Кіріспе

Кентербери ертегілерінің бір бөлігі "Екінші монах әйелдің ертегісі" (орта ағылшын тілінде: Þe Seconde Nonnes Tale) орта ағылшын тілінде жазылған және Джеффри Чосердің Кентербери ертегілерінің құрамына кіреді. Аты аталмаған монах әйел баяндайды, бұл – әулие Сесилияның өміріне арналған агиография. Кентербери ертегілерінің жалпы кіріспесінде екінші монах әйелдің портреті берілмегендіктен, кейбір ғалымдар бұл ертегінің жалғыз монах әйелдің немесе приорессаның екінші ертегісі болуы мүмкін деп болжайды, бірақ бұл пікір кең қолдау таппады. Оның "Канонның қызметшісінің ертегісіне" қатысы – ақымақ алхимиктер туралы заманауи діни мінез-құлықты бейкүнәтей көрсететін ертегіге дейін маңызды және құнды діни тақырыстағы әңгіме ұсыну болып табылады.

Кентербериялық ертегілер

Джеффри Чосер «Кентерберийлік әңгімелерді» қандай ретпен жазуды жоспарлағаны және демек, «Екінші кесіптің әңгімесі» қай жерде орналасатыны әлі нақты белгісіз. Алайда, басым ғылыми пікір «Екінші кесіптің әңгімесін» «Кентерберийлік әңгімелердің» X бөлігінен VIII фрагментке (G тобы) жайғастырады. Қолда бар барлық қолжазбаларда «Екінші кесіптің әңгімесі» әрқашан «Канонның шақырушысының әңгімесімен» бірге келеді, бұл екі әңгіменің жұп ретінде қарастырылуын көрсетеді. «Екінші кесіптің әңгімесі» бұрынғы бір шара үшін жазылған болуы мүмкін және кейін ғана «Кентерберийлік әңгімелерге» қосылған. «Екінші кесіптің әңгімесінің» кіріспесінің VIII.62 жолында Екінші кесіп өзін «Еваның лайықсыз ұлы» деп атайды, бұл әңгіменің бұрын ер адам баяндағандығын көрсетеді. Сонымен қатар, әңгіменің Екінші кесіпке жатқызылуы тек қолжазбалардың тақырыптарында ғана кездеседі, кіріспеде немесе әңгіменің өзінде жоқ.

Алдын ала сөз

Екінші монахиняның әңгімесінің кіріспесі үш бөлімнен тұрады: 1. бос белсенділіктің қауіптері туралы төрт шумақ, 2. Марияға арналған дұға (тоғыз шумақ) және 3. «Женуялық Яковтың әңгімесінде Сесилия есімінің мағынасын түсіндіру». Бұл соңғы бөлім Сесилия есіміне қатысты ойдан туған этимологиялардың тізбегін қамтиды. «Бұл ортағасырлық түсіндіру әдісінің көрнекті мысалы, ол мағынаны ашудың орнына, оны молайтуға бағытталған; ол бір ғана емес, түрлі түсіндірулерді мақсат етеді, олардың барлығы да дұрыс, ешқайсысы да бірін жоққа шығармайды, сондықтан түсіндірілетін нысан – осы жағдайда Сесилия есімі – мағынаның байлығымен және анықтамалардың кеңдігімен толығады».

Мәриямға сиыну

Марияға шақыру (Invocacio ad Mariam) – прологтың тоғыз абзацтан тұратын бөлігі, Сесилия есімінің пайда болу тарихын баяндайды. Шақырудың құрамында көптеген басқа да көздерден алынған материалдар бар деп саналады: ең алдымен Дантеден, сондай-ақ көптеген ортағасырлық діни ән-құрылымдардан.

Қысқаша мазмұны

Сесилия есімді таза қызды Валерианға үйлендіруге дайындалады. Сесилия Валерианнан, егер ол өзінің құпиясын айтса, оған сатқындық жасамауға ант беруін сұрайды – оның үстінде періште сақшысы бар екенін, ал сол кезде христиандық дін қылмыс саналған. Валериан күмәнмен қарайды, сонда Сесилия оны Қасиетті Урбанға саяхатқа шақырады, ол Валерианды күнәсінен "тазартып", періштені көруге мүмкіндік берер еді. Валериан Урбанды табады, ол оны күнәсінен тазартады. Валериан оралғанда Сесилияны періштемен бірге көреді. Сол періште Валерианға бір тілек беруге келіседі, ал Валериан өзіне сыйланған Мәсіх шындығын ағасы Тибурцеге де сыйлауын тілейді. Тибурце пайда болып, Мәсіхтің сөзін қабылдайды. Валериан Тибурцені мемлекеттік билік өлім жазасына кескен Урбанға алып келіп, оны христиан дініне шомылдырады. Алмахий, префект, кейіннен шейіттерді ұстап алып, оларға дінінен бас тартуға немесе өлім жазасына кесілуге бұйрық береді; бірақ, жазалаушылардың өзі христиан дініне өтеді. Тибурце мен Валериан имандылықтарын көрсету үшін өлім жазасына өз еріктерімен келеді, ал олардың бастары түскен кезде, рухтары көкке көтеріліп, тағы да көптеген адамдарды христиан дініне жетеледі. Соңында Алмахий өз әскерлеріне Сесилияны ұстап әкелуді бұйырады, олар оны ұстап алып, оны өзіне жеткізеді, ол оған діни ызалы сөздермен қарсы тұрып, иманды қорғайды. Алмахий оны қайнап тұрған ваннада өлімге кесуді бұйырады; алайда, Сесилияның иманының арқасында ол ваннада аман қалады. Алмахий палачқа оған үш рет соққы беруді бұйырады, бірақ оның басы түспейді. Ақырында, үш күннен кейін, тіпті жартылай кесілген күйінде де уағыздағаннан кейін, ол көкке көтеріледі, ал әулие Урбан оның денесін басқа әулиелермен бірге жерлейді.

Сюжет

Екінші монахиняның әңгімесі Сесилия есімді жас ақсүйек қыздың тарихын және оның Құдайға деген тың сенімі оны қалай қасиетті Сесилияға айналдырғанын баяндайды. Сесилия, "бесігінен бастап", Мәсіхке және Құдай ана Мариямға деген сенімімен ерекше көзге түсті, сондықтан ол Құдайдан әйбаттығын сақтауын тіледі. Валериан есімді еркекке күйеуге шыққанда да, үйлену күні Құдайдан әйбаттығын қорғауын сұрап, оған: «Уа, Раббым, жаным мен тәнімді таза сақта, әйтпесе ұятқа қаламын» деп дұға етті. Үйлену түні Сесилия Валерианнан некеге тұрмау туралы шешімін түсіндіруін өтінді және оның денесін Құдайдың періштесі қорғайтынын, егер ол оған «арсыздықпен» тиіссе, періште «бірден оны өлтіретінін» айтты. Бірақ егер ол Сесилияны «таза махаббатпен» құрметтесе, періште оны да жақсы көріп, тазалығын бағалайды. Валериан періштені көруді сұрағанда, Сесилия оған «Аппий жолына» барып, киелі Урбаннан су шомылу рәсімінен өту керектігін айтты. Су шомылу рәсімінен кейін ол ақ киім киген қарт кісі түрінде Құдайды көрді. Валериан үйіне оралғанда, періште оларға лилия мен раушан гүлдерінен жасалған екі тәж сыйлады және оларды «таза денемен және таза оймен» сақтауын өтінді. Періште тәждердегі лилия мен раушан гүлдерін «Жұмақтан» әкелді. Содан кейін Валериан ағасы Тибурцты келіп, Құдайды қабылдап, шындықты білуге шақырды, осылайша ол да періштеден қорғаныш ала алады. Періште келісім білдірді және оның інісін шақырды. Тибурц келген соң Валериан оны Папа Урбаннан су шомылу рәсімінен өтуге және санамсыздықтан бас тартуға көндірді. Сесилия оларды «ешқандай пайдасы жоқ нәрселер, себебі олар соқыр және саңырау» деп атады. Тибурц ағасымен бірге Папа Урбанға барып, су шомылу рәсімінен өтті, бұл оған да Құдайдың періштесін көруге мүмкіндік берді. Алмахий бұл туралы естіп, өзінің уәзірлеріне: «Осы қасиеттілерді Юпитер құдайына алып барып, құрбандық шалудан бас тартқандардың басын шабыңдар!» деп бұйырды. Жолда Максим есімді уәзірлердің бірі жылап, қасиеттілердің нұсқауымен жазалаушыларды үйіне алып келді. Олардың уағызынан кейін «жазалаушылардың жалған сенімін түбіне дейін жойып, оларды Құдайға сенушілерге айналдырды». Сесилия оларды бірге су шомылу рәсімінен өткізді. Ол Валериан мен Тибурцқа жақсы қызмет еткендерін, сенімдерін сақтап қалғандарын және өмірлерін сақтап қалу үшін құрбандық шалуға тиіс екендерін айтты. Бірақ Валериан мен Тибурц бұған мән бермеді, олардың тың сенімімен тізе бүгіп, басын беруге дайын болды. Максим мұны көргеннен кейін, көптеген адамдарға айтып, олардың көпшілігін дінге көндірді, сонымен қатар өзінің қудалаушысы Алмахийдан өмірін жоғалтты. Сесилия оларды жерлегеннен кейін, Алмахий өзінің бірнеше адамын жіберіп, оны ұстап алып, құрбандық шалу үшін Юпитерге алып баруға бұйырды, бірақ олар да оның уағызымен қайтадан сенімге келді. Бұл туралы естіген Алмахий оны өзіне әкеліп, соттады және оның сенімі туралы сұрақ қойды. Сесилия оның билігінен қорықпайтынын, құрбандық шалуға да, христиан дінінен де бас тартпайтынын айтты. Сесилия осындай күшті адамды «ақылсыз жаратылыс» деп атады. Ол Алмахийді «барлық нәрседен бейхабар, бос соткер» деп мәлімдеді. Алмахий оның батылдығы мен тың сенімінен ашуланып, оны моншаға алып барып, «қызыл отта жағып жіберуге» бұйырды. Ол күні-түні ваннада жатты, бірақ оның тың сенімінің белгісі болған денесі зардап шекпеді, «суықтай отырды және ешқандай ауыртпалық сезінбеді, тіпті бір тамшы тер шығармады». Сондықтан Алмахий өзінің бір адамын жіберіп, оны өлтіруге бұйырды. Қамқоршы әйелдің мойнына үш рет соққы берді, бірақ заңға қайшы болғандықтан одан артық соққы бермеді, бірақ ол әлі де өлмеді. Сесилия үш күн бойы мойны қиылып, жартылай өлген күйде жатып, айналасына жиналғандарға уағыз айтты және оларды сенімге көндірді. Үшінші күні ол қайтыс болды, содан кейін Папа Урбан оның денесін басқа қасиеттілермен бірге жерлеп, оны қасиетті Сесилия деп жариялады.

Қасиетті Сесилияның денесі талданады

Тарих бойында әдептілік ең алдымен әулие Сесилия үшін маңызды болды. Сесилия Құдайдан "қыздығын қорғауын" күнделікті сұрады. Одан соң ол күйеуі Валерианға: "Егер сен оны тиісінше қолға алсаң немесе жаратсаң, [фәрештә] сені дереу өлтіреді; сонда ол жас кезінде өледі", - деді. Ол мұны естіп, оның тілегін құрметтеді. Ал Рим префекті Алмахий бұлай ойламайды. Ол оның христиан дінін ұстанатынын және оның батылдығын білгеннен кейін, оны өртеуге бұйрық берді. Ол жалынға толы ваннада отырса да, ешқандай жалын оған тимеді. Ол суық отырды және бір тамшы да тер шығармады. Ол өзінің сәтсіздігін түсінгеннен кейін, "жаман ойларын" пайдаланып, оның басын кесуді жоспарлады. Содан кейін оны мойнына үш рет соққы беру арқылы өлтіруге жіберді. Үш рет соққы бергеннен кейін де басы әлі де жабысып тұрды және палач оны қайтадан соққылай алмады. Осы оқиғаға қарамастан, әулие Сесилия әлі де оны тыңдайтын әркімге Ізгі хабарды жеткізді. Сесилияның денесі соққыға, өртеуге және мойнының кесілуіне ұшыраған азапқа қарамастан, үш күн бойы тірі қалды және көптеген сенбеушілерді уағыздауы арқылы қайтадан сенімге қайтарды. Оның денесі оны қолдады және ең қажет болған кезде оны тастамады. Сесилияның денесі оның берік сенімі мен адалдығының символы. Ол өзінің қанаушысы Алмахийдың азабына мойын бұрудан бас тартты, дәл сол сияқты Сесилия да оның психологиялық азаптарына мойын бұрудан бас тартты. Сесилияның тазалығын сақтап қалу қабілеті де ерекше. Валерианға күйеуге шығуға мәжбүр болғанына және Алмахийдың тазалығы үшін жазаланғанына қарамастан, ол өлгенше тазалығын сақтай алды. Осы уақыт аралығында әйел денесі зұлымдықтың негізгі көзі ретінде қарастырылды. Сьюзан Морган "Марджери Кемптің кітабындағы дене символы" еңбегінде "ортағасырлық теологтар мен агиографтар әйелдердің күнәсін тәндік және жыныстық деп санайды, ол ішкі жағынан шығады" деп мәлімдейді. Қыздығын сақтап, Сесилияның денесі осы "күнәден" құтылып, ақырында оған адалдықты сақтауға көмектесті және ол әулие болды. "17 ғасырдағы тән мен жан диалогтары" кітабында: "Тән күнә жасауы мүмкін, бірақ кінәлі - жан" делінген. Сесилияның жағдайында ол өз денесін жаны арқылы басқарды. Ол осы дүниенің өз рухына әсер етуіне жол бермеді, сондықтан оның денесі зардап шекпеді. "Дене мен жан" кітабында жанның "жақсы және асыл жаратылғаны" айтылады. "Әлем мен шайтан" тәнге әсер етеді, бірақ жан денені басқарып, күнә жасамауға шақырады. Бұл қасиетті Сесилияның сенімі арқасында мүмкін болды. "Жансыз дене ештеңе істей алмайды", яғни оның жаны мен сенімі соншалықты күшті болғандықтан, оның денесі оған ерікті түрде еріп жүруге тиіс. Сесилияның өз денесін бақылауға алу қабілеті оның ораза ұстауға бейімділігімен түсіндіріледі. Сесилия Құдайдан өзінің пәктігін сақтауын сұрап дұға етті, және "ағашқа ілініп өлтірілген Мәсіхтің құрметі үшін ол әр екінші немесе үшінші күні ораза ұстады". Көптеген адамдар ораза ұстауды өз денесін бақылаудың бір жолы деп қарастырды. Сьюзан Морган: "Тамақ ішу мен жыныстық қанау арасындағы байланыс христиан дәстүрінде ұзақ тарихқа ие" және "әйелдер ораза ұстағанда олар жыныстық қанаусыздық немесе пәктіктің жоғары мақсатына жету үшін тәндерін жазалап, тәртіпке келтіреді" дейді. Тазалықты сақтап, өз денелерін өздері басқару арқылы әйелдер өздерін күшті сезінуге көмектеседі. Кэти Хэмптон былай дейді: "Барлық пәк әйелдер тазалыққа шақыруды тікелей қабылдауы керек, бұл оларды иерархиялық қарым-қатынас орнына тең дәрежеде қоятын императив". Сесилияға қатысты, оның өмір бойы пәктігін сақтап қалу шешімі оған өзін күшті сезінуге көмектескен болуы мүмкін, және ол өзінің өмірін басқаруға тәуелсіздіктің бар екенін түсінуге көмектесті, бұл оған Алмахийдың қысымына қарсы күресуге мүмкіндік берді.

"Екі корона"

"Екінші монахтың ертегісінде" періште Валериан мен Сесилияға екі тәж сыйлайды, бұл символдық мәні бар. Тәждер гүлдерден – раушан мен лилиядан жасалған, олар шейіттік пен тазалықтың аллегориялық бейнесі. Періште оларға "осы тәждерді әрдайым таза денемен және мінсіз оймен сақтауды" бұйырғаннан кейін Валериан мен Сесилияға бұл тәждер берілді. Періште "Жұмақтан" әкелген гүлдер арқылы тазалықты бейнелеу арқылы, тәждер енді олардың Құдай арқылы және Құдайдан келген тазалығының символына айналды.

Дене сезімінің құдайлық түсінікке маңызы

Екінші монахиняның әңгімесінде Джеффри Чосердің кейіпкерлерінің көру, иіс сезу және ұстау сезімдері оларға нәрселердің құдайлық табиғатын қабылдауға және терең рухани түсінікке ие болуға мүмкіндік береді, бұл кейбіреулерінің соңында шейіт болуына көмектеседі. Көру: Валериан Сесилиядан періштені көруін сұрағанда, ол: «Мәсіхке сеніп, дұрыс жолмен суға шомылғанша періштені көре алмайсың» дейді. Тибурце де періштені тек Әулие Урбан шомылдырғаннан кейін ғана көреді. Элизабет Робертсон: «Чосер адам тәнінің сезімдер арқылы христиан дінінің мағынасын ұғыну қабілетін растайды» дейді. Олардың көру қабілетінің шектеулерін жеңіп, періштені көруі, христиандық және дін туралы терең түсінікке қол жеткізулерімен байланысты. «Шындық және көру: жалпылаусыз жалпылау» еңбегінде: «Алданғанда туындайтын психологиялық түсінікпен, көрілген нәрсенің сөзбен айтылғаннан гөрі шындыққа жақын екендігі айқын көрінеді, бұл адам алдауын болдырмаудың бір жолы» делінген. Иіс: Тибурце лилия мен раушан гүлдерінің тәтті хош иісін бірден сезіне алды, тіпті оларды көре алмаса да. Бұл тәждер құдайлықтың және оның інісі мен Сесилияның Құдайға деген сенімінің символы болып табылады, және Тибурцені осы құдайлықты іздеуге және сенуші болуға жетеледі. Робертсон бұл туралы: «Гүлдер Тибурцеде рухани шындықты тануға деген құштарлықты оятады, бұл құштарлық оны Құдайға сенуге итермелейді» дейді. Ұстау: Валериан Сесилияның денесіне тие алмайды, себебі ол сенбесе, Құдайдың періштесі оны өлтіреді. Кейін Сесилия Алмахиусқа материалдық бейнелерден асып, көре алмаған нәрсеге тиісуді айтады. Бірақ Алмахиус мұны істей алмайды, сондықтан ол терең рухани түсінікке және сенімге ие бола алмайды.