Кіріспе

Рим сенаторы және генерал

Маний Ацилий Глабрио – республика дәуіріндегі римдік саясаткер және генерал. Рим Селевкид империясымен соғысқан 191 ж.б.д. консул қызметін атқарды. Ол Термопилде Антиох Ұлы императорын жеңіп, Жерорта теңізінде Римнің біржақты үстемдігін орнатуға көмектесті және жеңіспен марапатталды. Грециядағы жаулап алынған олжаны жымқырғаны туралы сенімді айыптаулар оны цензор болып үміткерлікке түсуден бас тартты, содан кейін ол көптеп қоғамдық өмірден шеттеді. Ол және оның ұлы, кейіннен суффект консул болған, Римдегі Олиторий форумының жанындағы Салистік ғибадатханасын салуға жауапты болды. Оның әшекейлерінің бірі – Ацилий Глабрионың алтыннан жасалған мүсіні, Римдегі азаматтың алғашқы алтын мүсіні.

Атауы

Маний – патрицилер мен плебейлердің де сирек кездесетін есімі, бастапқыда ꟿ деп, кейін M' деп қысқартылған. Глабрио деген тегі, бұл тұлғаға алғаш тағайындалған, латын сөзінен ("тегіс, жылтыр") шыққан және шашсыздықты білдіргені болжамдалады, алайда оның нәзік әйел сияқты шашсыздықты білдіруі де мүмкін деген ұсыныстар бар.

Өмір

Маний Ацилий Глабрио б.з.б. III ғасырда плебей отбасында дүниеге келген. Ол отбасысында тұңғыш рет консулдыққа ие болды, оны "жаңа адам" (novus homo) деп атады. 201 жылы плебстердің трибуны, 197 жылы плебей эдилі, 196 жылы претор-перегрин қызметін атқарды. Преторлық қызметі кезінде ол Этруриядағы құлдар көтерілісін басып жаншықтады. Глабрио Публий Корнелий Сципион Насикамен бірге б.з.б. 191 жылы консул болып сайланды. Бірқатар дау-дамайлар Аэтолия лигасын Селевкид императоры Антиох III-ді Грецияны римдік үстемдіктен босатуға шақыруға әкелді; бұл көзқарас басқа гректермен көп бөліспеді, олар Екінші Македония соғысынан кейін көбінесе өз істерімен айналысты. Сенат жарлығымен консулдар Антиохпен соғыс мәселесін халық алдына салғаннан кейін, Глабрио оған қолбасшылық тағайындалды. Тесалияға қонғаннан кейін Глабрио Термопилада Антиохты жеңіп, оны Эгей теңізі арқылы Ефеске қашуға мәжбүр етті. Содан кейін ол римдік үстемдікке қарсы тұрған Аэтолия лигасының қалаларына қарсы әрекет етті. Ол жаздың басында Гераклеяны басып алды, бітім туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Қыркүйек айында Екінші Македония соғысының бас жеңімпазы, бұрынғы консул Тит Квинтий Фламининус бітімге келу үшін шақырылды. Глабрио ұсынысты қабылдап, қамалды алып тастады және өз елшілерін Римге келіссөздер үшін жіберді. Келіссөздер сәтсіз аяқталып, соғыс жалғасты. Глабрио әскери операцияларды жалғастыру үшін келесі жылға проконсул болып тағайындалды. Грекияда болғанда ол Дельфидегі оракулға сыйлықтар берді. Римдіктер оны гректермен қарым-қатынаста шамалылық танытқандығы үшін, соғыс кезінде де, соғыстан кейін де мейірімділік пен өзіне ұстаным көрсеткендігі үшін жоғары бағалады. Оған Римге оралғанда триумф жасалды. Бұл римдіктердің ең күшті Диадох мемлекетін жеңуі Жерорта теңізінің жағалауында римдік бірполярлық бақылаудың орнатылуы деп есептеледі. Консул болып қызмет еткен кезінде ол римдік күнтізбедегі түзетулерді понтификтер алқасына жүктеген lex Acilia заңына да жауапты болды. Бұл қажет болды, өйткені күнтізбе кейде Сенаттың саяси мақсаттары үшін манипуляцияланатын, сайлауларды жеделдетіп немесе кешіктіріп, немесе лауазым мерзімін шектеу немесе ұзарту мүмкіншілігі болды және ол маусымдармен синхронды емес болуы мүмкін. 189 жылы, Грекияда проконсул болып қызметтенгеннен кейін, ол цензорлыққа үміткер болуға тырысты. Алайда, плебей трибундары оны гректерден алған олжаның бір бөлігін өз үйінде жасырғаны үшін айыптады және оның легаттарының бірі оған қарсы куәлік бергеннен кейін, ол жарыстан бас тартты және сақталған жазбаларға сүйенсек, қоғамдық өмірден толығымен шеттенген сияқты. Оның өлімі туралы мәлімет жоқ, бірақ б.з.б. 175 жылдан кейін қайтыс болған болуы мүмкін.

Мұра

Термопила шайқасындағы жеңісінен кейін Ацилий Глабрио Римде құдайға адалдыққа (пиетас) арналған ғибадатхана салуға ант берді. Оның ұлы Маний Ацилий Глабрио б.з.д. 181 жылы дуумвир болып тұрғанда ғибадатхананы аяқтап, қасиеттеп берді. Бұл ғибадатхана Римнің көкөніс базары – Forum Olitorium-ның солтүстік жағында орналасқан, бірақ Юлий Цезарь оны бұзып, кейін Марцелл театры болатын жерге жол ашты. Дегенмен, ғибадатхана қайта салынған немесе орын ауыстырылған болуы мүмкін, себебі оның қызметтері императорлық дәуірге дейін жазылған. Ғибадатхана алдындағы Маний Ацилий Глабрионың алтыннан жасалған мүсіні қаладағы римдік азаматтың алғашқы алтын мүсіні болды. Аммиан Марцеллин Ацилий Глабрионың қала шеберлеріне алтын жалату өнерін үйреткенін айтады. Оның ұлы б.з.д. 154 жылы суффект консулы болып сайланды. Басқа ұрпақтары да Кейінгі Республика мен Империя дәуірінде консул қызметін атқарды, ал Acilii Glabriones ежелгі Рим саясатындағы ең ұзақ өмір сүрген рулардың бірі деп есептеледі. Олардың отбасылық иеліктері қазіргі Ацилия атауына айналды, ол Рим қаласының орталығы мен Остия теңіз порты арасындағы шағын аудан.