Кіріспе
1993 жылы ұйымдастырылған жарымәскери топ. Гаитидің алға басуы және дамуы үшін фронт (FRAPH) – 1993 жылдың ортасында құрылған, өте оңшыл жарымәскери ұйым. Оның мақсаты – 1991 жылдың 29 қыркүйегінде төңкерілгенге дейін Гаити президенті қызметін сегіз айдан кем атқарған, халыққа танымал католик священнигі Жан-Бертран Аристидке деген қолдауды әлсірету болды. Бұл топ АҚШ үкіметінен құпия қолдау мен қаржыландыру алды.
The Front for the Advancement and Progress of Haiti (FRAPH) was a far right
paramilitary group organized in mid 1993. Its goal was to undermine support for the popular Catholic priest Jean Bertrand Aristide, who served less than eight months as Haïti's president before being deposed, on 29 September 1991, by a coup. The group received covert support and funding from the United States government.
FRAPH-тің құрылуы
FRAPH-ті Эммануэль "Тото" Констант құрды, ол 1992 жылдың басында Орталық барлау агенттігінің (ЦБА) жалақысына хабаршы және тыңшы ретінде өткен (Агенттік мәлімдемесіне сәйкес, бұл қарым-қатынас 1994 жылдың ортасында аяқталған, бірақ келесі қазанда Гаитидегі АҚШ елшілігі Константтың – енді қайта туылған демократ – олардың жалақы тізімінде екенін ашық мойындады). Константтың сөзіне қарағанда, Аристид биліктен қуылғаннан кейін көп ұзамай, 1989 жылдан 1992 жылға дейін Гаитиде орналасқан АҚШ Қорғаныс барлау агенттігінің (ҚБА) атташесі полковник Патрик Коллинз оған Аристид қозғалысына қарсы тұратын және оған қарсы барлау жұмыстарын жүргізетін ұйым құруға қысым жасады.
АҚШ-тың Гаитиге араласуы
1992 жылы АҚШ президент сайлауы кезінде кандидат Билл Клинтон сайланса, Гаитиде демократияны қайта орнатуға уәде берген еді. 1993 жылы қызметке кірген әкімшілік Флоридадағы босқындар мәселесімен күресуге мәжбүр болды. FRAPH және әскери режимді "құралданған бандиттер" деп айыптап, әкімшілік көпұлтты күштермен ынтымақтасып, 15 000 әскер мен жоғары деңгейдегі келіссөзшілер тобын (Джимми Картер, Сэм Нанн және Колин Пауэлл) әскерилерді орнынан жылдыру үшін жіберді. Халықаралық санкциялар мен қысым нәтиже бермеген соң, 1994 жылдың тамызында Аристид билікке қайта оралды. АҚШ және БҰҰ бейбітшілік сақтаушыларының қатысуы елдегі тыныштық пен қауіпсіздікті қалпына келтірді, бірақ зерттеуші Лиза МакГоуэннің сөзіне сүйенсек, олар Гаити әскери және жартылай әскери күштерін қарусыздаудан бас тартқандықтан бұл жетістікке нұқсан келтірді. МакГоуэн жазғандай, "[USAID] Гаитидің сот жүйесін нығайтуға қаржылық және техникалық көмек көрсетіп жатыр, бірақ АҚШ Гаити үкіметінің FRAPH жетекшісі Константты депортациялау туралы өтінішін қабылдамайды. Ол АҚШ-та түрмеге қамалған және Гаитиде кісі өлтіру қылмысы бойынша іздеп отыр. Оның орнына АҚШ Әділет министрлігі оны босатып жіберді. Сонымен қатар, Клинтон әкімшілігі FRAPH штаб-пәтерінен тәркіленген құжаттардың цензураланбаған көшірмелерін Гаити үкіметіне беруден бас тартады, бұл құжаттарда ЦРУ және басқа да АҚШ-тың Гаити жартылай әскери күштерімен ынтымақтастығы туралы айыптаулар бар деген күдік тудырады. Мысалы, алынған құжаттар көрсеткендей, ЦРУ Константтың 1993 жылы Әділет министрі Гай Малориді өлтіруге тікелей қатысқандығын білгенімен, Аристидтің 1994 жылы елге оралуына дейін оған жалақы төлеп отырды". Кейіннен АҚШ үкіметі FRAPH құру мен қаржыландыруда маңызды рөл атқарғаны белгілі болды. Тергеу журналисі Аллан Найрн 1994 жылы "The Nation" журналында жарияланған мақаласында осы оқиғаны жариялады. Найрн өз зерттеулерін Гаити мен АҚШ-тағы әскери, жартылай әскери және барлау қызметкерлерімен сұхбаттасуларға, сондай-ақ "Жасыл береттер" командирлерімен және АҚШ пен Гаити армиясының ішкі құжаттарына негіздеді. Найрн Константпен тікелей сөйлесіп, ол Мэриленд түрмесінде ұсталған кезде, Гаитиге депортацияланар алдында әңгімелескен. Константтың айтуынша, ол Қорғаныс барлау агенттігінің (DIA) ықпалымен FRAPH болып қалыптасқан ұйымды құрған. 1994 жылдың қыркүйегінде АҚШ басып алу операциясы басталғаннан кейін де "оның ұйымынан шыққан адамдар DIA-мен жұмыс істеп, "төңкерушілік қызметтерге" қарсы операцияларға көмектескен". 1996 жылдың ақпанында Нью-Йоркте орналасқан Конституциялық құқықтар орталығы (CCR) АҚШ-тың жаңадан құпиясы ашылған мыңдаған беттік құжаттарды алғанын жариялады. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, АҚШ үкіметі FRAPH-тің қатыгездігін мойындағанмен, оны жария түрде жоққа шығарды. АҚШ үкіметінің шенеуніктерінің көзқарасын сипаттай келгенде, CCR адвокаты Майкл Ратнер "олар екі жақтан да сөйлейді. Олар Гаитиде демократияны қайта орнату туралы айтады, бірақ сонымен бірге төңкеріс кезінде демократияны әлсіретіп, Гаити халқына қарсы террористік актілер жасаған топты қолдады" деді. Ратнердің сөзіне қарағанда, АҚШ Аристидтің солшыл популизміне күмәндануы оларды Аристидке қарсы ең қатыгез күштерден де қолдау іздеуге итермеледі. Ратнер, Найрн және Лиза МакГоуэн сияқты сарапшылар FRAPH сияқты антидемократиялық күштерге жасырын көмек көрсету Аристидті әлеуметтік реформалар бағдарламасынан бас тартып, АҚШ оны билікке қайта оралғанда қатал экономикалық реформаларды қабылдауға мәжбүрлеу үшін жасалғанын айтады.
"[USAID] is providing funding and technical assistance to strengthen Haiti’s judicial system, yet the U. S. has refused Haitian government requests to deport FRAPH leader Constant, who was imprisoned in the U. S. and wanted in Haiti on murder charges. Instead, the U. S. Justice Department released him from prison. Furthermore, the Clinton administration refuses to give the Haitian government uncensored copies of the documents seized from FRAPH headquarters, raising suspicions that the documents contain incriminating information about CIA and other U. S. collaboration with Haitian paramilitaries. Documents that were obtained revealed, for example, that the CIA knew that Constant was directly implicated in the 1993 murder of Justice Minister Guy Malory, yet kept him on their payroll until the return of Aristide in 1994." It subsequently emerged that the US government had in fact played a significant role in establishing and funding FRAPH. The investigative journalist Allan Nairn broke the story in an article published in The Nation in 1994. Nairn based his findings on interviews with military, paramilitary and intelligence officials in Haïti and the United States as well as Green Beret commanders and internal documents from the U. S. and Haitian armies. Nairn spoke directly with Constant himself, then being held in a Maryland jail, shortly before he was due to be deported to Haïti. According to Constant, he started the group that became FRAPH at the urging of the Defense Intelligence Agency (DIA), and that even after the U. S. occupation got under way in September 1994, "other people from [his] organization were working with the DIA", aiding in operations directed against "subversive activities". In February 1996, the New York based Center for Constitutional Rights (CCR) announced that it had obtained thousands of pages of newly declassified U. S. documents, which they claim revealed that the U. S. government recognized the brutal nature of FRAPH but denied it in public. Describing the attitude of US government officials, CCR lawyer Michael Ratner said
"they were talking out of both sides of their mouth. They were talking about restoring democracy to Haïti, but at the same time, they were undermining democracy in the coup period – at times supporting a group that committed terrorist acts against the Haitian people." According to Ratner, U. S. suspicions of Aristide's leftist populism prodded them to seek support from even the most brutal anti Aristide elements. Observers such as Ratner, Nairn and Lisa McGowan have argued that covert assistance to antidemocratic forces such as FRAPH was used to pressure Aristide into abandoning his ambitious program for social reform and adopt harsh economic reforms when the U. S. returned him to power.