Кіріспе

Христиандық ұғым

Шіркеудің қатесіздігі – Киелі Рухтың христиан шіркеуін оның маңызды доктриналарына қайшы келетін қателерден сақтайды деген сенім. Бұл түсінік "өз өзінде берік тұру" ұғымымен байланысты, бірақ олар бір емес, яғни "Мәсіх құрған құтқару институты әлемнің соңына дейін өз мәнін сақтап, берік тұрады". Қатесіздік доктринасы Исаның елшілерге "байлап, босату" билігін бергеніне (Матай 18:18; Жохан 20:23) және әсіресе Петірге берген уәделеріне (Матай 16:16–20; Лұқа 22:32) – папалық қатесіздікке қатысты – негізделген.

Экуменикалық кеңестердің қатесіздігі

Рим-католик шіркеуі осы доктринаны ұстанады, сондай-ақ көптеген немесе барлық шығыс православие теологтары да осыған сенеді. Дегенмен, шығыс православие шіркеулері Никея I-ден Никея II-ге дейінгі жеті ғана экуменикалық соборды нағыз экуменикалық деп мойындайды, ал рим-католиктер жиырма бірін мойындайды. Экуменикалық соборлардың қатесіздігіне сенетін протестанттар өте аз, және олар әдетте қатесіздікті алғашқы жеті собордың Христологиялық мәлімдемелерімен шектейді. Лютерандық христиандар алғашқы төрт соборды мойындайды, ал көптеген жоғары шіркеулік англикандықтар жеті собордың бәрін де ықпалды, бірақ қатесіз деп қабылдамайды. Шығыс православие христиандарының, әсіресе грек православиелік және Экуменикалық патриархатқа кіретін шіркеулердің арасында кең таралған пікір – экуменикалық собор Христология сияқты нақты мәселе бойынша шешім қабылдағанда өзі қатесіз, ал басқалары собордың жарияламалары адалдар тарапынан қабылданғаннан кейін ғана толық экуменикалық билікке ие деп санайды. Бұл пікір орыс православиесі сияқты славян шіркеулерінде көбірек кездеседі.

Папа

Рим папасының қателіксіздігі туралы ілімде былай делінеді: Папа, шіркеудің басшысы ретінде, ресми түрде доктрина жариялағанда, оның айтқандары қатесіз және өзгертілмейтін болады. Мұндай қатесіз паптық жарлықтарды папа жасауы керек, және олар сенім мен мораль мәселелері бойынша бүкіл шіркеуге міндетті болатын нақты шешімдер болуы тиіс. Папаның қатесіздік туралы жарлығы көбінесе "ex cathedra" деп аталады. Бұл түрдегі қатесіздік қасиетті ұстаздық билігінің құзырына жатады. Рим папасының қатесіздігі туралы ілім 1870 жылы Бірінші Ватикан кеңесінде ресми түрде бекітілді, бірақ осы ілімге сену осы кеңеске дейін де болған, және Исаның Петірге берген уәделеріне (Мат. 16:16-20; Лұқа 22:32) негізделген.

Әдеттегі және жалпыға бірдей мұғалімдер

Көбінесе және барлыққа ортақ оқытушылық, Рим Папасы мен Киелі Петірдің ізбасарымен бірлікте болатын және әлемге тараған епископтардың барлығы бір доктринаны түпкілікті деп ұстанғанда қатесіз деп есептеледі.

Лютерандық

Лютерандық теология шіркеудің, католик ілімі сияқты, бұзылмайтын екендігін үйретеді. Лютеран шіркеулері бұл бұзылмайтындықты Құдайдың жоғары билігімен жасалған іс ретінде сақтау қажет деп санайды. Англикандықтар христиан шіркеуінің әрқашан бір бөлігі, болмаса Англикан шіркеуінің өзі емес, ірі діни бұрмалауға ұшырамайды деп сенеді.

Дәстүр мен жазба

Католиктер мен православиелік христиандар Құдайдың аян (бірден-бір "Құдай Сөзі") қасиетті жазбалардағы Құдайдың сөздері мен қасиетті дәстүрдегі Құдайдың іс-әрекеттерінде қамтылғанына сенеді. Жазбалар мен дәстүрдің екеуі де шындық және қатесіз. Аянның бұл жоспары істер мен сөздер арқылы іске асырылады, олардың ішкі бірлігі бар: құтқарылу тарихында Құдай жасаған істер, сөздермен білдірілген ілім мен шындықты көрсетеді және растайды, ал сөздер іс-әрекеттерді жариялап, олардағы құпияны ашып түсіндіреді. Осы аян арқылы, Құдай туралы ең терең шындық және адамның құтқарылуы Мәсіхте біз үшін жарқырайды, ол – арадашы және барлық аянның толықтығы. Ив Конгар католиктердің лютерандық және реформаторлық sola scriptura іліміндегі шындықтың маңызды бөлігін мойындауы мүмкін деп ойлады, ол былай деді: «Біз sola scriptura-ны канондық жазбалардың материалдық жеткіліктілігі ретінде мойындай аламыз. Бұл жазбаларда құтқарылу үшін қажетті барлық шындықтар бар екенін білдіреді». Бұл «екі тәсіл» теориясының негізі болуы мүмкін. Джеймс Кинэн өзінің кітабында бірнеше ғалымдардың зерттеулерін келтіреді. Бернард Хуздың зерттеуіне сәйкес, шіркеудің сексуалдық қатынас, өмір мен өлім, қылмыс және жаза мәселелерінде үздіксіз ілім бергендігі туралы мәлімдемелер «шын мәнінде дұрыс емес». Орта ғасырлық гомосексуализм туралы жеті мәтінді зерттегеннен кейін Марк Джордан «мәтіндердің өзара үйлесімді еместігін, олардың арасында байланыс орнатуға тырысудың нәтижесіз екенін» айтады. Ол шіркеудің дәстүрлі ілімін «ұйғарымсыз» деп сипаттайды. Карл Вильгельм Меркс дәстүрдің өзі «ешқандай ілімнің шындығына кепілдік бере алмайды» деп санайды. Алайда, Кинэн Джон Т. Нунан сияқты «мануалистерді» зерттеудің нәтижесінде, «қарсы пікірлерге қарамастан, мануалистер моральдық дәстүрдің қажетті тарихи дамуына серіктес болды» деген қорытындыға келді. Кинэннің сөзіне қарағанда, Нунан «шіркеу өзгерген және тіпті ұятты түрде өзгермеген салаларға» жаңа көзқарас ұсынды.

Христиандық фундаментализм

Евангелистік фундаменталистік шіркеулер Киелі кітапты зерттеудің басты жолы – тура мағынада түсіндіру екеніне сенеді, және осы аяттардың түсіндірілуі қатесіз болғандықтан, оларды талқылауға болмайды деп есептейді.

Экуменизмге әсері

Рим-католик, шығыс православие және шығыс православие шіркеулері, сондай-ақ түрлі протестанттық тармақтары қатесіздік туралы әртүрлі пікірлерімен бөлініп кеткен. Барлық христиандықты қайта біріктіруді көздеген экуменикалық қозғалыс, католик шіркеуінің Папа институты протестанттар мен шығыс православиеліктер үшін ең қиын мәселелердің бірі екенін анықтады, ал католиктер Папа институтын шіркеудің бірлігінің қажетті шарты және Мәсіхтің шіркеуге сыйлаған маңызды міндеті деп есептейді. Көптеген протестанттық тармақтары, сондай-ақ шығыс православиесінің кейбір өкілдері Папа институтының қатесіздігін жиі дұрыс түсінбейді.