Кіріспе

Көп масштабты саусақ тақтасы (немесе бірнеше масштабты ұзындығы бар фретборд) – бірнеше масштабты ұзындығы бар аспаптың саусақ тақтасы. Бұл әрбір ішектің әртүрлі тартылу күшіне ие болуына және осылайша, теңдестірілген дыбыстық сипаттамаларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ең төменгі ішектің ең ұзын ұзындығы бар, салыстырмалы өлшемдегі және құрылысындағы аспапқа қарағанда жоғары тартылу күшімен тартылуы мүмкін. Ал ең жоғары ішектің керісінше, тартылу күші төмен болады. Гитара саусақ тақталарында қолданылатын бұл жүйе фортепианоның резонатор тақтасымен бірдей және соның сияқты әсер етеді. Күшті тартылған төменгі ішектер, айқын төменгі гармоникалармен резонансқа түсе алады, ал бос жоғары ішектер таза жоғары гармоникаларды еркін шығарады. Көптеген қазіргі заманғы гитаралар (және бас гитаралар) әдетте аспаптың барлық ішектері үшін бір масштаб ұзындығын қолданады, бірақ қолданылатын масштаб ұзындығы өндірушілер арасында айтарлықтай өзгеруі мүмкін (электр гитараның масштабы әдетте 24" және 25.5" аралығында). Бұл өлшем – интонацияны реттеуге арналған түзетулерді есепке алмай, дірілдеп тұрған әрбір ішектің тиімді ұзындығы. Көп масштабты саусақ тақтасы немесе фретборд әдетте екі масштаб ұзындығына негізделген, бірақ одан да көп масштабты ұзындықтарды қамтуы мүмкін. Көбінесе қолданылатыны – төменгі ішек үшін бір (ұзын) масштаб ұзындығы және ең жоғары ішек үшін басқа, әдетте қысқарақ масштаб. Бұл, қабылдағышты (nut), көпірді (bridge) бұрышты ету және ладыларды (frets) жапсыру арқылы жүзеге асырылады. Ең жоғары және ең төменгі ішектер арасындағы әрбір ішектің де өзіндік масштаб ұзындығы болады.

Тарих

Бандора – 16 ғасырдың соңындағы аспап, оның бас ішектері үштік ішектерге қарағанда ұзын. Ол 1619 жылы жарық көрген Преториус музыкалық сөздігі «Syntagma Musicum»-да бейнеленген. Көп масштабты саусақ тақтасының идеясы кем дегенде 1900 жылға дейін жетеді, осы саусақ тақтасының алғашқы патенты Е. А. Эдгренге берілген. (Патент № 652 353, Э. А. Эдгрен) Эдгрен 1900 жылғы патентындағы талаптарында: «музыкалық аспап – дыбыс шығаратын корпусы немесе қорабы бар, келесі құралдардың үйлесімі, атап айтқанда: көлденең қимасы бойынша екі иіс дөңгелек пішіндегі мойын» – мойынға бекітілген бірнеше ладтар, бірінші және соңғы ладтар бір-біріне қарама-қарсы бұрышта орналасқан, сондықтан бірінші және соңғы ладтар қарама-қарсы бағытта еңкейеді. C басқышының төменгі жиегі бұрышта орналасқан, сондықтан мойынның бір жағы B қарсы жағынан ұзын болады. Ладтар ортадан сыртқа қарай шашырайды, сондықтан төменгі ладтар жоғарғы ладтардың бағытына қарама-қарсы бағытта сәл созылады. Бұл патент енді күшін жойды. Күшінде болған кезде, ол тек иісті саусақ тақтасы бар аспаптарға, мысалы, көбінесе болат ішектермен жабдықталған гитараларға ғана әсер етті. Бірінші заманауи көп масштабты лад тақтасы 1977 жылы Джон Д. Старрет ойлап тапқан StarrBoard деп аталатын аспапта қолданылды. Старрет жартылай тон матрицасын қолданатын, тік арақашықтықтағы ішектерімен көлденең орналасқан, бір саусақтың көмегімен барлық гаммаларды ойнауға мүмкіндік беретін аспапты жасады. Бірақ 5 ішекті бас гитарадағы ең төменгі B нотасынан төрт октава жоғарыдағы ең жоғары B нотасына дейінгі үлкен диапазонға байланысты, оған төменгі B үшін ұзын мензура, ал жоғары B үшін қысқа мензура қажет болды. Ол жай ғана жұмыс істейтінін ойлаған екі мензураны жасап, оларды қосып біріктірді. Электр гитарасында «желпіш ладтарды» алғаш қолданған адам ретінде Ральф Новак есептеледі. 1989 жылы ол патент алды, бірақ оның күші 2009 жылы аяқталды. Ormsby гитаралары патент күшінде болған кезде оны елемеді / бұзды. Басқа компаниялар көбірек сақтық танытып, 2009 жылға дейін күтті. Бұл көп масштабты гитараларға қызығушылықтың және сатылымның артуына әкелді.

Фенді гитара

Фанды фрет гитаралары "оффсет" фреттерінің болуына байланысты көп масштабты саусақ тақтасына ие, яғни гитара мойнынан бұрышпен созылатын фреттер. Ральф Новак (Novax Guitars) бұл идеяны алғаш рет электр гитарасына қолданды (1988 ж.). Фреттер басқа гитаралардағы стандартты тік орналасудан өзгеше, бұрыштап орналасқан. Осы стильдегі гитараны қолдаушылар ыңғайлылық, жақсырақ эргономика, жақсы интонация және саусақ тақтасы бойындағы ішектердің тартылысын жақсырақ бақылау сияқты артықшылықтарды атап көрсетеді.