Кіріспе

Питч-пип – музыканттарға әннің тонын анықтауға көмектесетін шағын құрылғы. Оны музыкалық аспап деп атауға болады, бірақ оның көмегімен әдемі әуен ойнау мүмкін емес. Техникалық тұрғыдан алғанда, ол – гармоникаға ұқсас, бірақ гармониканың көптеген қасиеттерінен айырылған.

Шығу тегі

Ең алғашқы питч-пайптар флейтаға ұқсас аспаптар болды, бірақ саусақ тесіктерінің орнына, оларда сыбызғыға ұқсас поршень болды (оны «свани сыбызғысы» деп те атайды), бұл оны негізінен сыбызғының бір түрі етеді. Құбыр әдетте шаршы пішіндес ағаштан жасалатын, ал поршень былғарымен қапталған. Осы поршеньге хроматикалық немесе диатоникалық гамманың ноталары белгіленеді, және оны дұрыс орналастырғанда, аспапқа үрлегенде көрсетілген нота шығады. Питч-пайптар түрлі пішінде және өлшемде болады. Осындай питч-пайптар көбінесе 18-шы және 19-шы ғасырларда орган жоқ шіркеулерде ән бастау үшін қолданылған. Қазір олар өте сирек кездеседі және көбінесе арналған мақсаты үшін қолданылмайды, бірақ оларды дыбыс қадағышқа (tuning fork) балама ретінде пайдалануға болады. Сонымен қатар, олар белгілі бір орында және уақытта қолданылған дыбыс биіктігі стандартын анықтауға да көмектеседі.

Қазіргі заманғы пішінді құбырлар

Көптеген құралдар құбырға ұқсамаса да, биіктік анықтағыш ретінде қолданылатын кез келген құрылғыға «биіктік құбыры» атауы қолданылады. Ең көп таралған түрі – дөңгелек, еркін қамыспен дыбыс шығаратын аэрофон. Бұл дискілердің шетіне қамыстар орналасқан тесіктері болады және әр нотаға арналған белгіленген ашық тесіктеріне пайдаланушы үсіреді. Құбырдың ішінде ауа тақтадағы тесіктен өтіп, таңдалған тіктөртбұрышты металл қамысқа (әдетте мыс) жетеді. Ауа ағыны тербелісті қамыс арқылы реттеледі, содан кейін сыртқы дыбыс камерасында резонанс тудырады. Соңғы жылдары хроматикалық биіктік құбырларын имитациялайтын, кілт сақинасына сыятын кішкентай электронды түймелі құрылғылар пайда болды.

Қолданылуы

Кейбір питч-пайптар (көйлек құралдары) струнды аспаптарды көйлеуге арналған, және тек белгілі бір аспапқа қатысты ноталар үшін ғана жарық береді. А капелла әншілері мен тимпанистер хроматикалық питч-пайптарды жиі пайдаланады. Хроматикалық құбырлар көбінесе он үш дыбыс береді, әрқайсысы алдыңғысынан жарты тон жоғары. Бір октаваның барлық ноталарын ұсыну арқылы, әнші батыс музыкасында қажетті кез келген тоналдықта бастауға мүмкіндік алады. Бас және дискант дауыстары үшін әртүрлі құбырлар бар, себебі олардың дауыстық диапазондары әртүрлі болуы мүмкін. Көптеген ерлер F F құбырын, ал әйелдер C C құбырын пайдалануды ұнатады. Бірақ, F тонындағы ерлер құбырының, әйелдердің C құбырынан жоғары екені ерекше атап өтуге лайық. Басқа тондардағы құбырлар да бар, бірақ олар өте сирек кездеседі. Әншілер әдетте құбырды әншінің бастапқы тональды нотасын немесе тоникасын ойнату үшін қолданады. Кем нәрседе, құбыр әннің алғашқы нотасын ойнату үшін қолданылады, әсіресе ән унисонмен немесе солистік орындаумен басталатын жағдайларда. Этномузыкатануда, этнографиялық жазбаларда питч-пайппен қысқа сигналды жазу граммофондық пластинканың немесе фонограф цилиндрінің ойнату жылдамдығын анықтау үшін ойнату кезінде қолданылуы мүмкін.

Қиындықтар

Жалпы үрлемелі құралдардағы мыс қамыстар пайдалану барысында қатаюға бейім, сондықтан олардың дыбысы біртіндеп өзгереді. Осы себепті, жаңа қамыс табақтары сатылады. Құбырды қалтада алып жүргенде, кішкентай мақта түйіршіктері құбырдың ішіне түсіп, қамыстың айналасындағы тар жерге кіріп қалуы мүмкін. Мұндай жағдайды болдырмау үшін көптеген қолданушылар құбырды арнайы кішкентай қалташада сақтайды.