Кіріспе

Персиялық араб грамматигі және тіл білгісі (728–825)

Ма'мар ибн әл Мутанна (728–825), сондай-ақ Әбу Убайда (أبو عبيدة) деп белгілі, араб филологиясының ертедегі мұсылман ғалымы болған. Ол даулы тұлға еді; кейінгі ғалым Ибн Құтайба Әбу Убайданың "араптарды жек көретінін" айтқан, бірақ оның замандастары оны сол дәуірдегі ең толық білімді ғалым деп санады. Әбу Убайданың шынымен Шу'убияны қолдаған-қолдамағаны әлі де даулы мәселе болып табылады.

Өмір

Мамар бастапқыда парсылық еврей тегінен шыққан. Жастық шағында Әбу Амр ибн әл-Ала, Юнус ибн Хабиб және Әл-Ахфас әл-Акбардың шәкірті болды, кейін әл-Асмаимен замандас болды, ал 803 жылы оны халифа Харун әл-Рашид Бағдатқа шақырды. Бір оқиғада халифа әл-Рашид ат әкеліп, әл-Асмаи мен Әбу Убайдадан (олар да зоология туралы көп жазған) ат анатомиясының әр бөлігіне дұрыс терминдерді анықтауды сұрады. Мамар өзін ветеринар емес, лингвист және антолог екенін айтып, сынақтан бас тартты; содан кейін әл-Асмаи атқа мініп, оның денесінің әрбір бөлігін анықтады және араб поэзиясынан мысалдар келтіріп, бұл терминдердің дұрыс араб тіліндегі сөздер екенін дәлелдеді. Оның шәкірттерінің арасында белгілі музыкант Исхақ әл-Маусили де болды. Ол өз заманының араб тілі, ескіліктер және әңгімелер туралы ең білімді және беделді ғалымдарының бірі болды және кейінгі авторлар мен жинақтаушылар оған үнемі сілтеме жасайды. Әл-Жахиз оны адам білімінің барлық салаларында ең білімді ғалым деп санады, ал Ибн Хишам оның Құрандағы үзінділерді түсіндіруін де қабылдады. Мамар Құранның бір аятын да қатесіз оқи алмаса да, сирек қолданылатын сөздердің тілдік мағыналарын білуде сарапшы саналды. Оның 105 еңбегінің атаулары Ибн әл-Надимнің «Фихрист» кітабында көрсетілген, ал оның «Күндер кітабы» Ибн әл-Атирдің тарихының және Әбу әл-Фарадж әл-Исфаханидің «Китаб әл-Ағани» кітабының бір бөлігіне негіз болды, бірақ оның ешқайсысы (бір әннен басқа) қазір дербес түрде сақталмаған сияқты. Хью Чишолм оған келіспейді, Әбу Убайданың харижит немесе расист болмағанын, тек Шуубияны қолдаған және арабтардың басқа ұлттардан жоғары тұратыны туралы идеяға қарсы болғанын айтады. Чишолмның сипаттамасында, ол арабтардың өздеріне тән деп санайтын сөздердің, аңыздардың, әдет-ғұрыптардың парсылардан шыққандығын көрсетуден ләззат алды. Ол бұл мәселеде әл-Асмаидің үлкен қарсыласы болды. Кез келген дау-дамайға қарамастан, Мамардың ықпалы зор. Кейінгі авторлардың жазған Исламға дейінгі Арабия туралы ақпараттың шамамен жартысы Мамар арқылы жеткен, және ол Құранға ең алғашқы тафсир немесе түсіндірме жазды, ол Ибн Хишамның пайғамбарлық өмірбаянындағы аяттарды түсіндірудің негізі болды.