri. The fish Copella nattereri Steindachner, 1876 is named after him. The catfish Corydoras nattereri Steindachner, 1876 is named after him. The South American fish Leporinus nattereri Steindachner 1876.