Кіріспе
Терідегі жарақаттардың бір түрі – созылу белгілері, сонымен қатар стриялар (/s/t/r/aɪ/iː/) немесе striae distensae деп те аталады. Бұл теріде түсі өзгерген жарақаттардың бір түрі. Уақыт өте келе олар көрінуі жұмсарады, бірақ толыққанды жоғалмайды. Стриялар дененің қарқынды өсу кезеңінде, мысалы, жасөспірім шақ немесе жүктілік кезінде дерманың жыртылуынан пайда болады, көбінесе жүктіліктің үшінші триместрінде пайда болады. Әдетте, ішекте пайда болатын бұл стриялар көкірек, жамбас, бүйір, белдің төменгі бөлігі мен мүжіктерде де жиі кездеседі. Жүктілікпен байланысты стриялар striae gravidarum деп аталады. Стрияларға жасөспірім шақ, жүктілік, бодибилдинг немесе гормон алмастыру терапиясымен байланысты гормоналды өзгерістер де әсер етеді. Жүктілік кезінде қолданылатын кремдер созылу белгілерін болдырмайды дегенге ешқандай дәлел жоқ. Созылу белгілері дермада пайда болады, ол терінің пішінін сақтауға көмектесетін, серпімді ортаңғы тінді қабат. Дермада қолдау болғанда созылу белгілері пайда болмайды; созылу белгілерінің қай жерде және қандай бағытта пайда болатынына созылу әсер етеді, алайда олардың пайда болуына әсер ететін көптеген факторлар бар (себептерін төменде қараңыз). Олар (бірақ әрқашан емес) күйдіру және қышу сезімін, сондай-ақ эмоционалдық стрессті тудыруы мүмкін. Олар өздеріне қатысты денсаулыққа қауіп төндірмейді және организмнің қалыпты жұмыс істеуіне және өзін-өзі жаңаруына кедергі келтірмейді, бірақ көбінесе косметикалық мәселе деп есептеледі және жүктіліктен кейін де көрінуі мүмкін.
Stretch marks, also known as striae ('/s//t//r//aɪ//iː/) or striae distensae, are a form of scarring on the skin with an off color hue. Over time, they may diminish, but will not disappear completely. Striae are caused by tearing of the dermis during periods of rapid growth of the body, such as during puberty or pregnancy, in which they usually form during the last trimester. Usually on the belly, these striae also commonly occur on the breasts, thighs, hips, lower back, and buttocks. Pregnancy related striae are known as striae gravidarum. Striae may also be influenced by the hormonal changes associated with puberty, pregnancy, bodybuilding, or hormone replacement therapy. There is no evidence that creams used during pregnancy prevent stretch marks. Stretch marks occur in the dermis, the resilient middle tissue layer that helps the skin retain its shape. No stretch marks will form as long as there is support within the dermis; stretching plays a role in where the marks occur and in what direction they run, however, there are a number of contributing factors (see: "Causes", below) to their formation. They can (but do not always) cause a burning and itching sensation, as well as emotional distress. They pose no health risk in and of themselves, and do not compromise the body's ability to function normally and repair itself, however, they are often considered a cosmetic nuisance. and following pregnancy.
Себептер
Стрихтер терінің созылуынан пайда болады деп есептеледі. Бұл әсіресе кортизон деңгейінің жоғарылауы кезінде байқалады. Кортизон деңгейінің өсуі терінің серіктігін азайту арқылы стрихтердің пайда болу ықтималдығын немесе ауырлығын арттырады. Нақтырақ айтқанда, ол дермаға әсер етеді, тез өсетін теріні қалыптаста ұстау үшін қажетті коллаген және эластин талшықтарын құруға фибробластардың мүмкіндігін шектейді; бұл тері созылғанда қолдаушы материалдың жетіспеуіне алып келеді және дерма мен эпидермистің жыртылуына себеп болады, нәтижесінде стрихтер түрінде жара пайда болады. Бұл, әсіресе, жаңа тіндердің өсуі кезінде (дерма мен эпидермистің негізгі физикалық тірегіне нұқсан келтіріп, тіректі тіндерді ығыстыру арқылы) орын алады. Майо клиникасы атап өткендей, стрихтердің жиі кездесетін жағдайларына салмақ алу (май және/немесе бұлшық ет массасының артуы), жүктілік және жасөспірімдердің өсу кезеңі жатады, алайда кейбір дәрі-дәрмектер, сондай-ақ басқа медициналық жағдайлар мен аурулар да стрихтердің пайда болу мүмкіндігін арттырады. Дәрі-дәрмектерге қатысты, клиника "кортикостероидті кремдер, лосьондар мен таблеткалар, сондай-ақ ауызға қабылданатын немесе жүйелік стероидтерді ұзақ мерзімді қолдану" жиі кездесетін факторлар екенін көрсетеді. Стрихтерге себеп болатын медициналық жағдайларға Элерс-Данлос синдромы, Кушинг синдромы, Марфан синдромы және "бүйрек үсті безі аурулары" жатады.
Жүктілік
Жүктілік кезінде пайда болатын созылу белгілері, сондай-ақ striae gravidarum деп аталады, жатырдың жылдам кеңеюімен және жүктілік кезінде салмақтың күрт өсуімен байланысты іш терісінің зақымдануының ерекше түрі. Жүкті әйелдердің шамамен 90% осы құбылысқа тап болады. Созылу белгілерінің пайда болуына қосымша факторлар да ықпал етеді: жүктіліктен кейін 324 әйелдің қатысуымен жүргізілген бір зерттеуде ананың жасының кіші болуы, дене салмасының жоғары индексі, 15 кг-нан (33 фунт) астам салмақ алу және нәрестенің жоғары салмағы созылу белгілерінің пайда болуымен байланысты екені анықталды. Жасөспірімдерде ауыр созылу белгілері даму қаупі жоғарырақ болып табылады. Бұл терідегі белгілер жүктіліктің салдары болып табылады, олар дерманың жыртылуынан туындайды, бұл атрофияға және рете қырқаларының жоғалуына әкеледі. Бұл жарақаттар көбінесе іш терісінде қызыл немесе көк түсті жолақтар түрінде көрінеді, сонымен қатар кеуде мен жамбаста да пайда болуы мүмкін. Кейбір созылу белгілері уақыт өте келе жоғалады, ал басқалары денедегі тұрақты түс өзгерісі ретінде қалады. Жүктілік кезіндегі механикалық созу және дененің жылдам дамитын аймақтары (мысалы, іш, кеуде және жамбас) көбінесе созылу белгілерінің пайда болуымен байланысты. Кейбір зерттеулерде релаксин мен эстрогеннің жүктілік кезінде кортизолдың жоғары деңгейімен үйлесіп, мукополисахаридтердің жиналуын тудыруы мүмкін екені айтылады, бұл тіндердің су сіңіруін арттырады және оларды механикалық стресс кезінде жыртуға бейімдейді. Striae gravidarum-ның таралуы мен ауырлығы халық арасында әртүрлі болады. Қазіргі әдебиеттер АҚШ-тың жалпы популяциясында жүктілікпен байланысты созылу белгілерінің 50-90% аралығында кездесетінін көрсетеді. Көптеген әйелдер алғашқы жүктіліктерінде striae gravidarum-ға тап болады. Шамамен 45% әйел жүктіліктің 24-ші аптасына дейін созылу белгілерін дамытады.
Алдын алу
Коллаген мен эластин – терідегі ақуыздар, олар терінің беріктігіне, серпімділігіне, икемділігіне әсер етеді және созылған терінің бастапқы күйін қалпына келтіруге көмектеседі. Коллаген мен эластин өндірісін арттыру созылу белгілерінің пайда болуын алдын алуға көмектеседі. Созылу белгілері тамақтанудың жетіспеушілігінен де туындауы мүмкін. Терінің денсаулығына пайдалы заттарға толы тағамдарды – мырышқа, А, С, D дәрумендеріне және ақуызға бай тағамдарды тұтыну созылу белгілерін азайтуға көмектеседі. Жүйелі шолулар жүктілік кезінде кремдер мен майлардың созылу белгілерін алдын алуға немесе азайтуға пайдалы екенін көрсететін дерек таппады. Лазерлік емдеу, гликоль қышқылы және микродермабразия сияқты әртүрлі әдістер қолданылған. Третиноин (0,1% w/w), ретиноид, бірнеше зерттеуде ерте сатыдағы созылу белгілеріне тиімді екені анықталды. Гиалурон қышқылы да созылу белгілерінің сыртқы түрін жақсартады. FDA жергілікті третиноинды жануарларда тератогендік (ұрықтарда қалыптасу бұзылыстарына әкелетін) зат ретінде жіктейді, жүктілік кезінде адамдардағы қауіпсіздігін анықтау үшін жеткілікті зерттеулер жүргізілмеген. Карбокситерапия белгілі процедура, бірақ оның тиімділігін растайтын нақты деректер жоқ. Сондай-ақ, "микроколонналық трансплантация / микротрансплантация" деп аталатын жаңа тері трансплантациясы әдісі зерттелуде, ол тері биопсиясын алу үшін инелерді пайдаланады және созылу белгілерін емдеудің мүмкін болатын жолы ретінде қарастырылуда.
Тарих
Ежелгі заманнан бері жүкті әйелдер жүктілік кезінде стреялардың пайда болуын болдырмау үшін түрлі ем іздеп келеді. Ежелгі гректер мен римдіктер зәйтүн майын қолданса, эфиопиялықтар мен сомалилер ладанды пайдаланған. Стреяларды алғаш рет 1773 жылы Родерер сипаттаған, ал 1889 жылы Тройзиер мен Менетриер оларды гистологиялық тұрғыдан зерттеп жазған. 1936 жылы Нардели морфологиялық жағынан дұрыс сипаттама берген алғашқы ғалым болды.
Терминология
Бұл түрдегі іздерге қатысты медициналық терминологияға атрофикалық жолақтар, вержетюрлер, созылған жолақтар, терінің созылған жолақтары, атрофикалық сызықтар, ақшыл жолақ немесе жай ғана жолақтар кіреді.