Кіріспе

Швед католик прелаты және тарихшысы (1488–1544)

Йоханнес Магнус (Иоанн Магнустың өзгешеленген түрі, оның туған аты Йохан Мунссонның латын тіліне аудармасы; 19 наурыз 1488 – 22 наурыз 1544) – Швециядағы соңғы қызмет атқарған католик архиепископы, сонымен қатар теолог, генеалог және тарихшы болған.

Өмір

Йоханнес Магнус Линчепинг қаласында, Мунс Педерссон мен оның әйелі Кристина Крузедің ұлы болып дүниеге келді. (Сторе есімді асыл текті отбасынан тараған деген оның кейінгі сөздері расталмаған.) 1523 жылы Густав I Ваза Магнусты архиепископ етіп таңдады. Римге діни сана алуға бара жатқанда, Папа Климент VII бұрынғы архиепископ Густав Трольдің сол кезде шетелде жер аударылып жүргенін жариялаған папалық бұйрық келді. Бұл бұйрық Трольдің қызметтен алынуын заңсыз деп мәлімдеді. Бірақ Густав Ваза Трольді қайта қызметке алмады. Оның орнына, ол папалық бұйрықты елемеді және Папаның келісімінсіз Магнусты тағайындады. Бірақ көп ұзамай, Иоханнес Магнус патша Густав Вазаның бақылауымен Олаус пен Лорантиус Петри ағайындылары таратып жүрген лютерандық ілімдерге наразылық білдіріп, қарсылық танытты. 1526 жылы патша оны Ресейге дипломат ретінде жіберді. Иоханнес Магнус сол кезде үйіне оралуға батыл болмады, өйткені оның қажет емес екенін түсінді. 1531 жылы Густав Ваза жаңа архиепископ – Лорантиус Петриді тағайындады, және Иоханнес өзінің архиепископтық қызметі аяқталғанын сезді. Оның ағасы Олаус Магнус, содан кейін Римге Густав Трольдің мәселесін Папаға түсіндіру үшін сапарлады. 1533 жылы Папа Трольдің мәселесін тергеп-тексеруді аяқтады және Магнусты ең лайықты мұрагер деп шешті, содан кейін Магнус діни сана алу үшін Римге сапарлады. Алайда, Швеция енді Ватиканнан нұсқау алмағандықтан, екеуі де өмірінің соңына дейін Италияда қалды. Магнус Венецияда және Римде уақытын өткізді, онда ол Швеция туралы екі тарихи еңбек жазды: Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus және Historia metropolitanæ ecclesiæ Upsaliensis. Бұл еңбектер тарихи ақпараттарға құнды, бірақ сенімді негізі жоқ әңгімелерге де толы. 1544 жылы Иоханнес қайтыс болғаннан кейін, Папа тағайындаған швед архиепископтарының тізімі аяқталды. Ол Римде қайтыс болды.

Шығармалары

Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus ("Готтар мен шведтердің барлық патшаларының тарихы") – швед тарихы туралы еңбек, оны Иоганнның ағасы Олаус Магнус 1554 жылы Римде, Иоганнның өлімінен кейін жариялады. Олаус оны Швецияға Густавтың ұлдары – Эрик, Джон, Магнус және Карл герцогтарына арнап жіберді. Кейіннен ол бірнеше рет қайта басылды. Швед тіліндегі алғашқы аудармасы Эр. Шрёдерус жасаған 1620 жылы жарық көрді. Бұл – ерте швед тарихы үшін өте сенімсіз дереккөз. Иоганн Магнус швед халқының, олардың патшаларының және "шет елдердегі готтардың" тарихын бейнелеу үшін Иорданның "Getica" және Саксо Граматик шығармаларын шығармашылықпен пайдаланды. Ол Яфеттің ұлы Магогтың Швецияның алғашқы патшасы болғанын айтады. Алғашқы 16 томды біздің заманымыздан бұрынғы авторлардың әңгімелері мен оның өзінің ойдан шығарған туындылары құрайды, олар, оның сөзінше, Упсаладағы кіші футарк руналық жазбаларынан алынған, және готтарға Христиандық дәуірінен екі мың жыл бұрын әліпби ретінде қызмет еткен. Иоганн Магнус Жеңімпаз Эрикке дейін алты Эрик болған Швеция патшаларының тізімін жасады, ол Иорданның Беригінен Эрик I ретінде санауды бастады. Ол сондай-ақ Карл Сверкерссоннан бұрын Карл есімді алты патшаны ойлап тапты. Осылайша Густав I Вазаның ұлдары өздерін Эрик (XIV) және Карл (IX) деп атауға мүмкіндік алды. Бұл еңбектегі ойдан шығарылған Эриктер мен Карлдар көбінесе жағымды сипатталғанмен, Густавқа ұқсас есімдермен бірнеше ойдан шығарылған тирандар да бар. Бұл еңбек өте патриоттық және Данияның халқының Швециядан қуылған қылмыскерлерден тұратынын көрсетеді, бұл айыптама Дания сотынан күшті қарсылық тудырды. Швед және еуропалық готизмдегі маңызды кезең болған Иоганнның еңбегі адамзаттың Солтүстіктен шыққандығын дәлелдеп, осы бағытқа зор саяси және проростық мағына берді және түрлі нордизм бағыттарының пайда болуына ықпал етті.