Кіріспе

Германияның Саксония еркін мемлекетінің Парламенті

Саксония Ландтагы (Sächsischer Landtag), ағылшын тілінде Саксония мемлекеттік Парламенті деп те аталады, Германияның он алты мемлекетінің бірі – Саксония еркін мемлекетінің заң шығару органы болып табылады. Ол заң шығару, үкіметті бақылау және кейбір мемлекеттік қызметкерлерді сайлауға жауапты. Ландтаг 1831 жылдан бері түрлі нысандарда жұмыс істеп келеді, бірақ қазіргі құрамы 1990 жылы Германияның қайта бірігу кезінде құрылды. Ландтаг тікелей сайлау арқылы сайланады және оның өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды.

Құзыреті

Саксонияның заң шығарушы органы ретінде Ландтаг заңдарды, оның ішінде мемлекеттік бюджетті әзірлеуге және қабылдауға, сондай-ақ мемлекеттік үкіметтің қызметін бақылауға және үкімет басшысы – министр-президентті сайлауға жауапты. Саксонияда парламенттік жүйе болғандықтан, мемлекеттік үкіметтің қызмет етуі Ландтагтың сеніміне байланысты. Осылайша, Ландтаг үкіметті бақылау үшін жауапты. Мемлекеттік конституция Ландтагқа үкіметтен сұрақ қоюға толық құқық береді, ал үкімет парламенттік топтардың немесе Ландтаг мүшелерінің сауалдарына жауап беруге міндетті. Парламенттік топтар пленарлық отырыста маңызды мәселелерді талқылауға ұсыныс бере алады, онда мемлекеттік үкімет сөз сөйлеуге тиіс. Тұрақты комитеттер мемлекеттік үкімет өкілдерін мәлімдеме жасау үшін шақыруға құқылы. Әрбір заң шығару кезеңінде Ландтагтың бірінші міндеті – өз төрағасын, Ландтагтың Президентін, сондай-ақ вице-президенттерін сайлау болып табылады. Ландтаг мемлекеттік үкімет басшысы – министр-президентті де сайлайды. Министр-президентті бірінші турда сайлау үшін дауыстардың абсолютті көпшілігі қажет; егер ешбір үміткер бұл көрсеткішті жинамаса, келесі турларда қарапайым көпшілік жеткілікті. Содан кейін Министр-президент мемлекеттік кабинетті тағайындауға жауапты. Ландтаг сонымен қатар бірқатар басқа мемлекеттік лауазымдарды сайлайды, олардың ішінде Деректерді қорғау жөніндегі комиссар, SED диктатурасымен санасу жөніндегі комиссар (Aufarbeitung der SED Diktatur), Шетелдік азаматтар жөніндегі комиссар, Саксония Аудиторлар сотының президенті және Саксония Конституциялық сотының мүшелері бар.

Тарих

Сакс үйі Веттин 1089 жылы Мейсен маркграфтығымен феодалдық қатынасқа түскеннен бері мемлекеттің алдыңғыларында әлдебір жиналыс болған. Жергілікті министрлер Веттин маркграфтарымен үнемі кездесіп, кеңес өткізіп қана қоймай, өз аймақтарының мүдделерін де қорғаған. 1356 жылғы Алтын бұйрық бойынша Мейсен Саксония электораты болып жарияланған кезде, өкілдік органдарының ақсүйек өкілдері тұрақты кеңес құрды. Саксония қалаларының депутаттарымен бірге бұл Ландтаг кеңестері 15 ғасырға дейін біртіндеп маңызды дауысқа ие болды: бастысы салық және әскери саясат салаларында, ал кейіннен протестанттық реформацияға қатысты діни мәселелерде де.

Саксония патшалығы

1831 жылы қыркүйекте Саксония Корольдігінде заманауи үлгідегі, конституциялық негіздегі екі палаталы заң шығару органы құрылды. 1848 жылғы құлтулы төңкерістерден кейін Саксонияның Ландтагы дауыс беру құқығын кеңейтті (бірақ мүлік талаптарын сақтап қалды) және жеке бастық салымын жойды. 1871 жылы Саксония Германия империясының құрамына енді, және дауыс беру құқығы одан әрі біртіндеп кеңейтілді.

Еркін мемлекет

Бірінші дүниежүзілік соғыстан және 1918–1919 жылғы неміс революциясынан кейін Саксония "Еркін мемлекет" деген қазіргі атауын қабылдап, республика ретінде қайта құрылды. Веймар Республикасы кезеңінде Саксония саясатында Социал-демократиялық партия (СДП) басымдық танытты, ал Германия Ұлттық Халық партиясы (ДНВП), Коммунистік партия (КПД), Германия Халық партиясы (ДВП) және кейіннен Wirtschaftspartei (WP) маңызды рөл атқарды. 1926 жылдан бастап бірнеше оңшыл коалициялық үкіметтерді шағын Ескі социал-демократиялық партия (ASPD), ДВП және ДНВП кезекпен басқарды. 1933 жылы нацистер билікті басып алғаннан кейін, үкімет "Райхты қайта құру туралы заңды" (30 қаңтар 1934 ж.) қабылдады, ол барлық аймақтық Ландтагтарды таратып жіберді. Ландтаг 1946 жылы кеңестік оккупациялық аймақта қайта құрылды, кейін Германия Демократиялық Республикасының (Шығыс Германия) құрамына кірді. Ол 1952 жылы таратылғанға дейін қызмет етті, осы кезеңде Социалистік бірлік партиясы (СЕД) басымдық танытты.

Сайлау жүйесі

Ландтагқа сайлау жабық партиялық тізімдерді пайдалана отырып, аралас пропорционалдық сайлау жүйесі бойынша жүргізіледі. Сайлаушылар екі дауыс тартады: бір мүшелі сайлау округінен тікелей сайланған өкілге "бірінші дауыс", ал партиялық тізімге "екінші дауыс". Партияның өкілдікке ие болуы үшін, ол жалпы штаттық тізім бойынша дауыстардың 5% -ын жинауы керек немесе кем дегенде екі округте жеңіске жетіп, депутаттық мандат алуы тиіс. Бір мүшелі округтерде көп дауыс алған кандидат жеңіске ие болады, ал орынтардың жалпы саны Д’Хондт әдісімен анықталады. Егер артық орын пайда болса, Ландтагтағы орын саны стандартты 120-дан (60 округтік және 60 тізімдік орын) артық орын қалғанша арттырылады, яғни, теңестіру орындарының саны бастапқы артық орын санына тең болады. Сондай-ақ, егер партия дауыстардың абсолютті көпшілігін алса, бірақ орынның абсолютті көпшілігін жеңе алмаса, ол партияға басқа партиялардың есебінен қосымша орын беріледі.