Кіріспе

Ресейлік өңірлік әуе кемесі Ильюшин Ил 114 (орысша Илью́шин Ил 114) – Ресейдің екі қозғалтқышты турбовинттік әуе кемесі, жергілікті бағыттар үшін жобаланған. Антонов Ан-24 ұшағын алмастыру мақсатында жасалған, ол алғаш рет 1990 жылы ұшты. Барлығы 20 Il-114 ұшағы салынды. 2012 жылдың шілдесінде Il-114 ұшағының өндірісі уақытша тоқтатылды, ал соңғы, алтыншы ұшақ 2013 жылдың 24 мамырында Uzbekistan Airlines компаниясына тапсырылды. 2016 жылы компания өндірісті толық ресейлік құралымдармен қайта бастауды, 2019 жылы жаңа сынау ұшуын және 2021 жылы алғашқы ұшақты коммерциялық пайдалануға беруді жоспарлап отыр. Өндірісті тоқтату шешімі Өзбекстан үкіметінің Ташкент зауытын басқа өндіріс желілеріне (атап айтқанда, құрылымдық бөлімдер, тұрмыстық тауарлар, автомобильдер мен ауыл шаруашылығы техникасының қосалқы бөлшектері) көшіру туралы шешімімен байланысты. Бұл 2013 жылдың қазан айында зауыт өкілінің мәлімдемесінде көрсетілгендей, зауыт қаржылық мәселелерді шешкеннен кейін және "ресейлік тараптың" қызығушылығы артуына байланысты өндірісті қайта жаңарту мүмкіндігін де білдіреді.

Жобалау және әзірлеу

1986 жылғы маусымда "Илюшин ОКБ" компаниясы Антонов Ан-24 ұшағының ізбасарын табу жұмыстарын бастады, оның көптеген даналары "Аэрофлот" компаниясының қызметінде қалып қойды. Кеңес Әуе өнеркәсібі министрлігі Ан-24 ұшағының ізбасары үшін талаптарды белгіледі, оның ішінде 60 жолаушыны белгілі бір қашықтықта, белгілі бір жылдамдықпен тасымалдау қабілеті, алдыңғы ұшаққа қарағанда әлдеқайда аз отын шығындалуы және нашар жабдықталған әуежайларда, бетонды емес ұшу-қону жолақтарында жұмыс істеу мүмкіндігі қарастырылды. Жаңа ұшақтың әзірленуі салыстырмалы түрде оңай болады деп күтілді, алғашқы сынақ ұшуы 1989 жылға, ал пайдалануға беру 1992 жылға жоспарланған. Бұрынғы кеңестік авиалайнерлерден өзгеше, Ил-114 ұшағын екі адамнан тұратын экипаж басқарады, олар электрондық ұшу құралдарымен жабдықталған. Ұшақтың салонында 64 жолаушыға дейін орналасады, ал жолаушылардың жүктері кабина еденінің астында емес, кабинаның алдыңғы және артқы бөлімдерінде тасымалданады. Бірінші прототип 1990 жылғы 29 наурызда Жуковский әуежайынан алғашқы сынақ ұшуын жасады. Техникалық мәселелер (TV7-117 қозғалтқыштарының кешігуі де осыған кірді), сондай-ақ Кеңес Одағының ыдырауымен байланысты ұйымдастырушылық және қаржылық қиындықтар ұшақтың дамуын баяулатты, Ил-114 жақын арада тәуелсіздік алған Өзбекстандағы Ташкент авиациялық өндіріс бірлестігінде құрастырылуға тиіс болды. Екінші прототип 1991 жылғы 24 желтоқсанға дейін ұшқан жоқ. 1993 жылғы 5 шілдеде осы екінші прототип апатқа ұшырады, борттағы тоғыз адамның жетісі қаза тапты, осыдан кейін Ресей үкіметі Ил-114 жобасын қаржыландыруды тоқтатты, бірақ ОКБ өз қаражаты есебінен әзірлеу жұмыстарын жалғастырды. Il-114 1997 жылғы 26 сәуірде әуеге лайықтылық сертификатын алды.

Апаттар

1993 жылғы 5 шілдеде "Ильюшин Ил-114" ұшағының сынақ үлгісі Раменское әуежайында сынақ барысында апатқа ұшырады. Ұшу алдындағы қозғалтқышты іске қосу ережелері сақталмағандықтан экипаж қатесіне байланысты екі қозғалтқыш та бірден тоқтады, нәтижесінде көтерілу кезінде ұшақ құлады. Экипаждың 9 мүшесінің 5-і қаза тапты. 1999 жылғы 5 желтоқсанда Домодедово әуежайында сынақ кезінде "Ильюшин Ил-114" жүк ұшағы апатқа ұшырап, бес адам қаза тауып, екеуі жарақат алды.