Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конрад Путингер (14 қазан 1465 – 28 желтоқсан 1547) – неміс гуманисі, құқықтанушы, дипломат, саясаткер, экономист және археолог, император Максимилиан I-нің бас археологиялық кеңесшісі қызметін атқарған. Императорлық қала Аугсбургтың қалалық әкімшілігіндегі жоғары лауазымды шенеунік, ол император Максимилиан I және оның ізбасары Карл V-нің кеңесшісі болды. Сонымен қатар, ол әуесқой антиквар ретінде белгілі болды және әйелі Маргарета Велсермен (1481–1552) бірге Альп тауларының солтүстігіндегі ең ірі жеке кітапханалардың бірін құрды.
Konrad Peutinger (; 14 October 1465 – 28 December 1547) was a German humanist, jurist, diplomat, politician, economist and archaeologist, serving as Emperor Maximilian I's chief archaeological adviser. A senior official in the municipal government of the Imperial City of Augsburg, he served as a counselor to Emperor Maximilian I and his successor Charles V. Also known as a passionate antiquarian, he collected, with the help of his wife Margareta Welser (1481–1552), one of the largest private libraries north of the Alps.
Өмір
Ол Аугсбургте беделді саудагер отбасында дүниеге келді. Венециядағы Падуа және Италиядағы Болонья университеттерінде заң оқыды, онда докторлық дәрежесін алып, гуманизм қозғалысымен жақын қарым-қатынас жасады. Германияға оралғаннан кейін туған қаласы Аугсбургтің синдигі болып сайланды және 1497 жылдан бастап қала клеркі (Stadtschreiber) лауазымын атқарды, қаланы бірнеше императорлық диеталарда, әсіресе Вормстағы диетада, соның ішінде 1521 жылы Мартин Лютерді тыңдау кезінде өкілдік етті. Путингердің жазбалары Теодор Колде сияқты кейінгі тарихшылар үшін құнды дереккөз болды. Ол Габсбург императоры Максимилиан I-мен тығыз байланыста болды, ол оны императорлық кеңесшісі етіп тағайындады. Экономикалық либерализмнің ерте жақтаушысы болған Путингер, императорлық эстаттар мен Аугсбургтің Фугер және Велсер отбасылары арасында делдалдық жасады. Максимилианның мұрагері, император Карл V билігінде өзінің беделін сақтап қалды, алайда 1529 жылғы Шпейердегі наразылықтан кейін Реформацияның күшеюі оның билік тепе-теңдігін қамтамасыз ету саясатын тоқтатты. 1534 жылы Аугсбург тұрғындары протестант дініне өткенде, ол мемлекеттік қызметтен шеттеді. Аугсбургте ол Конрад Цельтис құрған Гейдельберг қоғамының үлгісінде Sodalitas Augustana (немесе Sodalitas litteraria Augustana) деп аталатын білімді бірлестікті құрып, басқарды. Путингер кең ғылыми және саяси желі құрды, оның құрамына кіру көптердің арманы болды және гуманизмді Аугсбургтің саяси және мәдени өмірінің негізіне енгізуге көмектесті. Оның ықпалы арқасында Максимилиан Ульрих фон Хуттенді Лауреат ақын етіп тағайындады. Путингердің қызы Констанция лавр гүл шоғын өзі жасады.
He was born in Augsburg, the son of a reputable merchant family. He studied law at the universities of Padua in the Venetia and Bologna in Italy, where he obtained his doctorate and came in close touch with the humanism movement. Back in Germany, he was elected syndic of his hometown Augsburg and from 1497 held the office of a town clerk (Stadtschreiber), representing the city in several Imperial diets, notably that of Worms including the hearing of Martin Luther in 1521. Peutinger's accounts were a valuable source for later historians like Theodor Kolde. He was on close terms with the Habsburg emperor Maximilian I, who appointed him Imperial councilor. Peutinger, an early proponent of economic liberalism, mediated between the Imperial estates and the Augsburg Fugger and Welser families. He was able to assert his position under Maximilian's successor Emperor Charles V, however, his politics aiming at a balance of power were aborted by the advancing Reformation after the 1529 Protestation at Speyer. When in 1534 the citizens of Augsburg turned Protestant, he retired from public offices. In Augsburg, he established and headed the learned sodality named Sodalitas Augustana (or Sodalitas litteraria Augustana), following the model of the Heidelberg society established by Konrad Celtis. Peutinger built an extensive scholarly and political network that membership was coveted and helped to make humanism a core of Augsburg's political and cultural life. It was through his influence that Ulrich von Hutten got crowned as a Poet Laureate by Maximilian. Peutinger's daughter Konstantia made the laurel wreath herself.
Жұмыс
Пютингер Роттердамдық Эразм, Якоб Штурм фон Штурмек және Виллибальд Пиркхаймер сияқты көрнекті замандас гуманист ғалымдарымен хат алмасты. Баспасөздің бүкіл әлемге таралуы кезінде ол Италиядан көптеген классикалық филологиялық және құқықтық еңбектерді зерттеді. 1520 жылы ол алғашқылардың бірі болып рим жазуларын (Inscriptiones Romanæ) жариялады, бұл оның классикалық ескіліктер туралы жазбаларының ең маңыздысы саналады. Пютингердің есімі көбінесе әйгілі Табула Путингерианамен байланысты, ол Ұлыбритания аралдарынан Үндістан мен Орталық Азияға дейінгі римдік жолдардың соңғы антик әлем картасының ортағасырлық көшірмесі. Бұл картаны 1507 жылы Пютингерге жариялау үшін тапсырған веналық ғалым Конрад Цельтес тапқан. Картаның бір бөлігі 1591 жылы Антверпендегі Ян Моретус баспасымен, ал 1598 жылы Пютингердің туысы Маркус Велсер мен Абрахам Ортелиус жариялаған. 1714 жылы қайта жаңғыртылған карта Вена императорлық кітапханасында сақталды және 1753 жылы Франц Кристоф фон Шейб толығымен жариялады. Пютингер сондай-ақ алғаш рет Иорданның «Getica» және Паулус Диаконның «Historia Langobardorum» еңбектерін басып шығарды. Экономист және саясаткер ретінде Пютингер 16 ғасырдағы монополиялық пікірталастарда маңызды рөл атқарды. Ол V Карлға сән-салтанат тауарларына монополия рұқсат етуді, бірақ астық пен шарап сияқты күнделікті қажеттіліктерге (res viviles) тыйым салуды ұсынды. Максимилиан үшін жұмыс істеген кезде ол прогрессивті сауда заңдарын әзірледі. Кроссен оны «пайда жүйесінің алғашқы ұлы философиялық жақтасы» деп атады. 1522–1523 жылдардағы Нюрнберг диетасында ірі компаниялардың капиталдық қоры 50 000 флоринге дейін шектелуі керек пе, әлде сыртқы капиталды қабылдауға тыйым салу керек пе деген мәселе бойынша императорлық эстаттар арасындағы пікірталас кезінде Пютингер ірі саудагерлерді қолдады, мұндай шаралар тек шетелдіктерге пайда әкелетінін және ірі компаниялардың қызметінен туған кен өндірісінің өркендеуі қарапайым халық үшін бағаны төмендетуге көмектесетінін айтты. Пютингер шіркеу реформасын жақтады және Мартин Лютердің ерте жақтастарының бірі болды. Бірақ Аугсбургтың ресми өкілі ретінде ол Аугсбург кеңесін «орта жолға» (толық реформа мен реакциялық саясат арасында) бағыттады. 1525 жылы ол Лютердің кітаптан берік шындықтарды ұсынғанын, бірақ кейбір мәселелерде оның ұстанымын қабылдамау керектігін мәлімдеді. Ол кеңеске Лютерді азғырған және еретик деп айыптаған кез келген мәлімдемені қабылдамауға кеңес берді.
Peutinger corresponded with notable contemporary humanist scholars like Erasmus of Rotterdam, Jacob Sturm von Sturmeck and Willibald Pirckheimer. During the global spread of the printing press he studied numerous classical philologic and legal works from Italy. In 1520 he was one of the first to publish Roman inscriptions (Inscriptiones Romanæ), a work that has been cited as the most notable of his writings on classical antiquities. Peutinger's name is usually associated with the famous Tabula Peutingeriana, a medieval copy of a late antique world map of Roman roads from the British Isles to India and Central Asia. It was discovered by the Viennese scholar Conrad Celtes, who in 1507 handed it over to Peutinger for publication. Parts of the map were not published until 1591 by the Antwerp based publishing house of Jan Moretus and in 1598 by Peutinger's relative Marcus Welser and Abraham Ortelius. Rediscovered in 1714, it was archived at the Vienna Imperial Library and first published as a whole by Franz Christoph von Scheyb in 1753. Peutinger also first printed the Getica of Jordanes and the Historia Langobardorum of Paulus Diaconus. As an economist and politician, Peutinger played an important role in the monopoly debates of the 16th century. He advised Charles V to allow monopolies on luxury goods, but not on everyday necessities (res viviles) like grain and wine. He also drafted progressive trade laws when working for Maximilian. Crossen calls him "the first great philosophical evangelist of the profit system." During the debate among the Imperial Estates at the 1522–1523 Nuremberg Diet concerning whether the capital stocks of large companies should be limited to 50,000 florin and whether acceptance of external capital should be banned, Peutinger advocated for the large merchants, saying that such methods would only benefit foreigners and that the mining boom created by the activities of large companies had helped to lower prices for the common man. Peutinger advocated church reform and was an early supporter of Martin Luther. As an official of Augsburg though, he guided the Augsburg Council towards the "middle way" (between wholesale reform and reactionary politics). By 1525, he declared that Luther had presented solid truths from the Scripture, but Luther's posion on some matter should be rejected. He advised the Council not to accept any statement that condemned Luther as seductive and heretical.