Кіріспе

Үндістандағы әйелдердің мәртебесі туралы шолу

Үндістан тарихында әйелдердің мәртебесі көптеген өзгерістерге ұшырады. Олардың қоғамдағы орны ежелгі Үндістанның басында нашарлады, әсіресе Үнді-арий тілінде сөйлейтін аймақтарда. Сондықтан, Маури империясы кезінде негізгі Үнді-арий қоғамындағы әйелдердің орны нашарлаған сияқты. Бала кезінде некелесу және қалың мал сияқты әдет-ғұрыптар қалыптасып, жас әйелдің өмірдегі мақсаты – күйеуінің әулетіне ұл табу болды. Арташастрада айтылғандай: «әйелдер ұл туу үшін жаратылған». Бұл кезеңде қыздарды өлтіру және қыздарға немқұрайлы қарау сияқты әрекеттер де дамыды. Бұдан басқа, қоғамның үдемелі түрде иерархиялық сипатына байланысты неке бала тудыру және топтар арасындағы қарым-қатынастарды ресмилендірудің жай ғана институты болды. Бұл, өз кезегінде, әйелдер мен қыздарға (ерлі-зайыпты болғаннан кейін үйіне көшіп келген) қатысты құралдық көзқарастың өсуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Бірақ, бұл оқиғалар субконтиненттің үлкен бөлігінде тұратын адамдарға, мысалы, оңтүстікте және Орталық және Шығыс Үндістанның орманды төбелі және жазық аймақтарында тұратын тайпалық қауымдастықтарға әсер етпеді. Дегенмен, осы зиянды белгілер бүгінгі күнге дейін Үнді-арий тілінде сөйлейтін аймақтарда жалғасуда. «Қараңғылық империялар арасындағы ғасырлар бойы қоғамның бір қырын қамтыды деп айтуға болады: әйелдердің төмендеуі. Индуизмде монастырлық дәстүр буддизм мен джайнизмдегідей институционалданған емес, өйткені ол рухани азаттыққа жетудің жалғыз шынайы жолы деп саналды. (88-бет) Керісінше, жоғары касталы индустар өмірдің бірнеше кезеңдерінен өтті: екі рет туған касталардың адамдары киелі жіпті алған кездегі бастамашылық; жоғары касталар Ведаларды зерттеген кездегі студенттік кезең; үйленген ер адам, олар үй иесі болған кезде. Индус еркегіне өмірдің тиісті кезеңінде әйел алуға бұйырылғандықтан, әйелдердің рөлі мен табиғаты біраз қиындық туғызды. Монастырлық аскеттен айырмашылығы, индус еркегі ұлдары болу керек деп ескертілді және әйелдер мен жыныстық қатынастан мүлдем аулақ бола алмады. Ману сегіз жасар қызды жиырма төрт жасар еркекке, ал он екі жасар қызды отыз жасар еркекке лайықты деп тапты. (89-бет) Егер қалың мал болмаса немесе күйеудің үйі келіннің үйіне төлесе, неке төменгі дәрежеде болды. Осы рейтингте барлық касталар, таптар, тіпті діндер арасында қазіргі Үндістанда үлкен әлеуметтік проблемаға айналған қалың малдың қарғысы жатыр. (90-бет) Жесір әйелдің басын қырқып, жерге ұйықтап, күніне бір рет тамақтанып, ең қарапайым жұмыстарды орындап, ең қарапайым киім киіп, әшекейлерден бас тартуы керек еді. Ол барлық мерекелер мен тойлардан шеттетілді, өйткені ол өзінің балаларынан басқаларға қолайсыз деп саналды. Бұл өмірге өкіну керек еді, өйткені жесір әйел күйеуінің ерте өліміне қандай да бір жолмен жауапты екендігі туралы күдіктен мүлдем құтқара алмады. Ману мен Дхармашастраның басқа да түсіндірмешілері мен жазушылары талқылаған ұстанымдар мен тәжірибелер алыс өткеннің таңғажайып қалдықтары емес, қазіргі Үндістанда тірі және қайталанатын, соңғы онжылдықтарда жесірлерді өртеу әдетін қайта жаңғыртуға тырысу осыны көрсетіп тұр. Гупта дәуірінде әйелдердің заңды құқықтары, сондай-ақ идеалдық бейнелері айтарлықтай шектелген. 200-400 жылдары жинақталған «Ману заңдары» осы дәуірдің әйелдер үшін алтын ғасыр болмайтынын дәлелдейді. Заңдық және моральдық ережелердің бірігуі арқылы әйелдер патриархалды отбасымен тығыз байланысты болды. Осылайша Ману заңдары әйелдердің меншік құқықтарын қатты қысқартты, ерлі-зайыптылар арасындағы жас айырмашылығы мен әйелдердің салыстырмалы түрде ерте некелесуін және жесір әйелдердің қайта үйленуін тыйым салды. Манудың пәктігін сақтауды қалауы, мүмкін, еркек ұрпақтағы мұрагерлік құқықты сақтауды күшейтуді, әйелдердің қатаң касталық бөліністерді бұзудан қорқуын және еркектердің аскетизмін жоғары рухани шақыру ретінде күшейтуді білдіреді. және олардың бағыныстылығы Үндістанның ерте заманауи кезеңінде жалғасты. Қоғамдық өмірге ұлы жауынгерлік ұрпақтар елеулі әсер етпеген аймақтарда – Моғол билігінің шетінде, солтүстік-шығыс тауларында, оңтүстік жарты аралда, Шри-Ланкада және Непалда – некеге тұру дәстүрлері жергілікті отбасылық байланыстарды жетілдіріп, жергілікті өзіндік ерекшеліктерін арттырады. Әйелдер әдетте туған ауылында немесе жанында үйленеді. Туысқандарға үйленуге басымдық беріледі. Әйелдердің жабық болуы (парда) сирек кездеседі және жоғары білім мен жалақылы еңбекке қатысу деңгейі қалыпты. Әйелдер көбінесе егістік жерлерде, дүкендерде және кеңселерде жұмыс істейді. Үйленбеген әйелдер көбінесе көшеде жүреді және қоғамдық көлікпен жалғыз немесе әріптестерімен, ер немесе әйел адамдармен жүреді. Керісінше, ұлы жауынгерлік кландармен басқарылатын аймақтарда – Ауғанстан, Пәкістан, Пәнджаб, Раджастан, Үттар-Прадеш, Бихар және Бангладеш арқылы шығысқа қарай – кеңінен некелік желілер тән және отбасылардың аймақтық мәртебесі маңызды. Ауыл ішінде және жақын туыстарға үйленуге тыйым салынған. Отбасылар әйелдердің туған ауылдан шалқап үйленуін қалайды, әсіресе жоғары мәртебелі отбасыларда. Парда кеңінен таралған, нәтижесінде білім беруге және жалақылы еңбекке қатысу төмен. Әйелдің орны, әрине, үйде, онда оның адалдығы отбасының абыройы. Сондықтан әйелдердің қоғамдық жерде жұмыс істеп жүргенін немесе еркек туыстарызсыз саяхаттап жүргенін көру сирек. Үндістан Конституциясы бойынша әйелдердің құқықтары негізінен теңдік, қадір-қасиет және кемсітуден босатуды қамтиды; сонымен қатар, Үндістанда әйелдердің құқықтарын реттейтін әртүрлі заңдар бар. Бірнеше әйелдер Үндістан президенті, премьер-министрі, Лок Сабха спикері сияқты Үндістан үкіметіндегі әртүрлі жоғары лауазымдарда қызмет етті. Дегенмен, Үндістандағы көптеген әйелдер әлі де маңызды қиындықтарға тап болып жатыр. Жас қыздар мен жүкті және бала емізуге қатысты нашар тамақтану деңгейі өте жоғары, бұл балалардың денсаулығына әсер етеді. Ұлттық денсаулық және отбасылық сақтандыру туралы есептер, Біріккен Ұлттар Ұлымының балалар төтенше жағдайлар қоры және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Үндістанда жас қыздар, жүкті және бала емізуге қатысты нашар тамақтану деңгейінің алаңдатарлықтай жоғары екенін атап өтті. Елде нашар тамақтануға жауапты факторлар ананың тамақтану жағдайы, бала емізу мінез-құлқы, әйелдердің білімі және санитарияны қамтиды. Бұл балаларға әртүрлі жолдармен әсер етеді, соның ішінде дене дамуының тежелуі, балалық аурулар және өсудің қалыптаспауы. Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық, әсіресе сексуалдық зорлық-зомбылық Үндістандағы күрделі мәселе болып табылады.

Саясат

Үндістанда әлемдегі ең көп әйел саясаткерлердің бірі бар. Әйелдер Үндістанда Президент, Премьер-министр, Лок Сабха Спикері және Оппозиция жетекшісі сияқты жоғары лауазымдарды иеленген. Үндістанның Мадхья-Прадеш, Бихар, Уттаракханд, Химачал-Прадеш, Андхра-Прадеш, Чхаттисгарх, Джаркханд, Керала, Карнатака, Махараштра, Орисса, Раджастан және Трипура штаттары жергілікті өкімет органдарында (PRIs) әйелдер үшін 50% квота белгіледі. Осы ауылдық кеңестердегі кандидаттардың көп бөлігі әйелдер. 2015 жылы Керала штатындағы Кодассери ауылдық кеңесінің сайланған барлық мүшелері әйелдер болды. 2020 жылға дейін Үндістанда 16 әйел бас министр қызмет еткен. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 29 штаттың 12-сі мен Дели орталық аумағында кем дегенде бір әйел бас министр болған. Қазіргі уақытта Үндістан Парламентінің құрамында 81 әйел және 458 ер адам бар, бұл сәйкесінше 15,3% және 84,97% құрайды.

Жыныстық жалақы айырмашылығы

2017 жылы Monster Salary Index (MSI) жүргізген зерттеуде Үндістандағы жалпы гендерлік жалақы айырмашылығы 20 пайызды құрады. Зерттеу жұмыс тәжірибесінің алғашқы жылдарында бұл айырмашылықтың тар екенін көрсетті. 0–2 жыл тәжірибесі бар ерлер әйелдерге қарағанда орташа жалақысы 7,8 пайызға жоғары болса, 6–10 жыл тәжірибесі барлар арасында жалақы айырмашылығы 15,3 пайызды құрады. Жоғары лауазымдарда жалақы айырмашылығы кеңейеді, себебі 11 және одан көп жыл тәжірибесі бар ерлер әйелдерге қарағанда 25 пайызға жоғары жалақы алады. Білім деңгейіне сәйкес, бакалавр дәрежесі бар ерлер 2015, 2016 және 2017 жылдары әйелдерге қарағанда орташа жалақысы 16 пайызға жоғары болды, ал магистр дәрежесі барлар арасында жалақы айырмашылығы одан да жоғары. Төрт немесе бес жылдық білімі бар немесе магистр дәрежесіне тең білімі бар ерлер әйелдерге қарағанда орташа есеппен 33,7 пайызға жоғары жалақы алады. Үндістан 1976 жылы Тең еңбекақы туралы заңды қабылдады, ол жыныс негізінде еңбекақы төлеудегі кемсітушілікке тыйым салады. Бірақ іс жүзінде жалақы айырмашылығы әлі де сақталып, Үндістан жұмыс күшіндегі гендерлік теңсіздіктің көптеген көріністерінің бірі болып табылады.

Әйелдерге тиесілі кәсіпорындар

Ауылдық сектордағы ең танымал әйелдердің бизнеске қатысты жетістіктерінің бірі – "Шри Махила Гриха Удёг Лижат Папад" (Shri Mahila Griha Udyog Lijjat Papad). 1959 жылы Мумбайда жеті әйел 80 рупийлік бастапқы капиталмен бастаған бұл кәсіпорын 2018 жылы 800 крор рупийден (109 миллион доллардан астам) асып түсетін жылдық табысқа ие болды. 2018 жылы ол ел бойынша 43 мың әйелге жұмыс ұсынды. Әлемдегі ең ірі сүт кооперативтерінің бірі – "Амул" Батыс штаты Гужараттағы Ананд қаласында ауыл әйелдерін біріктіруден бастау алды.

Бизнестегі танымал әйелдер

2006 жылы Үндістанның алғашқы биотехнологиялық компанияларының бірі – Biocon-ды құрған Киран Мазумдар Шоу Үндістанның ең бай әйелі деп танылды. 2006 жылы Forbes журналының әлемдегі ең ықпалды әйелдер тізіміне енген жалғыз үнді бизнес-әйелдері – Лалита Д. Гупте мен Калпана Морпария болды. Гупте 2006 жылдың қазанына дейін Үндістанның екінші ірі банкі – ICICI банкін басқарды, ал Морпария JP Morgan India компаниясының бас директоры қызметін атқарады. Шоу 2018 жылы Forbes журналының жылдық байлар тізімінде таза байлығы бойынша 72-орынға ие болды және өзінің күшімен байлыққа жеткен ең бай әйел атанды. Ол тізімдегі төртінші және соңғы әйел болды, бұл елдегі 100 ең бай адамның 96-сы тікелей немесе жанама түрде еркектердің бақылауында екенін көрсетті. «Kotak Wealth Hurun – Жетекші бай әйелдер 2018» тізімі, 2018 жылдың 30 маусымына дейін есептелген таза байлықтары бойынша 100 ең бай үнді әйелдерін қамтиды. Оған сәйкес, Шоу мен Jayshree Ullal ғана ең бай ондыққа кірген әйелдердің арасында байлығын отбасы мүшелерінен мұраға алмаған екі әйел болды. Дегенмен, Үндістанда көптеген әйелдер мұрагерлік байлықты пайдаланып ірі кәсіпорындар құрды немесе өздерінің мансабында табысқа жетті.

Жер және меншік құқығы

Үндістандық көптеген отбасыларда әйелдердің өз атына мүлік тіркелмейді және ата-ана мүлкінен үлес алмайды. Бірақ, қағида бойынша, әйелдерге тең құқықтық мүмкіндік беруге ұмтылыс жасалып келеді, әсіресе 2005 жылғы «Гиндулар мұрагерлік құқығы (өзгерістер) туралы» заң қабылданғаннан бері. 1956 жылғы индуистік жеке заңдар (индуистерге, буддистерге, сикхтерге және джайндарға қолданылады) әйелдерге мұрагерлік құқық берді. Дегенмен, ұлдар ата-баба мүлкінен дербес үлес алатын, ал қыздардың үлесі олардың әкесі алған үлес мөлшеріне байланысты болды. Сондықтан, әкесі ата-баба мүлкінен өз үлесінен бас тартып, қызын мұрадан айыруға мүмкіндік алды, бірақ ұлы өз құқығымен мұраның үлесін алуын жалғастыра берді. Сонымен қатар, үйленген қыздар, тіпті отбасылық зорлық-зомбылық пен мазасыздыққа ұшырағандар да ата-баба үйінде тұруға құқығы болмады. 2005 жылы индуистік заңдарға енгізілген түзетулердің арқасында әйелдердің құқығы мен мәртебесі ерлермен теңестірілді. 1986 жылы Үндістанның Жоғарғы соты егде жастағы ажырасып кеткен мұсылман әйел Шах Баноға алимент алуға құқылы екенін шешті. Бірақ, бұл шешімге фундаменталистік мұсылман көшбасшылары қарсылық білдіріп, сот олардың діни заңдарына араласып отыр деп айыптады. Содан кейін Үкімет «Мұсылман әйелдерінің (ажырасу кезіндегі құқықтарын қорғау) туралы» заңды қабылдады. Сол сияқты, христиан әйелдері де ажырасу және мұрагерлік мәселелерінде тең құқықтар үшін жылдар бойы күресіп келеді. 1994 жылы барлық шіркеулер әйелдер ұйымдарымен бірлесіп «Христиандық неке және отбасылық мәселелер туралы» заң жобасын жасады. Алайда, Үкімет әлі де тиісті заңдарды өзгерткен жоқ.

Әйелдерге қарсы қылмыстар

Үндістанда зорлау, қышқыл шабуылдары, қалың мал үшін жасалған қылмыстар, «намыс үшін» жасалған қылмыстар және жас қыздарды күштеп жезөкшелікке салу сияқты әйелдерге қарсы қылмыстар туралы хабарлар тарады. Лондондық Thomson Reuters Foundation қорына қарасты TrustLaw жаңалықтар қызметі 213 гендерлік сарапшының пікірін ескере отырып, Үндістанды әйелдер үшін ең қауіпті төртінші ел деп санайды. Шабуылдарда ең көп қолданылатын күкірт қышқылы, азот қышқылы және тұз қышқылы әдетте арзанға түсіп, тазалау құралы ретінде кеңінен қолжетімді. Әйелдерге қарсы қышқыл шабуылдары көбінесе кек алу мақсатымен жасалады және оны туыстар немесе жақындары жиі жасайды. Соңғы жылдары қышқыл шабуылдарының саны артып келеді.

Балалардың некелері

Балалар некесі Үндістанда дәстүрлі түрде кең таралған, бірақ қазіргі Үндістанда осы күнге дейін жалғаспауда. Тарихи тұрғыдан алғанда, бала келіндер еректеу кезеңіне жеткенше ата-аналарымен бірге тұратын. Бұрын бала шақта жесір қалған әйелдер қатты қиындықтарға ұшырап, шаштарын қырқып, оқшауланып, қоғамнан жиреншіктеп қарайтын. Балалар некесі 1860 жылы заңмен тыйым салынғанымен, осы күнге дейін жиі кездеседі. Елдегі тиісті заң – 1929 жылғы «Балалар некесін шектеу туралы» заң. ЮНИСЕФ-тің «2009 жылғы әлем балаларының жағдайы» есебінде Үндістанның 20-24 жас аралығындағы әйелдерінің 47%-ы 18 жасқа толмастан тұрмысқа шыққандығы, ал ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 56%-ға жеткендігі көрсетілген. Есепте сондай-ақ, әлемдегі балалар некесінің 40%-ы Үндістанда тіркелгендігі де айтылған.

Отбасылық зорлық-зомбылық

Үндістанда отбасылық зорлық-зомбылық кең таралған. Үндістандағы әйелдердің 70%-ы отбасылық зорлық-зомбылықтың құрбаны болып табылады, бұл туралы бұрынғы Әйелдер мен балаларды дамыту министрі Ренука Чоудхури мәлімдеген. Отбасылық зорлық-зомбылық заңмен реттелуі 1980 жылдарда басталды, 1983 жылғы Қылмыстық кодекс 498А-тармағын енгізу арқылы "әйелді қатыгездікке ұшыратуға кінәлі күйеуі немесе күйеуінің туысы" жазаланатын болды. Ұлттық қылмыс статистикалық бюросының мәліметтеріне сәйкес, әр үш минут сайын әйелге қарсы қылмыс жасалады, әр 29 минут сайын зорлау оқиғасы тіркеледі, әр 77 минут сайын тойымызға байланысты өлім жағдайы орын алады, ал күйеуінің немесе оның туысының қатыгездігіне қатысты бір оқиға әр тоғыз минут сайын тіркеледі. Отбасылық зорлық-зомбылық қылмыс немесе шағым ретінде қарастырылмайды, көбінесе жеке немесе отбасылық мәселе деп есептеледі. Тойға байланысты сыйлық талап ету заңсыз деп жарияланды. Дегенмен, тойымызға байланысты зорлық-зомбылық, өзіне-өзі зиян келтіру және кісі өлтіру оқиғалары көптеп тіркелді. 1980 жылдары да осындай көптеген жағдайлар тіркелген. Осы ережеге сәйкес, неке кезінде күйеуіне және әйеліне сыйлық ретінде берілген заттардың қол қойылған тізімі сақталуы тиіс. Тізімде әрбір сыйлықтың қысқаша сипаттамасы, шамамен құны, сыйлықты берген адамның аты-жөні және сыйлық алған адаммен туыстығы көрсетілуі керек. Бірақ, мұндай ережелер көбінесе орындалмайды. 1997 жылғы баяндамада Үндістанда жыл сайын кем дегенде 5000 әйел тойымызға байланысты қайтыс болатыны, ал күн сайын кем дегенде он екі әйел "ас үйдегі өрттен" қасақана қаза табады деп хабарланды. Бұл "күйеуді өртеу" деп аталады және Үндістанда сынға ұшырайды. 2011 жылы Ұлттық қылмыс статистикалық бюросы 8618 тойымызға байланысты өлім жағдайын тіркеді. Ресми емес бағалаулар бойынша, бұл көрсеткіш кем дегенде үш есе жоғары. Ультрадыбыстық сканерлеу ана мен баланың денсаулығын сақтауда маңызды қадам болды, ал сканерлердің портативті болуы осы мүмкіндікті ауылдық жерлерге де жеткізді. Алайда, ультрадыбыстық сканерлер көбінесе баланың жынысын анықтайды, нәтижесінде жүкті әйелдер қыз балаларын түсік тастап, кейін ұл бала табуға тырысады. Бұл әдет әдетте ұл және қыз балалар арасындағы арақатынастың өзгеруіне басты себеп болып саналады. 1994 жылы Үндістан үкіметі әйелдерге немесе олардың отбасыларына ультрадыбыстық сканерден (немесе осы ақпаратты беретін басқа да тесттерден) кейін баланың жынысын сұрауға тыйым салатын заң қабылдады, сондай-ақ дәрігерлерге немесе басқа да тұлғаларға осы ақпаратты беруге тыйым салды. Бірақ, бұл заң (тойымызға байланысты тыйым салынған заң сияқты) көбінесе елеусіз қалды, әйелдердегі түсік деңгейі жоғары болып қала береді және туылған кездегі жыныстық арақатынас одан әрі бұрмаланады.

Сиқыршылыққа қатысты айыптаулар

Индияда, әсіресе Солтүстік Үндістанның кейбір аймақтарында, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық, колдовство айыптарымен байланысты жиі кездеседі. Үнді халқы мистикалық нәрселерге берік сенімді, және бұқаралық ақпарат құралдары колдовство үшін линч жасалған жағдайлар туралы хабарлайды. 2003-2008 жылдар аралығында Ассам және Батыс Бенгалда шамамен 750 адам колдовство айыптарына байланысты қаза тапты. 2008 жылы Чхаттисгарх штатының шенеуніктері жыл сайын кем дегенде 100 әйелдің күдікті колдовшы ретінде зәбір көретінін хабарлады.

Зорлау

Үндістанда зорлауды Радха Кумар әйелдерге қарсы ең көп таралған қылмыстардың бірі деп сипаттады, ал БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі бас хатшысы оны "ұлттық мәселе" деп атады. 1980 жылдардан бері әйелдер құқығын қорғаушылар некедегі зорлауды қылмыс деп тануға ұсыныс жасап, лоббилік жұмыс жүргізіп келеді. Көптеген елдермен, тіпті дамыған елдермен салыстырғанда, жан басына шаққандағы хабарланған оқиғалар саны төмен болғанымен, жаңа оқиға әр 20 минут сайын тіркеледі. Шындығында, Үндістан үкіметінің 2018 жылы жариялаған NCRB деректеріне сәйкес, Үндістанда әр 15 минут сайын зорлау оқиғасы хабарланады. Нью-Делиде Үндістан қалалары арасында зорлау туралы хабарлардың ең жоғары деңгейі тіркелген.

Жыныстық қатынас

Ева ренжіту – еркектердің әйелдерді жыныстық тұрғыдан мазалауы немесе зорлауы үшін қолданылатын эвфемизм. Көптеген белсенділер әйелдерге қарсы жыныстық қорлаудың өсуіне "батыс мәдениетінің" әсерін жабалайды. 1987 жылы "Әйелдерді әдепсіз бейнелеуге (тыйым салу) арналған" заң қабылданды, ол жарнамалар немесе жарияланымдар, жазбалар, суреттер немесе басқа да тәсілдер арқылы әйелдерді әдепсіз бейнелеуге тыйым салады. 1990 жылы хабарланған әйелдерге қарсы жасалған қылмыстардың жартысы жұмыс орнында мазалау және қорлаумен байланысты болды. Әйелдерді жұмыс орнында жыныстық қорлаудың (алдын алу, тыйым салу және түзету) туралы заң 2013 жылдың желтоқсан айында күшіне енді, ол жұмыс орнында әйелдерді мазалаудың алдын алуға бағытталған. Human Rights Watch ұйымының баяндамасына сәйкес, әйелдер жұмыс орнында жыныстық қорлауды жиірек айқындағанымен, олар әлі де қорлыққа ұшырау және жазалаудан қорқуда, себебі үкімет шағымдану комиссияларын құруға, дамытуға және бақылауға алады. Human Rights Watch ұйымының Оңтүстік Азиядағы директоры түсіндіргендей, "Үндістанда әйелдерді басшылардың, әріптестердің және клиенттердің жыныстық зорлық-зомбылығынан қорғау үшін прогрессивті заңдар бар, бірақ осы заңдарды іске асыру үшін қажетті негізгі қадамдар жасалмады".

Адам саудасы

1956 жылы адам сатуды болдырмау туралы заң қабылданды.

Білім

Алдыңғы бөлімдерде айтылғандай, үнді әйелдері көптеген салаларда, мысалы, сауаттылық деңгейінің төмендігі оқудан қалдыруға себеп болатындай, ерлерге қарағанда кемтар жағдайда болады, сондықтан объективті білім алу қиынға түсуі мүмкін. Есту қабілеті бұзылған әйелдер білім беруде ерекше қиындықтарға кезеседі, себебі олар әйел және есту қабілеті бұзылған адам ретінде екі жақты қысымға ұшырайды.

COVID-19 кезінде білім беру

Білім алуға қолжетімділіктегі қалыпты кедергілерге қоса, COVID-19 пандемиясы саңырау әйелдер үшін тағы бір қиындық тудырды. Олар әйел ретінде гендерлік дискриминацияға ұшырап, қажеттіліктері назардан тыс қалғаннан бөлек, пандемия бетпе-бет байланыс мүмкіндігінің жоқтығы және ерін оқуға кедеріл келтіретін маскалар сияқты жаңа мәселелерді тудырды. "Райзинг Флейм" ұйымы жүргізген зерттеуде Үндістандағы саңыра, саңыра-соқыр және нашар еститін әйелдердің 90% астамы пандемия кезінде білім алуға және басқа да ресурстарға қол жеткізуде қиындықтарға тап болды.

Саңырау әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық

Мүгедектігі бар, соның ішінде саңырау әйелдер мен қыздар жыныстық зорлық-зомбылыққа көбірек бейім. Әсіресе саңыраулық адамның ахуалды бағалау қабілетін және басқаларға көмек қажеттігін жылдам және тиімді жеткізу мүмкіндігін (мысалы, "КӨМЕК!" деп айқайлау) шектеуі мүмкін. Бұл саңырау әйелдерді зорлық-зомбылықтың оңай нысанасына айналдырады. DFDW негізінен саңырау әйелдердің қажеттіліктеріне бағытталған, бірақ олар саңырау ерлерге де дағдыларын жетілдіруге көмектеседі және бірнеше саңырау ерлер DFDW-ның белгілі бір бағдарламаларын басқарады. 1973 жылдан бері олар саңырау әйелдер мен басқа саңырау адамдарға арналған оңалту орталығына айналды. Қазіргі таңда олар қолдау көрсетуде, семинарлар мен басқа да шаралар ұйымдастыруда. Бұл қор Үндістанда саңырау әйелдерді күшейтуге бағытталған және саңырау әйелдердің ұлттық мәдени фестивалі сияқты іс-шаралар өткізеді. Бұл фестиваль саңырау әйелдердің өнер, технология және басқа да дағдылар саласындағы қатысуын мақтан тұтады.

Карьералық мүмкіндіктер

Мәдени тұрғысынан, саңыр адамдарға лайық емес деп есептелетін мамандықтар бар. Осыны ескере отырып, саңыраулық пен әйел болудың қабаттасуы Үндістанда саңыр әйелдердің қанағаттанарлық мансап табуында елеулі әлеуметтік мәселе тудырады. Алайда, Үндістанда саңыраулық белгілі бір деңгейде қабылданады және адамның интеллектісін төмендететін кемістік ретінде қарастырылмайды, бұл жұмыс берушілердің саңыр үміткерлерге қатысты көзқарасына әсер етеді.

Әйелдердің әлеуметтік өмірге қатысуы

Әйелдердің қоғамдық өмірге қатысу деңгейі, яғни үйден тыс жерде болу, аймақ пен ортаға байланысты әр түрлі. Мысалы, Индияның кейбір жерлерінде, әсіресе солтүстік-батыс аймақтарында тұратын раджпуттар, әкеден балаға мұрагерлікпен келетін ру, дәстүрлі түрде гунхатты (бетін жабу) қолданады, және көптеген адамдар әлі күнге дейін осы дәстүрді сақтайды. Алайда, соңғы жылдары көбірек әйелдер мұндай әлеуметтік нормаларға қарсы шыға бастады: мысалы, Харьяна штатының ауылдық жерлерінде әйелдер гунхатты жиі қабылдамайды. Үндістанда халықтың көп бөлігі (шамамен үштен екісі) ауылдық жерлерде тұрады, сондықтан олар тығыз байланыстағы қауымдастарда өмір сүреді, онда әйелдің мінез-құлқымен отбасының "абыройын" (изатын) дақтап етуі өте оңай. Отбасы абыройының ұғымы, әсіресе Солтүстік Үндістанда кең таралған. Изат – Солтүстік Үндістан мен Пәкістан мәдениетінде кең таралған абырой ұғымы. Изат екі жынысқа да қатысты, бірақ әртүрлі жолдармен. Әйелдер отбасының абыройын сақтау үшін ұятты, тыныш және мойынсұнғыш болуы керек, ал ерлер күшті, батыл болуы керек және отбасының әйелдерін бақылауға дайын және қабілетті болуы керек. Делиді қоршаған ауылдық аймақтар Үндістанның ең консервативті аймақтарының бірі болып саналады: Үндістандағы барлық абыройға байланысты қылмыстардың 30% Батыс Уттар-Прадеш штатында орын алады деп есептеледі, ал Харьяна штаты "касталық құрылым, неке және әйелдердің рөліне қатысты Үндістанның ең консервативті штаттарының бірі" деп сипатталады. Патриархалдық құрылымда, касталық тазалыққа ең басты мән беріледі және некелер статус-квоны сақтау үшін жасалады. 2018 жылы Үндістанның Жоғарғы соты Керала штатындағы Сабаримала ғибадатханасына 10 мен 50 жас аралығындағы әйелдердің кіруіне ондаған жылдар бойы тыйым салынғанын алып тастады. 2019 жылы екі әйел полиция қорғауымен ғибадатханаға кірді. Индуист ұлтшылдары әйелдердің ғибадатханаға кіруіне қарсылық білдірді, ал ұлттық Бхаратия Джаната партиясының (Индия премьер-министрі Нарендра Моди да оның мүшесі) Керала филиалының президенті Средихаран Пиллай әйелдердің ғибадатханаға кіруін "атеист үкіметтің индуист ғибадатханаларын жоюға жасаған қастандығы" деп сипаттады. Премьер-министр Моди: "Коммунистер Үндістанның тарихы, мәдениеті және руханилығына құрмет көрспейтінін білдік, бірақ олардың мұндай жеккөрушілікке ие болатынын ешкім де күтпеген еді", - деді. Екі әйел ғибадатханаға кіргеннен кейін жасырынып, полицияның тәулік бойы қорғауына ие болды. Бір әйел күйеуімен үйден қуылды және баспанаға көшіп өтуге мәжбүр болды. Көптеген әйелдер ғибадатханаға кіруге тырысты, бірақ наразылықтарға тап болды. 2018 жылдың қарашасына дейін әйелдерге Ағастьяркодам тауына шығуға тыйым салынған. Сот шешімімен бұл тыйым алынып тасталды. Сонымен қатар, жүктілік кезінде дұрыс тамақтанудың жетіспеуі көбінесе босану кезінде асқынуларға әкеледі. Елдегі барлық босанудың 42% медициналық мекемелерде жүзеге асырылады. Ауылдық жерлерде әйелдердің көпшілігі отбасындағы әйелдердің көмегімен босанды, бұл кәсіби білімі жоқ немесе біліктілігі жетілмеген босанушының жүктілік туралы білімі жетпейтініне қайшы келеді. Сот шешімінде "әйел" деп қауіпсіз абортқа қол жеткізуді қажет ететін барлық адамдар, цисгендер әйелдер, сондай-ақ трансгендерлер және басқа да гендерлік әртүрлілігі бар адамдар, соның ішінде цисгендер әйелдер деп анықталды. Сот медицина қызметкерлері аборт жасауды қалайтындардан қосымша талаптарды талап етуден – мысалы, аборт жасауды қалайтын адамның отбасының келісімін алу, құжаттарды ұсыну немесе соттан рұқсат алудан – аулақ болуы керек екенін, және аборт жасауды қалайтын адамның келісімі ғана маңызды екенін, егер ол кәмелетке толмаған немесе психикалық аурудан зардап шекпесе, атап өтті. Сондай-ақ, "әр жүкті әйелдің үшінші тараптың келісімінсіз немесе рұқсатынсыз аборт жасауды немесе жасатпауды таңдауға құқығы бар" және әйелдің "аборт жасауды қалайды ма, жоқ па, бұл мәселеде жалғыз және соңғы шешім қабылдайтын тұлға" екені айтылды. Некедегі және некеде болмаған әйелдердің жүктілік мерзімі арасындағы айырмашылыққа қатысты сот бұл айырмашылықты кемсітушілік, жасанды, тұрақсыз және Үндістан Конституциясының 14-бабын бұзушы деп таныды, және "барлық әйелдер қауіпсіз және заңды аборт жасауға құқылы" екенін мәлімдеді. Зорлық-зомбылық нәтижесінде туған жүктіліктерге қатысты сот әйелдердің 20-24 апта ішінде "сексуалдық зорлық-зомбылықтан немесе зорлық-зомбылықтан зардап шеккендер" ретінде аборт жасауға құқығы бар екенін шешті.

Төменгі таптағы әйелдер

Үндістанда төменгі каста әйелдерінің әлеуметтік жағдайы айтарлықтай жақсарды. Білімді және қаржылық жағдайы жақсы далит әйелдері мәртебеге қол жеткізу үшін саясатты пайдаланды, бірақ кірісі мен білім деңгейінің жоғарылауына байланысты саяси аренадағы олардың қатысуы кейіннен азайды. Далит әйелдерінің отбасы ішіндегі жағдайы да жақсарғандығы байқалды.

Жыныстық қатынастар

Үндістанда жыныстық қатынас өте бұрмаланған, бұл жыныстық таңдамалы аборттар мен әйел балаларды өлтіру салдарынан жыл сайын шамамен бір миллион қыз баланың жоғалуымен байланысты. 2011 жылы үкімет Үндістанда 3 миллион қыздың жоғалып кеткенін және 1000 ұлға 48 қыз кем екенін мәлімдеді. Осыған қарамастан, үкімет жағдайды жақсарту үшін қосымша шаралар қабылдады және соңғы жылдары көрсеткіштер жақсарғаны хабарланды. Әлем бойынша 100 миллионға жуық әйелдің жоғалып кеткені есептеледі. Азияның дамушы елдерінде, соның ішінде Үндістанда, ерлер мен әйелдер арақатынасы Солтүстік Америка сияқты аймақтарға қарағанда жоғары. Аборттан басқа, Үндістанда ерлердің көп болуының себебі жынысты таңдау болып табылады, онда дәрігерлер УЗИ кезінде баланың жынысын дұрыс анықтау мүмкіндігіне ие болады. Үндістанда "жоғалған әйелдер" деген мәселе бар, ол ұзақ жылдар бойы сақталып келеді. 2001 жылы әйелдер арасындағы өлім-жітім көрсеткіші 107,43 құрады. Бұл "жоғалған әйелдердің" өлімі 1901 жылдан бастап Үндістандағы әйелдердің өлім көрсеткіштерімен байланысты. Екі жыныс арасындағы алшақтық Үндістандағы жыныстық дискриминацияның тікелей салдары болып табылады. Үндістанда ерлер мен әйелдердің денсаулық сақтау және білім алу құқықтары тең емес. Ерлердің білімі мен денсаулығына басымдық беріледі, сондықтан әйелдердің өлім-жітімі артып келеді. Үйде санитарлық жағдайдың нашар болуы әйелдерді түнгі уақытта ғана дәретханаға баруға мәжбүр етеді, басқалардың көзіне түспеу үшін күтеді. Сонымен қатар, Бихардағы санитарлық жағдай да талқыланды. 2013 жылғы есептерге сәйкес, Бихардағы ауылдық шаруашылықтағы үйлердің 85%-ында дәретхана жоқ. Бұл әйелдер мен қыздар үшін қауіпті жағдай туғызады, олар далада қудаланып, шабуылға ұшырап, зорлық-зомбылыққа ұшырайды. 2011 жылы Үндістанның ең ірі қаласы Мумбайда "Зәр тастауға құқық" (БАҚ-та осылай аталды) атты науқан басталды. Мумбайда еркектерге қарағанда әйелдер зәр тастау үшін ақы төлеуге мәжбүр, бұл заңға қайшы. Әйелдер егістікте зәр тастағанда жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырайды. Сондықтан, белсенділер жергілікті биліктен әйелдерге зәр тастау үшін ақы алуды тоқтатуды, дәретханалар салуды, оларды таза ұстауды, гигиеналық төсемдер мен қоқыс жәшіктерін қоюды және әйелдерді жұмысқа тартуды талап етіп, 50 мыңнан астам қол жинады. Жауап ретінде қалалық шенеуніктер Мумбайда әйелдерге арналған жүздеген қоғамдық дәретханалар салуға келісті, ал кейбір жергілікті заң шығарушылар өздерінің барлық аудандарында әйелдерге арналған дәретханалар салуға уәде берді.