Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Авраам діндерінде бекітілген киелі жазбалар жинағы
Book of approved scripture readings in Abrahamic religions
Лексионер (лексионарий) – белгілі бір күні немесе жағдайда христиандық немесе еврей дініндегі құлшылыққа тағайындалған киелі жазбалардың жинағы немесе тізімі. Оның ішінде "Евангелиелік лексионарий" немесе евангелиелік кітаптар, сондай-ақ Жаңа өсиеттен алынған хаттар жинағы бар.
A lectionary (lectionarium) is a book or listing that contains a collection of scripture readings appointed for Christian or Jewish worship on a given day or occasion. There are sub types such as a "gospel lectionary" or evangeliary, and an epistolary with the readings from the New Testament Epistles.
Тарих
Орта ғасырларда яһуди қауымы Таурат пен Пайғамбарлар жазбаларын оқудың стандартты кестесіне ие болды. Торадан бірінен соң бірі үзінділер оқылып, содан кейін "хафтара" – пайғамбарлық кітаптардан немесе тарихи оқиғалардан (мысалы, "Соттар", "Патшалар" сияқты) алынған үзінділер оқылды, бұл Торадан таңдауға тығыз байланысты болды. Иса (ғ.с.) өзінің қоғамдық қызметін бастағанда, Ишая 61:1-2 аяттарын оқығанда, мүмкін, құдайдың қалауымен кездейсоқ оқиғаны оқыған болуы мүмкін. Алғашқы христиандар сенбі күні Ескі Келісімнен үзінділер оқудың яһуди дәстүрін қабылдады. Көп ұзамай олар елшілер мен Ізгі хабарды жариялаушылардың жазбаларынан да үзінділер қосты. Еврей және христиан лекционарийлері ғасырлар бойы дамыды. Әдетте, лекционарий жазбаларды логикалық тәртіппен қарастырады, сондай-ақ діни қауымның белгілі бір жағдайларға сәйкес таңдаған үзінділерін де қамтиды. Бір жылдық яһуди лекционарийі бір жыл ішінде Тораның барлығын оқиды және ол Вавилон яһуди қауымында бастау алған болуы мүмкін; үш жылдық яһуди лекционарийінің шығу тегі Киелі жерде және оның төңірегіндегі яһуди қауымына байланысты деп есептеледі. Христиан дінінде алдын ала белгіленген, жоспарланған жазба оқуды қолдану алғашқы шіркеуге дейін жетеді және екінші храм дәуірінің тәжірибесінен пайда болған сияқты. Оқудың арнайы кітабы туралы ең ертегі жазба – 452 жылы қайтыс болған Марсель епископы Венерийдің өтінішімен Марсельдік Мусаев жазған туындыға жасаған Геннадий Марсилийскийдің сілтемесі, бірақ 3-ші ғасырда литургиялық оқырмандар діндегі арнайы лауазым екендігі туралы мәліметтер де бар.
By the Medieval era the Jewish community had a standardized schedule of scripture readings from both the Torah and the prophets to be read in the synagogue. A sequential selection was read from the Torah, followed by the "haftarah" – a selection from the prophetic books or historical narratives (e. g. "Judges," "Kings," etc.) closely linked to the selection from the Torah. Jesus may have read a providentially "random" reading when he read from Isaiah 61:1 2, as recorded in , when he inaugurated his public ministry. The early Christians adopted the Jewish custom of reading extracts from the Old Testament on the Sabbath. They soon added extracts from the writings of the Apostles and Evangelists. Both Hebrew and Christian lectionaries developed over the centuries. Typically, a lectionary will go through the scriptures in a logical pattern, and also include selections which were chosen by the religious community for their appropriateness to particular occasions. The one year Jewish lectionary reads the entirety of the Torah within the space of a year and may have begun in the Babylonian Jewish community; the three year Jewish lectionary seems to trace its origin to the Jewish community in and around the Holy Land. Within Christianity, the use of pre assigned, scheduled readings from the scriptures can be traced back to the early church, and seems to have developed out of the practices of the second temple period. The earliest documentary record of a special book of readings is a reference by Gennadius of Massilia to a work produced by Musaeus of Marseilles at the request of Bishop Venerius of Marseilles, who died in 452, though there are 3rd century references to liturgical readers as a special role in the clergy.
Екінші Ватикандық сотына дейінгі латын литургиялық рәсімдер
Екінші Ватикан соборының литургиялық реформаларына дейін латын литургиялық рәсімі бір жылдық оқу тізімін пайдаланды, ол Киелі кітаптан таңдалып алынған шектеулі қасиетті мәтіндерден тұрды. Осы шектеулі таңдаулардың себебі – Рим рәсіміне тән тұрақтылықты сақтау. Ізгі хабардан бұрын бір мәтін оқылатын, ол Ескі өсиеттен (Сабақ деп аталады) немесе Әулие Пауылдың, Әулие Жоханның немесе Әулие Петірдің хаттарынан (Епистол деп аталады) алынған. Сабақ (немесе Епистол) «Епистолярий» деп аталатын кітапта жинақталған, бұл литургиялық кітапта салтанатты жоғары миссада субдиакон оқитын немесе айтатын хаттар бар. Ізгі хабарлар «Евангелиарий» деп аталатын кітапта немесе соңғы кезде «Ізгі хабарлар кітабы» деп аталады, оларды дін қызметкері салтанатты жоғары миссада оқиды немесе айтады. Дегенмен, Амброзиандық және Мозарабикалық рәсімдерде екі мәтін оқылады, олар «Профетия» және «Епистол» деп аталады.
Before the liturgical reforms of Vatican II, the Latin liturgical rite used a one year lectionary consisting of a limited selection of sacred readings from the Scriptures. The reason to these limited selections is to maintain consistency, as is a true feature in the Roman Rite. There is one reading to be proclaimed before the Gospel, either taken from the Old Testament (referred to as Lesson) or from the letters of Saint Paul, Saint John, or Saint Peter (referred to as Epistle). The Lesson (or Epistle) is contained in a book called the Epistolarium, a liturgical book containing the epistles that were to be said or sung by a subdeacon at a solemn High Mass. The Gospels are contained in a book called Evangeliarium, or more recently called as "Book of the Gospels", that were to be said or sung by a deacon at a solemn High Mass. However, the Ambrosian Rite and the Mozarabic Rite has two Readings to be proclaimed, called Prophetia and Epistola.
Күнделікті лексиондар
Рим-католик лексионариінде апта күндері оқылатын екі жылдық цикл бар (I және II цикл деп аталады). Тақ санды жылдар I циклге, жұп санды жылдар II циклге жатады. Апта күндері қолданылатын лексионерге Ескі Ұстаздық кітаптан, Елшілердің істерінен, Аян кітабынан немесе Хабарламалардан оқылатын үзінділер, жауаптық псалм және төрт Евангелияның бірінен оқылатын үзінділер кіреді. Бұл оқулар көбінесе жексенбі күндері қолданылатын оқулардан қысқа болады. Бірінші оқуға арналған перикоптар псалмдармен бірге екі жылдық цикл бойынша реттелген. Евангелиялар осылай реттелген, нәтижесінде әр төрт Евангелиядан үзінділер әр жыл сайын оқылады. Бұл апта күндері лексионариін кейбір конфессиялар күнделікті Евхаристиялық қызметтерді өткізетін қауымдармен бірге қабылдады. Ол Епископальдық шіркеудің «Кіші мерекелер мен оразалар» кітабында және Канада Англикан шіркеуінің «Баламалы қызметтер кітабында» (басқаларымен қатар) жарияланды. Бұл Евхаристиялық лексионариін әртүрлі конфессияларда қолданылатын Күнделікті қызмет лексионарларымен шатастыруға болмайды. Ортақ мәтіндер жөніндегі кеңес қайта қарастырылған Ортақ лексионармен тақырыптық байланысы бар үш жылдық Күнделікті лексионарды жасады, бірақ RCL күнделікті Евхаристиялық лексионарды ұсынбайды. Әртүрлі Англикандық және Лютерандық шіркеулердің өздерінің күнделікті лексионарлары бар. Көптеген Англикандық күнделікті лексионарлары 1979 жылғы «Ортақ дұғалар кітабында» ұсынылған нұсқадан бейімделген.
The Roman Catholic lectionary includes a two year cycle for the weekday mass readings (called Cycle I and Cycle II). Odd numbered years are Cycle I; even numbered ones are Cycle II. The weekday lectionary includes a reading from the Old Testament, Acts, Revelation, or the Epistles; a responsorial Psalm; and a reading from one of the Gospels. These readings are generally shorter than those appointed for use on Sundays. The pericopes for the first reading along with the psalms are arranged in a two year cycle. The Gospels are arranged so that portions of all four are read every year. This weekday lectionary has also been adapted by some denominations with congregations that celebrate daily Eucharistic services. It has been published in the Episcopal Church's Lesser Feasts and Fasts and in the Anglican Church of Canada's Book of Alternative Services (among others). This eucharistic lectionary should not be confused with the various Daily Office lectionaries in use in various denominations. The Consultation on Common Texts has produced a three year Daily Lectionary which is thematically tied into the Revised Common Lectionary, but the RCL does not provide a daily Eucharistic lectionary as such. Various Anglican and Lutheran churches have their own daily lectionaries. Many of the Anglican daily lectionaries are adapted from the one provided in the 1979 Book of Common Prayer.
Басқа да лекциялық мәліметтер
Кейбір шіркеулерде лексионерді кіреберіс процессиясында лектор алып жүреді. Католик шіркеуінде Ізгі хабар кітабын диякон алып жүреді (егер диякон болмаса, лектор Ізгі хабар кітабымен процессияға қатысуы мүмкін). Ізгі хабар кітабы қолданылғанда, алғашқы екі оқылым лексионерден оқылады, ал соңғы оқылым үшін Ізгі хабар кітабы қолданылады. Лексионерді миссалмен, градуальмен немесе сакраментариймен шатастыруға болмайды. Лексионерде жазба оқылымдары бар, ал миссал немесе сакраментарийде құлшылыққа арналған тиісті дұғалар, ал градуальде әрбір күні қолдануға болатын әндер бар. Атап айтқанда, градуальде жауапты әнның орнына қолданылуы мүмкін жауапты мақтам бар.
In some churches, the lectionary is carried in the entrance procession by a lector. In the Catholic Church, the Book of the Gospels is carried in by a deacon (when there is no deacon, a lector might process in with the Book of the Gospels). When the Book of the Gospels is used, the first two readings are read from the lectionary, while the Book of the Gospels is used for the final reading. The lectionary is not to be confused with a missal, gradual or sacramentary. While the lectionary contains scripture readings, the missal or sacramentary contains the appropriate prayers for the service, and the gradual contains chants for use on any particular day. In particular, the gradual contains a responsory which may be used in place of the responsorial psalm.
Византиялық лексион
Константинополь ритуалын ұстанатын шіркеулер (Шығыс православие және Византия католиктері) жылдың көп күндері құдайлық литургияда оқылатын хат пен Ізгі хабарды қарастырады; алайда Ұлы ораза кезінде апта ішінде (дүйсенбіден жұмаға дейін) литургия тойланбайды, сондықтан да сол күндерге хат пен Ізгі хабар белгіленбеген. Тарихи дерек ретінде, грек лекциялық жинақтары мәтіндік сын ғылымында қолданылатын византиялық мәтін түрінің басты көзі болып табылады.
Those churches (Eastern Orthodox and Byzantine Catholic) which follow the Rite of Constantinople, provide an epistle and Gospel reading for most days of the year, to be read at the Divine Liturgy; however, during Great Lent there is no celebration of the liturgy on weekdays (Monday through Friday), so no epistle and Gospel are appointed for those days. As a historical note, the Greek lectionaries are a primary source for the Byzantine text type used in the scholarly field of textual criticism.
Ескі Келісімнің оқулары
Басқа да қызметтерде жазба оқулар да болады. Жексенбі және мереке күндері таңертеңгі қызметте Евангелиеден үзінді оқылады. Ол Евангелие кітабында кездеседі. Мереке күндері кешкі қызметте Ескі Ғалымнан "мысалдар" (паромия) деп аталатын оқулар да бар. Бұл мысалдар менейон, триодион немесе пентекостарион кітаптарында табылады. Ұлы ораза кезінде мысалдар күн сайын кешкі қызметте және алтыншы сағатта оқылады. Бұл мысалдар триодион кітабында кездеседі.
Other services have scriptural readings also. There is a Gospel lesson at Matins on Sundays and feast days. These are found in the Evangelion. There are also readings from the Old Testament, called "parables" (paroemia), which are read at vespers on feast days. These parables are found in the Menaion, Triodion or Pentecostarion. During Great Lent, parables are read every day at vespers and at the Sixth Hour. These parables are found in the Triodion.
Сирия және Маланкара шіркеулері: католик, православие
Якобит сирия шіркеулерінде лекциялық жыл литургиялық күнтізбе жылымен Құдош `Идто (Шіркеудің қасиеттендірілуі) күні басталады, ол Рождествоға дейінгі сегізінші жексенбіге сәйкес келеді. Аян кітабы, Сүлейменнің әні және Бірінші және Екінші Маққабилер кітабынан басқа, Ескі және Жаңа Өсиет кітаптары оқылады. Жексенбі және мереке күндері, сондай-ақ Ұлы оразаның және Қасиетті аптаның әр күні үшін, адамдарды шіркеудің түрлі лауазымдарына көтеру, қасиетті майды киялау және крещение, жерлеу сияқты түрлі рәсімдер үшін жазба оқулары белгіленеді. Әдетте, әр жексенбі және мереке күні үшін Ескі Өсиеттен үш оқу, пайғамбарлардан таңдау және Жаңа Өсиеттен үш оқу қарастырылады. Жаңа Өсиет оқуларына Әрекеттер кітабынан бір оқу, Католик хаттарынан немесе Пауыл хаттарынан тағы бір оқу, ал үшінші оқу – Евангелиялардың бірінен кіреді. Рождество мен Пасха кезінде кешкі қызметке төртінші оқу қосылады. Оқулар айып тарту аптасына жақындағанда мәнділігіне жетеді. Ұлы ораза кезінде сабақтар сенбі күнінен басқа күн сайын екі рет оқылады. Қайғы аптасында әр маңызды канондық сағат үшін оқулар тағайындалады. Егер мерекелік емес күнде литургия өткізілсе, әдетте тек Пауыл хаты оқылады, содан кейін Евангелия оқылады.
In the Jacobite Syriac Churches, the lectionary begins with the liturgical calendar year on Qudosh `Idto (the Sanctification of the Church), which falls on the eighth Sunday before Christmas. Both the Old and the New Testament books are read except the books of Revelation, Song of Solomon, and I and II Maccabees. Scripture readings are assigned for Sundays and feast days, for each day of Lent and Holy Week, for raising people to various offices of the Church, for the blessing of Holy Oil and various services such as baptisms and funerals. Generally, three Old Testament lections, a selection from the prophets, and three readings from the New Testament are prescribed for each Sunday and Feast day. The New Testament readings include a reading from Acts, another from the Catholic Epistles or the Pauline Epistles, and a third reading from one of the Gospels. During Christmas and Easter a fourth lesson is added for the evening service. The readings reach a climax with the approach of the week of the Crucifixion. Through Lent lessons are recited twice a day except Saturdays. During the Passion Week readings are assigned for each of the major canonical hours. If there is a weekday Liturgy celebrated on a non feast day, the custom is to read the Pauline epistle only, followed by the Gospel.