Иран қаласы Исфахан – парсы кілемдерінің сапалы орталығы. "Поляк кілемдері" деп қате аталатын Исфахан кілемдері жұқа түктемесімен, жібек/мақта негізімен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Иранның Исфахан қаласында жасалған парсы кілемдері
Persian carpet made in the Iranian city of Isfahan
Иранның Исфахан қаласы ұзақ жылдар бойы атақты парсы кілемдерінің (немесе кілемшелердің) өндіріс орталықтарының бірі болып келген. Исфахан кілемдері жоғары сапасымен әйгілі. Исфахан қаласындағы ең танымал шеберхана – Сейрафиан. Еуропада олар Персиядан Францияға Польша арқылы жүрген сауда жолының салдарынан, жаңылыс түрде "поляк кілемдері" (a la polonaise) деп белгілі болды.
The Iranian city of Isfahan has long been one of the centres for production of the famous Persian carpet (or rug). Isfahani carpets are renowned for their high quality. The most famous workshop in Isfahan is Seirafian. In Europe, they became incorrectly known as Polish rugs (a la polonaise) because of the trade route from Persia to France running through Poland.
Исфахан
Исфахан кілемдері жібек немесе мақта негіздерінде тоқылады, олар 1 000 000-ға дейін парсы түйінін/ шаршы метрге (Сейрафиян шеберханасында одан да жоғары түйін санымен жасалған туындылар болған) қамтиды, төбе үшін ерекше жақсы сапалы (Иранда корк жүн деп аталады) жүн пайдаланылады, ол әдетте өте төмен кесіледі. Исфаханның жоғары сапалы кілемдер орталығы ретінде қайта жаңғыруының басында көптеген кілемдер осы ұлы қаланың тарихи ғимараттарын безендірген сәулеттік мотивтер мен плиткалардан шабыттанған дәстүрлі мотивтерді қолданды. Дизайнерлерге парсы ақындары (Руми, Хафиз, Аттар), табиғат және мәдениетке терең сіңген діни рухани сезімдер әсер етті. Заманауи туындыларда палитра көбінесе пастельдік түстерге ие, бұл "Өнер қаласының" техникалық жетілуі мен көркемдік шеберлігін пайдаланады. Классикалық және заманауи Исфахан кілемдері өте тартымды, ал палитраның жұмсақтығы, әсіресе күшті қызыл түстерді жою, оларды батыстық интерьерлермен үйлесімді етеді. Дәстүрлі дизайндардың ішінде Шах Аббас, ваза, Өмір ағашы және суреттік схемалар қолданылады, бірақ ең танымал композиция – шеңберлі орталық медальон (Исфахандағы әйгілі Шах Лұтф Алла мешітінен алынған), оның үстінде әсем өрнектелген алаңда күрделі өрілген жүзім мен гүл мотивтері бейнеленген. Көне және жартылай көне Исфахан кілемдері жақын орналасқан, өте сапалы қолмен тоқылған кілемдермен әйгітөлген Наин қаласының кілемдеріне қарағанда, көбірек түсті және терең тонды болады. Көне Исфахан кілемдеріне сұраныс жоғары, өйткені 1722 жылы Ауған шапқыншылығы кезінде олардың өндірісі дерлік тоқтатылған. 20 ғасырдың басында ғана олар қайтадан орнатылды. Ұлы Аббас шах Сафавид әулетінің шабыттандырған патшасы болды, нәтижесінде ол Парсы астанасын Казвиннен Исфаханға көшірді және сонымен қатар өзінің сарайының астанасында көркемдік қайта жаңғыруды бастады. Оның көрегендігі мен басшылығымен Исфаханда кілем тоқу гүлденді. Алайда, Ауған шапқыншылығы осы салаға ауыр соққы берді, ол 20 ғасырдың басына дейін қалпына келмеді. Өткен ғасырдың басында жасалған кейбір ерте туындыларды табуға болады, олар 500 000-ден 1 000 000 түйінге дейін/м2 құрайды, бірақ олар сирек және аз. Бірінші дүниежүзілік соғыс Иранның сән индустриясы үшін тоқу орталығы болған "заманауи" Исфаханға өзгерістер әкелді. Әлемдегі сәннің өзгеруі Иранға да әсер етті, нәтижесінде Исфахан өзінің табысты мата өнеркәсібінен айырылды. Алайда, Исфаханның тапқыр кәсіпкерлері сапалы жұнды маталар мен абаларға (жүн плащтарға) жоғары сапалы парсы кілемдерін жасауға шешім қабылдады, бұл Исфаханды Иранның ең жақсы және ең әдемі кілемдерінің бірі ретінде қайтадан орнатуға мүмкіндік берді. Кейбір Исфахан кілемдері Батыс Еуропада "Польша кілемдері" немесе "Полонез кілемдері" деп белгілі болды. Бұл атау 16-18 ғасырларда Парсыда жібек, алтын және күміс жіптерден тоқылған кілемдерге қатысты. Оларды поляк ақсүйектері тапсырыс беріп, олардың елтаңбаларымен безендірген. Кейіннен олардың кейбіреулері Батыс Еуропа сатып алушыларына сатылды, олар көбінесе олардың поляк екеніне сенді, сондықтан олардың аты солай аталады.
Isfahan rugs are knotted on either silk or cotton foundations, with up to 1.000.000 Persian knots/sqm(there have been pieces created by Seirafian master workshop with higher knot count), using exceptionally good quality (referred to as kork wool in Iran) wool for the pile, which is normally clipped quite low. In the beginning of the renewal of Isfahan as the carpet center of high quality rugs, most rugs used traditional motifs inspired by the architectural motifs and tiles that decorated the historical buildings of this great city. Designers were further inspired by the poets of Persia (Rumi, Hafez, Attar), nature, and religious spiritual intimations that are deeply ingrained in the culture. In contemporary items the palette has become more pastel, utilizing the technical perfection and artistic flair of this "City of Art". Both Classical and contemporary Isfahan’s are extremely attractive, and the subduing of the palette, particularly the elimination of strong reds, makes them more compatible with Western decorative schemes. A range of traditional designs are still used including allover Shah Abbas, Vase, Tree of Life, and Pictorial schemes but by far the most popular composition is based on a circular central medallion (Derived from the famous mosque of Shah Lutf Allah in Isfahan) set against an elegantly sculpted field decorated with intricately purling vine palmette and flor motifs. Antique/ semi Antique rugs of Isfahan are more colorful and richer in tone than that of Nain, a nearby city renowned for its exceptional handmade rugs. Antique Isfahans are quite sought after since production had been almost completely been halted since 1722, during which the Afghan invasion occurred. It was not until the beginning of the 20th century that it was firmly reestablished. Shah Abbas the Great was an inspired King of the Safavid dynasty, and in consequence not only moved the capital of Persia to Isfahan from Qazvin but also started an artistic renaissance within the capital of his court. Under his vision and guidance carpet weaving in Isfahan flourished. However the Afghan invasion dealt a serious blow to this industry which it never recovered from until the beginning of the 20th century. Some early pieces created in the last century can be found which consist of 500.000 knots 1.000.000 knots/m2, however these are rare and few in number. World war I brought a change in “modern” Isfahan which was the center of weaving for the fashion industry of Iran. The change of fashion in the world also influenced Iran, causing Isfahan to lose its lucrative fabric industry. However, the shrewd businessman of Isfahan decided to utilize the fine quality wool in fabrics and aba’s (woollen cloaks) into high quality Persian rugs which again reestablished Isfahan as a base for one of the finest and most beautiful carpets of Iran. Some Isfahani rugs became known in Western Europe as "Polish rugs" or "Polonaise rugs". This name refers to carpets woven with silk, golden, and silver threads in Persia during the 16th 18th centuries and exported to the Polish–Lithuanian Commonwealth. They were commissioned by wealthy Polish noblemen and decorated with their coats of arms. Some of them were later resold to West European buyers who were often convinced of their Polish origin, hence their name.