Кіріспе

Балаға салық жеңілдігі (CTC) – әртүрлі елдерде балаларына күтім жасайтын ата-аналарға берілетін салық жеңілдігі. Жеңілдік көбінесе салық төлеушінің асырауындағы балалар санына және кейде салық төлеушінің табыс деңгейіне байланысты болады. Мысалы, АҚШ-тағы Балаға салық жеңілдігі бойынша, жылына 400 000 доллардан кем табыс көретін отбасылар ғана толық CTC алуға құқылы. Сол сияқты, Ұлыбританияда бұл жеңілдік жылына 42 000 фунттан төмен табыс көретін отбасыларға ғана қолжетімді.

Германия

Германияда Kinderfreibetrag деп аталатын бағдарлама бар, ол техникалық тұрғыдан салықтан босату болғанымен, салық жеңілдігі емес, оған ұқсас қызмет етеді. Балаға берілетін жәрдемақы – неміс салық заңнамасында ата-аналардың салық салынуы кезінде белгілі бір сомадағы ақша салықтан босатылатын қаражат. Табыс салығы төлемінде балаға берілетін жәрдемақы мен балаға арналған салық жеңілдігінің арасында салыстыру жасалады, содан кейін ата-аналар ең аз салық төлейтін опцияны таңдайды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда балалы отбасының табысы шамамен 32 200 фунт стерлингтен төмен болса, балаға берілетін жәрдемақыдан өзге балаға арналған салық жеңілдігін алуға құқылы. Салық жеңілдігі "қайтарылмайтын" болып табылады – отбасының таза салық міндеттемесі болса да, болмаса да төленеді және жұмыс істейтін немесе жұмыс істемейтін жағдайда да төленеді. Мүмкіндігі шектеулі балаларға жоғары мөлшерде төлем жасалады. Ол жұмыс салығы бойынша жеңілдікпен біріктірілген, ол бала күтіміне жұмсалатын шығындарды да қолдайды. Кредитке барлық салық салынатын табыс тексеріледі, сондықтан екеуі де жұмыс істейтін және балалары бар жұбайлардың екі жалақысы да ескеріледі. Салық жеңілдіктері шектелуі мүмкін, бұл ең мұқтаж отбасыларға пропорционалдық емес әсер етуі мүмкін. 2015 жылдың 26 қазанында Лордтар палатасы Лейборист партиясының құқықтары шектеулі отбасыларға қаржылық өтемақы беру туралы ұсынысын мақұлдады. 2018 жылдан бастап балаға арналған салық жеңілдігі көптеген адамдар үшін Ұлттық несиеге (Universal Credit) алмастырылды. Ұлыбритания азаматтары балаға берілетін жәрдемақыны алуға құқылы, оны Ұлыбританияның салық органы HMRC төлейді. Жылдық табысы 50 000 фунт стерлингтен кем әр адам толық жәрдемақы алады. Жылдық табысы 50 000 – 60 000 фунт стерлинг аралығындағы әркімге белгілі бір пайыздық үлесі қайтарылуы керек, ал жылына 60 000 фунт стерлинг немесе одан да көп табыс тапқан адам толық соманы қайтарады. Қазіргі уақытта балаға арналған салық жеңілдігін жаңадан алудың жалғыз жолы – жұмыс салығы бойынша жеңілдік алу. Бұл жүйе 2024 жылы тоқтатылуы күтілуде, себебі үкімет барлық азаматтарды Ұлттық несиеге (Universal Credit) көшіруде.

Америка Құрама Штаттары

Балаға арналған салық жеңілдігі 17 жасқа толмаған (немесе 2021 жылы 18 жасқа толмаған) балалары бар салық төлеушілерге қолжетімді. 2018 жылдан бері, CTC әрбір құқылы балаға 2000 доллар көлемінде беріледі. Бұл жеңілдік жалғыз салық төлеушілерге, кірісі 200 000 долларға дейін, және бірлесіп салық төлейтін әйелдер мен ерлерге, кірісі 400 000 долларға дейін толық көлемде қолжетімді. Осы шектен асып кеткен жағдайда, CTC әрбір қосымша 1000 долларға 50 доллардан кезең-кезеңмен азайтылады. Егер салық төлеушінің жеңілдік сомасы оның салық міндеттемесінен асып кетсе, ол қосымша бала салық жеңілдігіне (ACTC) құқылы болады, ол салық төлеушінің таза табысының (AGI) 2500 доллардан аспайтын бөлігінің 15% мөлшерінде есептеледі (яғни, отбасы жеңілдікке құқылы болу үшін кемінде 2500 доллар табуы керек), ал қайтарым сомасы 1400 доллармен шектеледі. 2021 жылғы «Американы құтқару жоспары» (ARP) балаға арналған салық жеңілдігін бір жылға едәуір кеңейтті, бұл құқылы отбасыларға 17 жасқа дейінгі әр балаға 3000 доллар, ал 6 жасқа дейінгі әр балаға 3600 доллар алуға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұл жеңілдікті толық қайтарымды етіп, оның жартысын алты ай сайын төлеу опциясын ұсынды. 2021 жылдың 15 шілдесінен бастап, АҚШ-тағы балалардың 88% құрайтын 39 миллион отбасы осы төлемдерді автоматты түрде ала бастайды. «Жаңарту және жақсарту жоспары» (Build Back Better Act) кеңейтуді тағы бір жылға ұзартуды және CTC-нің толық қайтарымдылығын тұрақты етуді көздейді. Балаға арналған салық жеңілдігі балалардың кедейлігіне елеулі әсер етеді. 2016 жылы, шамамен 3 миллион бала кедейліктен шығарылды деп есептелді. 2021 жылы Колумбия университетінің зерттеуі «Американы құтқару жоспары» шеңберіндегі CTC кеңейтілуі балалардың кедейлігін тағы 26% төмендеткенін көрсетті, ал барлық құқылы отбасылар жеңілдікті алған жағдайда, балалардың кедейлігі 40% төмендеген болар еді.