Кіріспе
Сауатты мәдениеттерде дамыған музыка Ежелгі музыка – ежелгі әлемнің сауатты өркениеттерінде қалыптасқан музыкалық мәдениеттер мен тәжірибелерді білдіреді. Бұл музыка тарихқа дейінгі қоғамдардың музыкасына жаңарып, постклассикалық дәуірге дейін созылады. Ежелгі музыканың маңызды орталықтары Қытайда (Шан, Чжоу, Цинь және Хан әулеттері), Египетте (Ескі, Орта және Жаңа Патшалықтар), Грецияда (Архаикалық, Классикалық және Эллинистикалық кезеңдер), Үндістанда (Маурья, Шунга, Канва, Кушан, Сатавахана және Гупта әулеттері), Иран/Парсыда (Мидия, Ахеменид, Селевкид, Парфян және Сасанид империялары), Майя өркениетінде, Месопотамияда және Римде (Рим Республикасы мен Империясы) орналасқан. Өте алуан түрлі болғанымен, ежелгі өркениеттердің музыкасы көбінесе монофониямен, импровизациямен және музыкалық тұрғыда мәтіннің басымдығымен сипатталады. Калифорния университеті Берклидегі ежелгі тарих және Жерорта теңізі археологиясының профессоры, Ниппурден – ең көне шумерлік қалалардың бірінен б.з.д. 2000 жылға дейінгі клинопись тақташаның шифрлануын жариялады. Оның сөзіне қарағанда, тақташада третікті гармонияда музыка орындау және жазу туралы үзінді нұсқаулар бар, ал ол диатоникалық гаммада жазылған. Бірінші тақташадағы нотация Килмердің б.з.д. 1250 жылға жатқызған Угариттен табылған кейінгі клинопись Хурр тақташаларындағы нотация сияқты жетілмеген. Нотация жүйесінің интерпретациясы әлі де даулы (кем дегенде бес қарсы пікір жарияланды), бірақ нотацияда лирадағы ішектердің атаулары көрсетілгені және оның құбылуы басқа тақташаларда сипатталғаны анық. Бұл тақташалар әлемнің кез келген жерінен алынған, фрагменттер болса да, ең ерте жазылған мелодияларды білдіреді.
Ancient music refers to the musical cultures and practices that developed in the literate civilizations of the ancient world, succeeding the music of prehistoric societies and lasting until the Post classical era. Major centers of ancient music developed in China (the Shang, Zhou, Qin and Han dynasties), Egypt (the Old, Middle and New Kingdoms), Greece (the Archaic, Classical and Hellenistic periods), India (the Maurya, Shunga, Kanva, Kushan, Satavahana and Gupta dynasties), Iran/Persia (the Median, Achaemenid, Seleucid, Parthian and Sasanian Empires), the Maya civilization, Mesopotamia, and Rome (the Roman Republic and Empire). Though extremely diverse, the music of ancient civilizations is frequently characterized by monophony, improvisation, and the dominance of text in musical settings. professor of ancient history and Mediterranean archaeology at the University of California, Berkeley, published her decipherment of a cuneiform tablet, dating back to 2000 BCE from Nippur, one of the most ancient Sumerian cities. She claimed that the tablet contained fragmentary instructions for performing and composing music in harmonies of thirds, and was written using a diatonic scale. The notation in the first tablet was not as developed as the notation in the later cuneiform Hurrian tablets from Ugarit, dated by Kilmer to about 1250 BCE. The interpretation of the notation system is still controversial (at least five rival interpretations have been published), but it is clear that the notation indicates the names of strings on a lyre, and its tuning is described in other tablets. These tablets represent the earliest recorded melodies, though fragmentary, from anywhere in the world.
Ур арфалары
1929 жылы Леонард Вулли ежелгі Месопотамия және қазіргі Ирак аумағында орналасқан ежелгі Ур қаласының қираған жерлерін қазғанда төрт түрлі арфаның бөліктерін тапты. Бөлшектер б.з.д. 2750 жылға дейін дауланған, ал кейбіреулері қазір Пенсильвания университетінде, Лондондағы Британ мұражайында және Бағдадта сақтаулы. Аталған аспаптарды түрліше қалпына келтіруге және жаңартуға тырысылған, бірақ көптеген сарапшылардың пікірінше, ешқайсысы толыққанды нәтиже берген жоқ. Әртүрлі анықтамаларға сүйенсек, оларды арфа емес, лира деп санауға болады, олардың ең танымал мысалы – Бағдадта сақталған бұқа басты лира. Дегенмен, 2003 жылғы Ирак соғысы кезінде бұқа басты лира тонаушылардың қолына тиіп, қирады.
Хури музыкасы
Угариттен табылған хурит мәтіндерінің арасында б.з.б. 1400 жылға дейінгі ең көне жазылған музыка үлгілері бар, оның ішінде толыққанды ән де кездеседі.
Қытай
Гүкіньдің пайда болуы туралы көптеген кітаптар мен жиырмасыншы ғасырға дейін жазылған таблатұралар куәлік етеді, бірақ қазір бұл мифологиялық әңгіме ретінде қарастырылады. Қытай әдебиетінде гүкіньге шамамен 3000 жылдық тарих бар, ал аспаптың мысалдары шамамен 2000 жыл бұрынғы қабірлерде табылды. Көне әдебиеттер оның бастауын баяндаса да, соңғы он жылдықтарда гүкіньдің шығу тегі әлі де пікірталас тудырып келеді.
Грекия
Ежелгі грек музыканттары өздерінің дамыған музыкалық нотация жүйесін жасады. Бұл жүйе грек музыканттары арасында кеңінен таралмағанмен, ежелгі Грекия мен Римнен нотацияланған музыканың шағын корпусы бізге жеткен. Гомердің эпостары бастапқыда аспаптық сүйемелдеумен орындалған, бірақ Гомерге жататын нотацияланған әуендер белгілі емес. Ежелгі грек музыкалық нотациясында бірнеше толық ән сақталған. Криттік Месомедтің (б.з. II ғасыры) үш толық гимні қолжазба түрінде сақталған. Сонымен қатар, грек музыкасының көптеген фрагменттері қолға түскен, оның ішінде трагедиядан алынған фрагменттер де бар, мысалы, Еврипидтің "Орест" пьесасы үшін хор әні және Софоклдің "Аякс" пьесасынан аспаптық интермеццо.
Рим
Рим музыкасы империя бағындырған мәдениеттердің, соның ішінде Грекия, Египет және Парсы музыкасының ықпалында болды. Музыка римдік өмірдің көптеген салаларында қолданылды: әскери іс-шараларда, рим театрындағы ойын-сауықтарда, діни рәсімдер мен амалдарда, және "демеушілік пен азаматтық жиналыстардың барлық дерлік жағдайында". Философ-теоретик Боэций грек трактаттарының бірнешесін, музыка туралыларын да, латын тіліне аударды және жинақтады. Оның "Музыка принциптері" (көбінесе "Музыка институты" деген атпен танымал) еңбегі музыканы үш түрге бөлді: Musica mundana (әлем музыкасы), musica humana (адам музыкасы) және musica instrumentalis (аспаптық музыка).