Кіріспе
Қазіргі күшінде жүрген үш маңызды есірткіге қарсы шарттың бірі – 1988 жылғы БҰҰ-ның есірткі және психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы конвенциясы. Ол 1961 жылғы Есірткілер жөніндегі бірыңғай конвенцияны және 1971 жылғы Психотроптық заттар жөніндегі конвенцияны күшіне енгізу үшін қосымша құқықтық механизмдерді қамтамасыз етеді. Конвенция 1990 жылдың 11 қарашасында күшіне енді. 2020 жылдың маусым айына қарай Конвенцияға 191 Мүше мемлекет қосылды. Конвенцияның кіріспе бөлімінде бұрынғы күш-жігер есірткі қолдануды тоқтатуға жетпегендігі айтылады және есірткінің заңсыз айналымының түрлі әлеуметтік топтарға тереңдеп енуіне қатысты ескерту жасалады. Сондай-ақ, есірткі саудасы мен оған байланысты қызметтердің "заңды экономиканы әлсіретіп, мемлекеттердің тұрақтылығына, қауіпсіздігіне және егемендігіне қауіп төндіретіні" туралы ескертіледі. Шұғыл шаралар қажеттігін әйелдер мен балалардың құрбандыққа түсуінің мысалы көрсетеді: [C] Әлемнің көптеген елдерінде балалар есірткі тұтыну нарығы ретінде және есірткі мен психотроптық заттардың заңсыз өндірісіне, таратуына және саудасына тартылып, осының салдары өте ауыр болуы мүмкін.
The United Nations Convention Against Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances of 1988 is one of three major drug control treaties currently in force. It provides additional legal mechanisms for enforcing the 1961 Single Convention on Narcotic Drugs and the 1971 Convention on Psychotropic Substances. The Convention entered into force on November 11, 1990. As of June 2020, there are 191 Parties to the Convention. The Preamble notes that previous enforcement efforts have not stopped drug use, warning of "steadily increasing inroads into various social groups made by illicit traffic in narcotic drugs and psychotropic substances." It cautions that the drug trade and related activities "undermine the legitimate economies and threaten the stability, security and sovereignty of States." The sense of urgency is underscored by the image of innocent boys and girls being exploited:
[C]hildren are used in many parts of the world as an illicit drug consumers market and for purposes of illicit production, distribution and trade in narcotic drugs and psychotropic substances, which entails a danger of incalculable gravity.
Дәрі-дәрмектерді өндіру және тарату
Келісімнің көп бөлігі ұйымдасқан қылмысқа қарсы күреске арналған, есірткімен байланысты активтерді іздестіру және ұстап алу бойынша ынтымақтастықты міндеттейді. Конвенцияның 5-бабы қатысушы мемлекеттерге есірткі қылмыстарынан түскен кірістерді тәркілеуді талап етеді. Сондай-ақ, тараптар өздерінің соттарына немесе басқа да құзыретті органдарына банк, қаржылық немесе коммерциялық деректерді ұсынуға немесе алып қоюға бұйрық беруге өкілеттік беруді талап етеді. Конвенцияда сондай-ақ, тарап банк шұғыласының негізінде осы ереже бойынша әрекет етуден бас тарта алмайды делінген. Конвенцияның 6-бабы есірткіге қатысты істер бойынша басқа экстрадиция келісімдері жоқ елдер арасында экстрадиция үшін құқықтық негізді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Конвенция тараптардан бір-біріне сұрау бойынша іздестіру, ұстап алу, сот құжаттарын табыс ету және т.б. үшін өзара құқықтық көмек көрсетуді талап етеді. Конвенцияның 12-бабында есірткілік прекурсорлардың екі санаты – I және II тізімдері белгіленген. Наркотиктер жөніндегі комиссия прекурсорлық затты бақылауға алу-алмау және оны қай тізімге енгізу туралы шешім қабылдауға құқылы. Алайда, Халықаралық есірткі бақылау кеңесінің ғылыми мәселелер бойынша бағасы Комиссия үшін міндетті болып табылады. Тізімге затты қосу үшін үштен екі дауыс қажет. 12-бап фармацевтикалық және химиялық компаниялардың мүдделерін қорғайды, Кеңеске заттың заңды қолданылуының ауқымы, маңыздылығы және әртүрлілігін, сондай-ақ есірткі немесе психотроптық заттарды заңсыз өндіру үшін балама заттарды пайдалану мүмкіндігі мен оңайлығын ескеруді талап етеді. Амфетамин тәрізді стимуляторлардың прекурсорларын бақылау БҰҰ-ның маңызды басымдығына айналды.
Конституциялық мәселелер
Конвенцияның бірнеше ережелері «Әрбір Тарап өзінің конституциялық қағидаттары мен құқықтық жүйесінің негізгі ұғымдарына қарай» деген сөздермен басталады. Фазидің сөзінше, «АҚШ 1988 жылғы Конвенцияның 3-бабының бір бөлігін орындаудан бас тартты». Сол сияқты, егер есірткі сақтауға қатысты ұлттық тыйым бір елдің конституциясына қайшы келсе, онда бұл ереже сол ел үшін міндетті болмайды.