Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Махдистік соғыстың (1885) бір бөлігі.
Part of the Mahdist War (1885)
Қатысқан бөлімдер:
19-шы гусарлар полкі
Ауыр түйе жасағы
Гвардия түйе жасағы
Атты жаяу әскер жасағы
Жеңіл түйе жасағы
Корольдік Сассекс полкінің 1-ші батальоны
Корольдік теңіз жаяу әскерлері
Корольдік теңіз бригадасы.
Units involved included:
19th Hussars
Heavy Camel Detachment
Guards Camel Detachment
Mounted Infantry Detachment
Light Camel Detachment
1st Battalion, Royal Sussex Regiment
Royal Marines Light Infantry
Royal Navy Brigade
Шайқас
Шөлдік колонна күн батқанға дейін Абу Клея уәдісін көріп тұрған биікке жетті, ал Стюарт сол түні шабуыл жасамауға шешім қабылдады. Британдықтар қорғаныс позициясын (немесе зариба) салған, бірақ түн бойы айналасындағы биік жерлерден Махдистердің мылтық бөлімшелері – көбінесе Оңтүстік Судан сарбаздары – оларды атқылап, мазалады. Олар бірнеше адамды жоғалтты. Стюарт таңертең оларға шаршы құруға бұйрық берді, олар жау снайперлерінің оғы астында болса да, үлкен тәртіппен орындады. Шаршы өте қиын, толқынды, тасты жермен, уәді бойындағы құдықтарға қарай баяу жылжыды. Кенеттен шаршыға уәдіде жасырынып отырған үлкен Махдистер әскері шабуыл жасады. Британдық артиллериясы шаршының алдыңғы қатарында, ал теңіз бригадасы, Гарднер пулеметімен, артқы сол жақ бұрышында, уәдіге жақын орналасқан. "Александра" кемесінің бірнеше офицері мен сарбаздары шайқаста қаза тапты. Британдықтар Махдистердің шабуылын тойтарыс беру үшін тоқтағанда, шаршының артқы сол жақ бұрышына қарай кеңістік ашылды. Бұл теңіз бригадасын басқаратын капитан лорд Чарльз Бересфорд Гарднер пулеметін жаяу әскер шаршысының сол жақ қанатына жөнелтуге бұйрық бергенде болды. Содан кейін полковник Фредерик Густав Бернаби Гарднер пулеметін қолдау үшін ауыр түйе полкін шаршыдан шығаруға тапсырма берді. Пулеметті Ұлыбританияда сынақтан өткізгенде өте сенімді деп танылған, бірақ құмның механизмге кіріп, шөлде сынақтан өтпеген. Ол жетпіс оқ атқаннан кейін істен шығып, экипаж оны тазартуға тырысқанда дервиштердің шабуылына ұшырап, қырылды. Теңіз жасағындағы қырық адамның ішінде лейтенанттар Альфред Пиггот және Рудольф де Лизл, бас боцманның көмекшісі Билл (Билли) Родс және тағы бес теңізші қаза тапты, ал тағы жеті жарақат алды. Бересфорд сол қолына найзамен жарақаттанды, оқтан қашу үшін мылтық астына тығылды. Шабуылдың күші теңізшілерді шаршының қабағына кері итерді. Бірнеше дервиш шаршыға кірді, бірақ ішкі кеңістік түйелерге толы екенін көріп, ілгері жылжуға мүмкіндік таппады. Артқы қатардағы әскерлер бұрылып, артындағы адамдар мен түйелерге оқ ашты, дервиштерді шаршыдан қуып шығып, оларды даладан шегінуге мәжбүр етті. Шайқас қысқа болды, басталып, аяқталғанға дейін он бес минутқа созылды. Британдықтардың жоғалғандары тоғыз офицер мен 65 қатарлы сарбазды құрады, ал жүзден астам адам жарақат алды. Махдистер он бес минуттық шайқаста 1100 адамнан айырылды, бұл дервиш күштерінің 3000-5000 ғана қатысқандығымен одан да нашарлады. Өлген дервиштердің арасында Махдистердің басшыларының бірі Мұса вад Хелу болды. Британдық ұлттық батыр, Корольдік атты әскерінің полковнигі Ф. Г. Бернаби тамағына тиген найзадан қаза тапты. The Times газеті оның "бұзылған британдық шаршыны қайта құру кезінде құлап кеткенін" хабарлады (бұл 19 ғасырда британдық шаршының "бұзылуының" жалғыз екі тіркелген жағдайының бірі). Франк Родс (Сесилдің інісі) шайқас кезінде бірнеше жылқы оққа ұшқанда өзін ерекшелендірді, осылайша Ардақты қызмет орденімен марапатталды. Атысшы Альфред Смит өзінің офицері лейтенант Гатриді құтқару үшін батыл күресті және Виктория кресімен марапатталды.
The Desert Column arrived on the salient overlooking the wadi of Abu Klea not long before sunset, and Stewart decided not to attack that night. The British built a defensive position (or zariba), but were sniped at from the high ground around them by Mahdist rifle units – mainly soldiers from southern Sudan – all night. They took several casualties. At first light Stewart ordered them to form a square, which they achieved with perfect discipline, though still under fire from enemy snipers. The square moved slowly towards the wells along the side of the wadi, over very difficult, undulating, rocky ground. Suddenly the square was ambushed by a huge Mahdist force that had been concealing itself in the wadi. The British guns were on the leading face of the square, and the Naval Brigade, with their Gardner machine gun, at the rear left hand corner, nearest the wadi. Several officers and men of HMS Alexandra were killed at the battle. As the British halted to repel the Mahdist force, a gap opened up towards the rear left corner of the square. This was caused when Captain Lord Charles Beresford RN, commanding the Naval Brigade, ordered the Gardner gun to be run out on the left flank of the infantry square to provide covering fire. Colonel Frederick Gustavus Burnaby then gave an impromptu order for the Heavy Camel Regiment to wheel out of the square in support of the Gardner gun. The gun had been tested and found very reliable in Britain, but had not been tested in a desert with loose sand getting into its mechanism. It fired seventy rounds and then jammed, and as the crew tried to clear it they were cut down in a rush by the dervishes. Out of the forty men in the Naval contingent, Lieutenants Alfred Piggott and Rudolph de Lisle were killed along with Chief Boatswain's Mate Bill (Billy) Rhodes and five other seamen and seven more were wounded. Beresford was 'scratched' on the left hand by a spear as he managed to duck under the gun. The weight of the rush pushed the sailors back into the face of the square. Several dervishes got inside the square, but found the interior full of camels and could not proceed. The troops in the rear ranks faced about and opened fire into the press of men and camels behind them, and were able to drive the dervishes out of the square and compel them to retreat from the field. The battle was short, lasting barely fifteen minutes from start to finish. Casualties for the British were nine officers and 65 other ranks killed and over a hundred wounded. The Mahdists lost 1,100 dead during the fifteen minutes of fighting, made all the worse by only 3,000–5,000 of the dervish force being engaged. Among the dervish dead was Musa wad Helu, one of the Mahdist chiefs. British national hero Colonel F. G. Burnaby of the Royal Horse Guards was killed by a spear to the throat. The Times reported that he "fell while reforming a broken British square" (this being one of only two recorded cases of a British square 'breaking' in the 19th century). Frank Rhodes (brother of Cecil) distinguished himself when several horses were shot under him during the engagement, earning him a Distinguished Service Order. Gunner Alfred Smith fought bravely to save his officer, Lieutenant Guthrie, and was awarded a Victoria Cross.
Салдары
Шөлдік колонна 18 қаңтар күні кешкісін Әбу Клеядан жолға шығып, Метеммеге қарай түн бойы марш жасады. Ол 19 қаңтар күні Метемме маңында, Абу-Кру жанында шайқасқа түсті, онда махдистердің тағы бір шабуылын тойтарды. Колонна басшысы генерал-майор Герберт Стюарт сол түні Ремингтон мылтығынан жарақат алып, командалықты тәжірибесіз басшы, бригадир генерал Чарльз Уилсонға (оның барлау офицеріне) тапсырды. (Стюарт бір айдан кейін жарақатынан көз жұмды.) Уилсон күштерін ұйымдастыруға асықпады, және бір күн кешігіп, осы алдын ала жасақтың кешігуіне өзі себепкер болды. 20 қаңтарда Гордон жіберген төрт пароходтан тұратын, судандық және египеттік әскерлерден құралған әртүрлі күш британдық лагерьге жетті. Өзен бойындағы барлаудан кейін, Уилсон 24 қаңтарда екі пароходпен және шағын күшпен Хартумға бет алды. Оның Уолслиден алған тапсырмасы Гордонмен байланысып, кеңесу болатын. Олар 28 қаңтарда сағат 11-ден кейін жетіп, өзен жағалауынан қарсыластардың атысына тап болды. Хартум 26 қаңтарда Махдидің қолына түсіп, Гордон қаза болды. Британдықтар Суданнан шығып кетті, Махдиді келесі 13 жыл бойы Суданды басқаруға қалдырды. Бұл сәтсіздіктің ресми кінәсі премьер-министр Гладстонға таңылды, ол құтқару операциясын бірнеше айға кешіктіргендіктен, бұл Виктория патшайымының көпшілік алдында айқын ашуын тудырды.
The Desert Column set out from Abu Klea in the late afternoon of 18 January and marched through the night towards Metemmeh. It fought a battle on the afternoon of 19 January near Abu Kru, in the vicinity of Metemmeh, in which it repulsed another charge by the Mahdists. The column's leader, Major General Herbert Stewart, was wounded by Remington rifle fire that night and transferred command to an inexperienced leader, Brigadier General Charles Wilson, his intelligence officer). (Stewart would die of his wound a month later.) Wilson was slow to organize his forces, and in tarrying another day, it was he who was the cause of that advance detachment's delay. On 20 January a flotilla of four steamers with a motley force of Sudanese and Egyptian troops sent downriver by Gordon reached the British camp. After some reconnaissance up and down the river, Wilson set off towards Khartoum with two of the steamers and a small force on 24 January. His orders from Wolseley were to make contact and confer with Gordon. They arrived after 11 o’clock on 28 January and were met with enemy fire from the riverbanks. Khartoum had fallen to the Mahdi on 26 January and Gordon had been killed. The British then withdrew from the Sudan, leaving the Mahdi to rule Sudan for the next 13 years. The official public blame for this failure was left with Prime Minister Gladstone for delaying several months to authorise a rescue, to the considerable anger expressed in public of Queen Victoria.