Теодор де Соссюр: Швейцар химигі және өсімдік физиологиясының зерттеушісі
Nicolas Théodore de Saussure
Николас Теодор де Соссюр: швейцарлық химик, фотосинтезді зерттеудегі пионер. Өсімдік физиологиясы мен химиясына үлкен үлес қосты. Биогрфиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария химигі (1767–1845)
Swiss chemist (1767 1845)
Николя Теодор де Соссюр (14 қазан 1767 – 18 сәуір 1845) – швейцариялық химик және өсімдік физиологиясын зерттеуші, фитохимия саласында маңызды жаңалықтар ашқан ғалым. Ол фотосинтезді зерттеудегі негізгі пионерлердің бірі.
Nicolas Théodore de Saussure (14 October 1767 – 18 April 1845) was a Swiss chemist and student of plant physiology who made seminal advances in phytochemistry. He is one of the major pioneers in the study of photosynthesis.
Өмірбаян
Николя Теодор де Соссур бай, аристократиялық Женева отбасында дүниеге келді, оның көптеген мүшелері табиғи ғылымдарда, соның ішінде ботаникада жетістіктерге жеткен. Оның әйелінің әкесі, Чарльз Бонне, белгілі табиғаттанушы ғалым болды, оның зерттеулері өсімдік жапырақтарымен тәжірибелерді қамтиды. Оның атасы Николя де Соссур белгілі ауыл шаруашылығы ғалымы болған, оның құрметіне Николя Теодор осылай аталады. Николя Теодорды атасынан ажырату үшін "Теодор" деп атады, ал ол әкесі қайтыс болғаннан кейін өз кәсіби еңбектерін Теодор де Соссур деген атпен жариялады. (Әкесі тірі кезінде Теодордың еңбектері "де Соссур-филь" деген атпен басылып шықты, өйткені сол кездегі әдет-ғұрыпта ғалымдардың ұлдары сол тегімен аталатын. 1782 жылдан 1786 жылға дейін Женева университетінде математика, ғылым және тарих пәндерін оқыды. Француз төңкерісінің алғашқы жылдары ол шетелге саяхаттап, Лондондағы көрнекті ғалымдармен кездесті. 1790-шы жылдардың соңында ол тағы да шетелге саяхаттап, 1800 жылы Париж ғалымдарымен және басқа да беделді тұлғалармен танысты. Ол Женева университетінің минералогия және геология кафедрасының құрметті профессоры қызметін қабылдады. Ол өте аз сабақ бергенімен, 1835 жылға дейін факультетте қызмет етті. Ол тыныш өмір сүрді және біршама оқшауланып, өзінің жеке зертханасында зерттеулер жүргізді (оның заманындағы ғалымдар үшін бұл қалыпты жағдай еді), бірақ, отбасындағы басқалары сияқты, ол Женевадағы қоғамдық істерге белсенді қатысты. Николя Теодор тікелей мұрагерлер қалдырмады, бірақ ол маңызды тіл білімі және семиотика ғалымы Фердинанд де Соссурдың әкесінің інісі болды.
Nicolas Théodore de Saussure was born into a wealthy, aristocratic, Genevan family, many of whose members were accomplished in the natural sciences, including botany. His great uncle, Charles Bonnet, was a famous naturalist whose research included experiments on plant leaves. His grandfather Nicolas de Saussure was a noted agriculturist, for whom Nicolas Théodore was named. Nicolas Théodore was called "Théodore" to distinguish him from his grandfather, and he published his professional papers under the name Théodore de Saussure after his father died. (While his father was alive, Théodore's papers were published under the name "de Saussure fils", as was the custom of the day for the sons of scientists having the same surname. From 1782 to 1786, he attended the University of Geneva, where he studied math, science, and history. During the early years of the French Revolution he traveled abroad, meeting with eminent scientists in London. He traveled abroad again in the late 1790s, and in 1800 became acquainted with Parisian scientists and other luminaries. he accepted an honorary professorship of mineralogy and geology at the University of Geneva. Although he taught very little, he remained on the faculty until 1835. He lived quietly and somewhat reclusively, doing research in his own private laboratory (as was the custom for scientists of his day), but, like others in his family, he was active in public affairs in Geneva, Nicolas Théodore left no direct heirs, but he is the great uncle of Ferdinand de Saussure, an important linguist and semiotician.
Мансап
Жас кезінде Николя Теодор әкесімен Альпі тауларына жасалған экспедицияларға, кейде қиын жағдайларда қатысып, физика, химия, минералогия және метеорология саласындағы тәжірибелерге көмектесті. Бір тәжірибеде Николя Теодор Бойль заңының жаңа әдіспен дұрыстығын растады: ол әртүрлі биіктіктегі тығыз жабылған колбаны мұқият өлшеді және салмақтағы айырмашылықтардың барометрлік қысымның айырмашылығына тура пропорционалды екенін анықтады. Физикалық ғылымдардағы басқа зерттеулерінде ол 1792 жылғы наурыз айында минерал доломитқа Деодат Гратет де Доломиудің есімін берді. Николя Теодор Лавуазьенің жаңалықтарына қызығып, өмірінің басында Лавуазьенің химияның жаңа жүйесін қабылдады. Ол өсімдіктердің химиясы мен физиологиясына, газ алмасуына және әртүрлі топырақтардың олардың өсуіне тигізетін әсеріне қызығушылық танытты. Оның осы тақырыптар бойынша алғашқы жазбалары 1804 жылы жарық көрген "Végétation туралы химиялық зерттеулер" ("Recherches chimiques sur la Végétation") атты еңбегінің кейбір тарауларының негізін құрады. Сонымен қатар, Соссюр өсімдіктердің көміртегін атмосферадағы көмірқышқыл газынан алатынын, ал топырақтағы гумустан емес екенін көрсетті, бұл оның фотосинтез зерттеулеріндегі тікелей алдыңғыларының көпшілігі сенген нәрсеге қарсы болды. Өсімдік химиясы және физиологиясы саласындағы жетістіктеріне сүйене отырып, Соссюр фотосинтез зерттеулерінің маңызды алғашқы пионерлерінің соңғысы деп есептеледі, ол Ян Баптист ван Гельмонт, Жозеф Пристли, Ян Ингенхоуш және Жан Сеньебер сияқты алдыңғылары бастаған жұмысты аяқтады. Соссюрдің кітабы жарық көргеннен кейінгі ондаған жылдар бойына оның өсімдіктердегі көміртегінің атмосфералық көзі және өсімдіктердегі минералдық заттардың топырақтан түсетін көзі туралы тұжырымдары көбінесе назардан тыс қалды және өсімдіктердегі химиялық процестерді одан әрі зерттеуде аз прогресс жасалды. Кейін Юстус фон Либиг атты көрнекті неміс химигі Соссюрдің зерттеулерін қайта ашты және жаңғыртты. Сонымен қатар, француз агрохимигі Жан Батист Буссингоның далалық зерттеулері Соссюрдің өсімдіктер топырақтан алатын минералдық қоректік заттардың маңыздылығы туралы қорытындыларын растады. Соссюрдің зерттеулері химия, ауыл шаруашылығы, агрономия, топырақ ғылымы, өсімдік физиологиясы және өсімдік тамақтануы сияқты көптеген салаларға маңызды әсер етті. Ол қазіргі заманғы ауыл шаруашылығының пионерлерінің бірі саналады. Өсімдік физиологиясын зерттеумен қатар, Николас Теодор органикалық заттарды талдауда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Ол спирт пен эфирдің құрамын анықтап, ашыту процесін, крахмалдың қантқа айналуын және көптеген басқа биохимиялық процестерді зерттеді. 1815 жылы ол Société Helvétique des Sciences Naturelles (Швейцарияның Табиғи ғылымдар академиясы) құрылтайшыларының бірі болды.
As a young man, Nicolas Théodore accompanied his father on his Alpine expeditions, some of them under arduous conditions, and assisted him with experiments in physics, chemistry, mineralogy, and meteorology. In one experiment, Nicolas Théodore confirmed Boyle's law by a new method: He carefully weighed a tightly closed flask at many different altitudes and found that the differences in weight were exactly proportional to the differences in barometric pressure readings. In other research in the physical sciences, he named the mineral dolomite after Déodat Gratet de Dolomieu, in March 1792. Nicolas Théodore was attracted to chemistry by Lavoisier's discoveries, and he adopted Lavoisier's new system of chemistry early in life. He became interested in the chemistry and physiology of plants, including gas exchange and the ways that different soils affected their growth. His early papers on these subjects laid the groundwork for some of the chapters in his magnum opus, Recherches chimiques sur la Végétation ("Chemical Research on Plant Growth"), published in 1804. In addition, Saussure demonstrated that plants obtain their carbon from the carbon dioxide in the atmosphere, not through uptake from humus in the soil, as his immediate predecessors in photosynthesis research had generally believed. Based on his accomplishments in plant chemistry and physiology, Saussure is considered the last of the major early pioneers of photosynthesis research, completing the work begun by his predecessors, including Jan Baptist van Helmont, Joseph Priestley, Jan Ingenhousz, and Jean Senebier. For the several decades following publication of Saussure's book, his findings about the atmospheric source of plant carbon and the soil source for plant mineral nutrients were largely neglected, and little progress was made in further unraveling the chemical processes within plants. Then, Saussure's findings were re discovered and revived by the eminent German chemist Justus von Liebig. In addition, field research by French agricultural chemist Jean Baptiste Boussingault substantiated Saussure's conclusions on the importance of mineral nutrients that plants take up from the soil. Saussure's findings have had a significant impact on many disciplines, including chemistry, agriculture, agronomy, soil science, plant physiology, and plant nutrition. He is considered one of the pioneers of modern agriculture. In addition to his studies in plant physiology, Nicolas Théodore made important advances in the analysis of organic substances. He determined the composition of alcohol and ether, and studied fermentation, the conversion of starches into sugars, and many other biochemical processes. In 1815 he was one of the founding members of Société Helvétique des Sciences Naturelles (Swiss Academy of Natural Sciences).