АҚШ-тағы қолдан келмейтін дәлелдер ережесі

Кіріспе

АҚШ-тың заңдық ережесі, сотта зақымдалған дәлелдерді пайдалануға тыйым салатын ереже.

Құрама Штаттарда, алып тастау ережесі – конституциялық құқыққа негізделген заңдық ереже. Ол сотталушының конституциялық құқықтары бұзылған кезде жиналған немесе сараланған дәлелдерді пайдалануға жол бермейді. Бұл, конституциялық құқықты қорғау мақсатында сот жүйесі жасаған алдын алу шарасының мысалы болып саналады. Кейбір жағдайларда алып тастау ережесі конституциялық қағидалардан тікелей туындайды, мысалы, Бесінші түзетудегі "ешбір адам қылмыстық істе өзіне қарсы куәлік беруге міндетті емес" және "ешбір адам заңмен белгіленген тәртіпсіздіксіз өмірден, бостандығынан немесе мүлігінен айырылмайды" деген талаптар. Бұл ереже Құқық туралы заңның төртінші түзетуіне негізделген және азаматтарды заңсыз іздеулер мен тәркілеулерден қорғауға бағытталған. Алып тастау ережесінің мақсаты – прокурорлар мен полиция қызметкерлерінің заңсыз дәлелдер жинауын болдырмау және оларға Бесінші түзетуді бұзу арқылы өзін-өзі айыптаудан қорғануға кедергі келтіру. Бұл ереже сонымен қатар, адвокатқа қол жеткізу құқығын қамтамасыз ететін Алтыншы түзетуді бұзудан қорғайды. Көптеген штаттар өздерінің штаттық конституциялары немесе заңдары бойынша заңсыз алынған дәлелдерге қатысты өз алып тастау шараларын қолданады, олардың кейбіреулері заңсыз іздеулер мен тәркілеулерге және өзін-өзі айыптауға қарсы федералдық конституциялық кепілдіктерге дейін соңғысы болып табылады. Бұл ереже кейде заңдық шамасыздық деп аталады, өйткені ол айыпталушыға қылмыс жасалған-жасалмағанын қарастырмайтын қорғаныс құралы береді. Осы тұрғыдан алғанда, ол адамдарды екі рет соттаудан қорғайтын Бесінші түзетудегі нақты ережеге ұқсас. Егер полиция немесе прокуратура заңсыз әрекеттерді қылмыстық айыптама алу үшін пайдаланған жағдайларда, заңсыз әрекеттің нәтижесінде алынған барлық дәлелдер – бұл дәлелдер "улы ағаштың жемісі" деп аталады – қазылар алқасынан шығарылуы мүмкін (немесе егер тым көп ақпарат қайталанбас болса, сот процесі тоқтатылуы мүмкін). Алып тастау ережесі АҚШ-тағы барлық адамдарға қолданылады, олар азаматтар, иммигранттар (заңды немесе заңсыз) немесе қонақтар болсын.

In the United States, the exclusionary rule is a legal rule, based on constitutional law, that prevents evidence collected or analyzed in violation of the defendant's constitutional rights from being used in a court of law. This may be considered an example of a prophylactic rule formulated by the judiciary in order to protect a constitutional right. The exclusionary rule may also, in some circumstances at least, be considered to follow directly from the constitutional language, such as the Fifth Amendment's command that no person "shall be compelled in any criminal case to be a witness against himself" and that no person "shall be deprived of life, liberty or property without due process of law." The exclusionary rule is grounded in the Fourth Amendment in the Bill of Rights, and it is intended to protect citizens from illegal searches and seizures. The exclusionary rule is also designed to provide a remedy and disincentive for criminal prosecution from prosecutors and police who illegally gather evidence in violation of the Fifth Amendment and its protection against self incrimination. The exclusionary rule also protects against violations of the Sixth Amendment, which guarantees the right to counsel. Most states also have their own exclusionary remedies for illegally obtained evidence under their state constitutions or statutes, some of which predate the federal constitutional guarantees against unlawful searches and seizures and compelled self incrimination. This rule is occasionally referred to as a legal technicality because it allows defendants a defense that does not address whether the crime was actually committed. In this respect, it is similar to the explicit rule in the Fifth Amendment protecting people from double jeopardy. In strict cases, when an illegal action is used by the police or the prosecution to gain any incriminating result, all evidence whose recovery stemmed from the illegal action—this evidence is known as "fruit of the poisonous tree"—can be thrown out from a jury (or be grounds for a mistrial if too much information has been irrevocably revealed). The exclusionary rule applies to all persons within the United States regardless of whether they are citizens, immigrants (legal or illegal), or visitors.

Қолданылу аясы

Шектен шығару ережесі азаматтық істе, үлкен қазылар алдындағы сот отырысында немесе мерзімінен бұрын босатуды тоқтату мәселесін қарау кезінде қолданылмайды. Полицияның әрекеттері кезінде қолданыста болған заң, дәлелдерді ұсынуға талпыныс жасалған кезде емес, осы әрекеттің заңсыздығын шектен шығару ережесінің мақсатында анықтайды.

Параллель құрылыс

АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасының арнайы операциялар бөлімі DEA агенттеріне американдықтарға қатысты қылмыстық тергеуді бастағанда, SOD ақпараттарына негізделген және ордерсіз бақылаудан алынған болуы мүмкін жағдайларда, параллельді құрылыс әдісін қолдануға кеңес береді.

Сын-пікір және қорғау

АҚШ-та қалыптасқан бұл ереже ұзақ уақыт бойы сынға ұшырады. Нью-Йорк апелляциялық сотының 1927-1932 жылдар аралығында бас судьясы болған Бенджамин Кардозо бұл ереже бойынша: «Қылмыскер босатылуы керек, себебі полиция өкілі қателік жасаған», – деген пікір білдірді. Кардозо көптеген штаттардың бұл ережені қабылдамағанын атап өтті, бірақ федералдық соттардың қабылдауы тәуелсіз штаттардағы сот тәжірибесіне әсер ететінін айтты. 1970 жылдары Даллин Х. Оукс, Малкольм Уилки және басқалар бұл ережені барлық заңсыз ұстаулар, іздестірулер мен тәркілеулерге қарсы (мысалы, азаматтық талаптар) жан-жақты сот шарасымен алмастыруды ұсынды. 1980 жылдары бұл ережеге қарсы президент Рональд Рейган қатты қарсылық білдірді, бірақ кейбір қарсыластар ережені толығымен жоюдың орнына өзгертуді көтерді. «Иллинойс штаты мен Гейтс» ісі Жоғарғы Сотта бұл ережені қайта қарауға мүмкіндік берді. Жоғарғы Сот полицияның адал ниетпен жасаған қателіктеріне қатысты ерекшеліктер жасау мүмкіндігін де қарастырды. Рейган әкімшілігі Конгрестен бұл ережені жеңілдетуді сұрады. Полицияның заңбұзушылықтарына байланысты зардап шеккендерге өтемақы төлеу арқылы бұл ережені алмастыру туралы ұсыныс енгізілді. Төртінші түзетудегі бұл ереженің басты сынға ұшырауы – ол Конституцияның бастапқы мақсатына қайшы келеді деген пікір. Мысалы, Йель университетінің құқық профессоры Ахил Амар «Төртінші түзетудің мәтінінде, тарихында немесе құрылымында бұл ережені қолдайтын ештеңе жоқ» деді. Амар, Оукс және Уилки сияқты сыншылар Төртінші түзетудің мәтінінде заңсыз алынған дәлелдерді жою керектігі туралы көрсетілмегенін атап көрсетті. Кейбір құқық тарихшылары Конституцияны жасаушылардың мақсаты тек негізсіз іздестірулер мен тәркілеулердің құрбандарына азаматтық сотқа шағымдану мүмкіндігін беру болғанын айтады. 2009 жылы Роджер Рутс Америка тарихындағы ең алғашқы заң кітаптарының жинағында дәлелдерді жою идеясы бар екенін дәлелдеді. 2014 жылы Рутс 18 ғасырға тән британдық заң кітаптары мен памфлеттерде заңсыз алынған дәлелдерді жою туралы талқылау кеңінен таралғанын және олар Америка колонияларындағы көптеген белгілі заңгерлер мен мемлекет қайраткерлеріне тиесілі болғанын түсіндірді. Сондай-ақ 2014 жылы профессор Ричард Ре бұл ереженің негізі ретінде «Әділ сот процесі» тармағын қарастырды.

The exclusionary rule as it has developed in the United States has been long criticized. Judge Benjamin Cardozo, Chief Judge of the New York Court of Appeals between 1927 and 1932, stated that under the rule, "The criminal is to go free because the constable has blundered." Cardozo noted that many states had rejected the rule, but suggested that the adoption by the federal courts would affect the practice in the sovereign states. In the 1970s, Dallin H. Oaks, Malcolm Wilkey, and others called for the exclusionary rule to be replaced with a comprehensive judicial remedy against all illegal arrests and searches and seizures (e. g., tort remedy). By the 1980s, the exclusionary rule remained controversial and was strongly opposed by President Ronald Reagan, but some opponents began seeking to have the rule modified, rather than abolished altogether. The case, Illinois v. Gates, before the Supreme Court brought the exclusionary rule for reconsideration. The Supreme Court also considered allowing exceptions for errors made by police in good faith. The Reagan administration also asked Congress to ease the rule. It has been proposed that the exclusionary rule be replaced with restitution to victims of police misconduct. A major criticism of the Fourth Amendment exclusionary rule is that it allegedly defies the original intent of the Constitution. Yale Law Professor Akhil Amar, for example, has argued that "nothing in the text, history, or structure of the Fourth Amendment" supports the rule. Critics like Amar, Oaks and Wilkey point to the fact that the text of the Fourth Amendment does not indicate that illegally seized evidence must be excluded. Some legal historians argue that the Constitution's Framers intended only that victims of unreasonable searches or seizures could file civil lawsuits. In 2009, Roger Roots presented evidence that the idea of exclusion can be found in the earliest set of law books published in American history. In 2014, Roots elaborated that certain eighteenth century British law books and pamphlets which discuss the exclusion of illegally seized evidence circulated widely in the American colonies and were owned by numerous prominent Framing era lawyers and statesmen. Also in 2014, Professor Richard Re proposed that the Due Process Clause provides an ample basis for the Exclusionary Rule.