Кіріспе

Белгілі кірісті арбитраж – әртүрлі белгілі кірісті бағалы қағаздар немесе келісімшарттар арасындағы пайыздық мөлшерлемелердегі айырмашылықты пайдалануға бағытталған нарықтық бейтарап инвестициялық стратегиялардың жиынтығы (Jefferson, 2007). Инвестициялық стратегия ретінде арбитраж – баға айырмашылығынан пайда табу үшін бір нарықта бағалы қағаздарды сатып алып, оларды дереу басқа нарықта қайта сатуды қамтиды. Белгілі кірісті бағалы қағаздар – үкімет, корпорация немесе басқа да ұйым өздерінің операцияларын қаржыландыру және кеңейту үшін шығаратын борыштық құралдар. Кез келген белгілі кірісті бағалы қағазды сатып алу – инвестордан эмитентке берілген қарыз болып саналады. Инвестордан қарыз алушыға берілген бұл «қарыздар» инвесторға тұрақты төлемдер мен қарыз мерзімі біткеннен кейін капиталды қайтару құқығын береді. Келісімнің механизмі белгілі кірісті құралдардың барлық түрлері үшін бірдей: белгілі мерзімі және кіріс төлемдерінің кестесі бар. Мерзімі біткенде капиталды қайтару күтіледі және эмитенттің банкротқа іріккені немесе төлем қабілетсіздігі жағдайында ғана болмайды. Белгілі кірісті бағалы қағаздардың мысалдары:

Қазынашылық вексельдер
Корпоративтік облигациялар
Муниципалдық облигациялар
Кредиттік дефолттық своптар

Стратегияның механизмі – белгілі кірісті бағалы қағазды сатып алып, оны жоғары бағада қайта сату. Бұл стратегия нарықта белгілі кірісті бағалы қағаздардың дұрыс бағаланбағаны байқалғанда қолданылады, мысалы, белгілі кірісті арбитраж қорлары баға кейіннен нарықта түзетілген кезде пайда табу үшін бағалы қағазға қатысты қысқа немесе ұзақ позиция алады. Белгілі кірісті бағалы қағаздар акциялардан өзгеше, олар бойынша дивидендтер міндетті емес. Бұл стратегияны көбінесе инвестициялық банктер мен хедж-фондтар қолданады. Сондай-ақ қараңыз: Белгілі кірісті салыстырмалы құнға инвестициялау.

Суап-спред арбитражы

Белгілі кіріс нарықтарында пайыздық своп – бұл тұрақты мөлшерлемелі несиеден (белгілі кіріс қағазы) туындайтын ақша ағындарын өзгермелі мөлшерлемелі несиеден туындайтын ақша ағындарына айырбастайтын туынды құрал. Тұрақты мөлшерлемені қабылдайтын топ (мысалы, қазыналық облигация бойынша тұрақты мөлшерлемені қабылдайтын топ), "Мерзіміне дейінгі кірістілікке" (YTMsr) жақын, своп мөлшерлемесі арқылы өзгермелі банктік вексельдерді своп мөлшерлемесін (BBSW) төлейді. Әр уақыт кезеңінде арбитражердің таза төлемі YTMsr – BBSW болып табылады, содан кейін бұл номиналды негізгі сомаға (мысалы, A$10,000) және төлемдер арасындағы уақытқа (мысалы, 6 ай) көбейтіледі. Тұрақты мөлшерлемені төлейтін топ, яғни қайта сатып алу арқылы қаржыландырылған қазыналық облигацияның иесі, мерзіміне дейінгі кірістілік бойынша (мысалы, қазыналық облигацияның мерзіміне дейінгі кірістілігі) белгілі купонды да алады, сонымен қатар қайта сатып алу келісімі бойынша төленетін пайыздарды, яғни репо-қаржыландыруды төлейді. (RBA, 2021). Бұл себебі BBSW AUD туындылары мен бағалы қағаздарының бағасын белгілеу үшін эталон ретінде қолданылады, сондықтан қазыналық облигацияны қайта сатып алу мөлшерлемесі жоғары болуы керек.

Табыс қисығының арбитражы

Табыс қисығының арбитражы – табыс қисығының әртүрлі нүктелерінде ұзақ және қысқа позициялар алуды қамтиды. Бұл стратегияда табыс қисығында бағаның қателігі бар нүктелерді анықтау қажет, бұл қателік нүктелерді қымбат немесе арзан етіп көрсетеді. Инвесторлар облигацияның нақты табысы модельдегі күтілетін табыстан өзгешеленетін нүктелерді анықтау үшін модельдеуді қайта қарастырып, қисықтың қалыпқа келуіне тікелей тікелей ставка жасайды.

Ипотекалық арбитраж

Ипотекалық арбитраж стратегиясы тұрақты кіріс саудагерлері қолданады, олар ипотекалық қамтамасыз етілген бағалы қағаздар (МБС) саудалайды. МБС – жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген және агенттік кепілдік берген ипотекалық несиелердің жиынтығы. Бұл жағдайда агенттік – егер негізгі тұлға өз атынан қызмет көрсету үшін агентті жалдаса, МБС үшін банк кепілдіктің агенті бола алады. Қамтамасыз ету, егер төлем қарызын өтей алмаса, қарыз берушінің активті иелігіне өтуіне және оны сатуына мүмкіндік береді, МБС жағдайында бұл жылжымайтын мүлікті сату арқылы қарыз бойынша шығындарды өтеу болады. Бағалы қағаздарға айналдыру процесінде, мысалы, банк ұстаған ипотекалық несиелердің тобы МБС ретінде біріктіріліп, инвесторларға бірліктер немесе сертификаттар түрінде сатылады. Ипотекалық несиелер тобын инвесторға беру процесі «өткізілетін бағалы қағаз» деп аталады. Ипотекалық несиелерден түскен ақша ағындары, ипотеканы берген тұлғаның комиссиясы ескерілгеннен кейін, бастапқы қаржы институты арқылы бағалы қағаздың қазіргі иесіне жетеді. Қарапайым тілмен айтқанда, бағалы қағаздың қазіргі иесі пайыз және негізгі сома төленуі арқылы ипотекалық төлемдердің жалпы сомасынан үлесін алады. Ипотекалық өткізілетін бағалы қағаздар облигациялардан өзгеше, себебі ипотекалық өткізілетін бағалы қағаздан түскен әрбір ақша ағыны пайыз бен негізгі соманы қамтиды, ал облигациялар әдетте тек пайыз төлейді, негізгі сома мерзімі аяқталғаннан кейін қайтарылады. Тағы бір маңызды айырмашылық – негізгі сома төмендегенде, әрбір ақша ағыны бойынша төлемдер уақыт өте келе өзгереді, сондықтан әрбір ақша ағыны бойынша алынатын пайыз мөлшері негізгі соманың азаюымен төмендейді. Осылайша, МБС-дегі барлық ипотекалар төленгеннен кейін инвестиция аяқталады. Бұл стратегия табысқа, емес капиталдық пайдаға бағытталған саудагерлерге арналған. Ипотекалық арбитраж стратегиясында саудагер ұзақ мерзімді МБС-ке инвестиция салады және пайыздық мөлшерлеме тәуекелін мемлекеттік облигацияларды немесе своптарды сату арқылы қорғайды. Бұл МБС-тің табысы мемлекеттік облигациялардың табысынан жоғары болуынан пайда табуға тырысу. Жоғары пайыздық мөлшерлемелер МБС-ке теріс әсер етеді, себебі пайыздық мөлшерлемелердің өсуі жеке тұлғалардың ипотекалық төлемдерді төлеу қабілетіне әсер етеді, бұл дефолт тәуекелін арттырады. Акцияның нақты бағасын анықтау сияқты, бұл стратегияда арбитражшы бағалы қағаздың жасырын құбылмалылығы жоғары бағаланған ба төмен бағаланған ба деген шешімге келуі керек. Мысалы, акция опционының бағасы өте төмен болса, себебі активтің болжамды құбылмалылығы тым төмен болды, арбитражшы бағадан пайда табу үшін ұзақ сатып алу опционын және негізгі акцияда қысқа позицияны ашуы мүмкін. Бұл стратегия компанияның борышы мен басқа да бағалы қағаздарының бағасын дұрыс емес белгілеуден пайда табуға арналған. Бұл стратегияны қолдану кезінде арбитражшылар несиелік тәуекелдік своптарының спредтерін бағалау үшін құрылымдық модельді пайдаланады. Құрылымдық модель мұндай несиелік тәуекелдік своптарының (CDS) әділ құнын компанияның борышы мен басқа да бағалы қағаздарына сүйене отырып есептеуге арналған. Егер модель қазіргі нарықтағы CDS спреді болжамды спредтен айтарлықтай өзгеше екенін көрсетсе, арбитражшы нарық CDS-тің құнын дұрыс бағаламаған немесе әділ бағаларды тудырмайтындығын шешуі керек. Әртүрлі баға қателіктері болған жағдайда, екі жағдайда да арбитражшы осындай баға қателіктерін анықтаудан пайда табуға тырысады, несиелік қорғауды сату арқылы және дельтамен қорғану үшін дельта акцияларын сату арқылы, конвергенцияның болатынын күтеді. Егер CDS спреді кеңейсе немесе акция бағасы өссе, акция позициясы CDS позициясының зиянын өтеуге көмектеседі. Сол сияқты, CDS позициясы акция позициясының зиянын өтеуге көмектеседі. Егер CDS спреді құрылымдық модельден күтілген спредтен айтарлықтай төмен болса, онда несиелік қорғау сатып алынып, дельта акцияларын сатып алу арқылы осы позиция қорғалады.

Оны кім және неге қолданады?

Белгілі табыс арбитражы – тәуекелдің жоғары деңгейін қамтитын стратегия. Бұл стратегияның өзі салыстырмалы түрде шағын кіріс әкеледі, бірақ нарықтың өзгеруіне және дұрыс емес шешімдерге байланысты осы кіріс үлкен шығындармен өтелуі мүмкін. Стратегияның тәуекел мен кірістің арақатынасы ерекше болғандықтан, оны көбінесе қарапайым инвесторлар қолданбайды. Оны негізінен хедж-фондтар және инвестициялық банктер сияқты, ірі капиталға ие және кішкентай, тәуекелді кірістерден пайда табуға мүмкіндік алатын активтерге бай ұйымдар пайдаланады.