Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Мысыр құдайы
Ancient Egyptian goddess
Кетеш (сонымен қатар Қодеш, Кадеш, Кедеш, Кетеш, Кадеш, Кедеш, Кадес немесе Қадес /k//ɑː//d//ɛ//ʃ/) – ежелгі Мысыр дініне қола дәуірінің соңында енген құдай. Оның аты, египеттіктердің семит түбірінен – «қасиетті» немесе «берекелі» деген мағынада дамыған болуы мүмкін, бұл Ел және, мүмкін, Атираттың атағы ретінде, сондай-ақ Угарит мәтіндеріндегі тағы бір тәуелсіз құдайдың атауы ретінде куәландырылған. Кетештің Угарит және басқа Сиро-Палестиналық көздерде жеке құдай ретінде нақты айтылмауына байланысты, көптеген қазіргі зерттеушілер оны қанаандық дін мен иконографияның ықпалымен пайда болған египет құдайы деп санайды, емес, египеттіктер қабылдаған қанаандық құдай (мысалы, Решеф және Анат).
Qetesh (also Qodesh, Qadesh, Qedesh, Qetesh, Kadesh, Kedesh, Kadeš or Qades '/k//ɑː//d//ɛ//ʃ/) was a goddess who was incorporated into the ancient Egyptian religion in the late Bronze Age. Her name was likely developed by the Egyptians based on the Semitic root Q D Š meaning 'holy' or 'blessed,' attested as a title of El and possibly Athirat and a further independent deity in texts from Ugarit. Due to lack of clear references to Qetesh as a distinct deity in Ugaritic and other Syro Palestinian sources, she is considered an Egyptian deity influenced by religion and iconography of Canaan by many modern researchers, rather than merely a Canaanite deity adopted by the Egyptians (examples of which include Reshef and Anat)
Кейіпкер
Мысыр дініндегі Кетештің қызметтерін тікелей сілтемелердің жетіспеуіне байланысты анықтау қиын, бірақ оның эпитеттері (әсіресе, негізгі эпитеті – "көк әйелi") оның астрологиялық сипаттамаға ие екенін көрсетеді, ал патшалық культтерде кездеспеуі оның қарапайым халық арасында қорғаушы қасиеттерімен қабылдалғанын білдіреді. Белгілі дереккөздер оны құнарлылықпен немесе жыныстық байланыстармен байланыстырмайды, ал оны "қасиетті әйел" ретінде бейнелейтін теориялар қазіргі заманғы ғылымда дәлелдердің болмауына байланысты ескірген деп есептеледі. Оның эпитеттеріне "Барлық құдайлардың иесі", "Көк жұлдыздарының әйелi", "Птахтың жақын туысы", "Ұлы сиқыршы, жұлдыздардың иесі" және "Раның көзі, оған теңес жоқ" кіреді. Оның эпитеттеріндегі Птах немесе Рамен байланысы Анат және Астарта туралы египеттік мәтіндерден де белгілі.
The functions of Qetesh in Egyptian religion are hard to determine due to lack of direct references, but her epithets (especially the default one, "lady of heaven") might point at an astral character, and lack of presence in royal cult might mean that she was regarded as a protective goddess mostly by commoners. Known sources do not associate her with fertility or sex, and theories presenting her as a "sacred harlot" are regarded as obsolete in modern scholarship due to lack of evidence. Her epithets include "Mistress of All the Gods", "Lady of the Stars of Heaven", "Beloved of Ptah", "Great of magic, mistress of the stars", and "Eye of Ra, without her equal". A connection with Ptah or Ra evident in her epithets is also known from Egyptian texts about Anat and Astarte.
Иконография
Тәңірді бейнелейтін стелада Кетеш алға қарай жалаңаш түрінде бейнеленген (мисыр өнерінде сирек кездесетін, бірақ оған ғана тән емес мотив), Хатордың шашын киіп, арыстанның үстінде, Мин мен қанаандық жауынгер құдай Решефтің арасында тұр. Ол бір қолында жыланды, екінші қолында лотос немесе папирус гүлдерінен жасалған гүл шоғын ұстап тұр.
On a stele representing the deity, Qetesh is depicted as a frontal nude (an uncommon motif in Egyptian art, though not exclusively associated with her), wearing a Hathor wig and standing on a lion, between Min and the Canaanite warrior god Resheph. She holds a snake in one hand and a bouquet of lotus or papyrus flowers in the other.
Шығу тегі
Ертедегі зерттеушілер Кетешті толық тәуелсіз құдай емес, қанаандықтардың белгілі құдайларының бір түрі екенін дәлелдеуге тырысты. Уильям Ф. Олбрайт 1939 жылы ол «Библостың әйелінің» (Баалат Гебал) бір түрі деп ұсынды, ал Рене Дюссар 1941 жылы «Ашерат» (мысалы, библиялық Ашера) дегенмен байланыстырды. Кейінгі зерттеулер Кетеш пен Ашераның функциялары мен символдары бір-бірінен өзгеше болғанына қарамастан, олардың тең екеніне қосымша дәлел табуға тырысты. Кетеш пен Ашераны бір құдай деп көрсетуге жасалған аргументтер Ашера, Астарта және Анат ежелгі Левант дініндегі үш маңызды құдай болды және олар үштік құрады деген қате түсінікке негізделген. Дегенмен, Аштарт (Астарта) және Анат Угаритте, египеттік дереккөздерде және басқа жерлерде тығыз байланысты болғанмен, Атират пен Аштарттың бірігуіне ешқандай дәлел жоқ, сондай-ақ Атират Аштарт пен Анатпен тығыз байланысты емес Угарит мәтіндерінде кездеспейді. Атират, Анат және Аштартты үштік ретінде және бүкіл аймақтағы жалғыз маңызды құдайлар ретінде қарастыру (Тиква Фример Кенски сияқты авторлар тарапынан танымал етілген) – заманауи көзқарас, ол басқа әйел құдайлардың, мысалы Шапаштың, белгілі мәтіндердегі маңызды рөлін ескермейді, сондай-ақ алғашқы дереккөздерде Эльдің Атиратпен ең жақын байланыста болған құдай екенін көрсетеді. Анат, Аштарт, Атират үштігіне сүйенетін авторлардың бірі – Саул М. Ольян («Ашера және Израильдегі Яхве культі» кітабының авторы), ол Қудсу Аштарт Анат тақтасын «үштік бірігу гипостазысы» деп атайды және Қудсудан кейін Аштарт пен Анат жазуда келгендіктен, Қудсуды Атираттың эпитеті деп санайды, осылайша оларды жою арқылы. Қазіргі египеттік ғалымдар, мысалы Кристиан Зиви Коше, Кетешті Анаттың немесе Астартаның гипостазысы деп есептемейді, оны Египетте дамыған құдай деп санайды, мүмкін, қанаандық немесе сириялық құдайлардың арасында анық алдын аласы болмаған, бірақ семит аты беріліп, көбінесе шетелдік құдайлармен байланыстырылған.
Early researchers attempted to prove Qetesh was simply a form of a known Canaanite deity, rather than a fully independent goddess. William F. Albright proposed in 1939 that she was a form of the "lady of Byblos" (Baalat Gebal), while René Dussard suggested a connection to "Asherat" (e. g. the biblical Asherah) in 1941. Subsequent studies tried to find further evidence for equivalence of Qetesh and Asherah, despite dissimilar functions and symbols. The arguments presenting Qetesh and Asherah as the same goddess rely on the erroneous notion that Asherah, Astarte and Anat were the only three prominent goddesses in the religion of ancient Levant, and formed a trinity. However, while Ashtart (Astarte) and Anat were closely associated with each other in Ugarit, in Egyptian sources, and elsewhere, there is no evidence for conflation of Athirat and Ashtart, nor is Athirat associated closely with Ashtart and Anat in Ugaritic texts. The concept of Athirat, Anat and Ashtart as a trinity and the only prominent goddesses in the entire region (popularized by authors like Tikva Frymer Kensky) is modern and ignores the large role of other female deities, for example Shapash, in known texts, as well as the fact El appears to be the deity most closely linked to Athirat in primary sources. One of the authors relying on the Anat Ashtart Athirat trinity theory is Saul M. Olyan (author of Asherah and the Cult of Yahweh in Israel) who calls the Qudshu Astarte Anat plaque "a triple fusion hypostasis", and considers Qudshu to be an epithet of Athirat by a process of elimination, for Astarte and Anat appear after Qudshu in the inscription. Modern egyptologists, such as Christiane Zivie Coche, do not consider Qetesh to be a hypostasis of Anat or Astarte, but a goddess developed in Egypt possibly without a clear forerunner among Canaanite or Syrian goddesses, though given a Semitic name and associated mostly with foreign deities.
Танымал мәдениетте
Кетеш – бір кезде Вала Мал Доранды иеленген Гоа’улдқа берілген атау. Ол ғылыми-фантастикалық телесериал «Жұлдыздық қақпа SG 1» сериалының 9 және 10 маусымдарында қайта-қайта пайда болатын, кейін тұрақты кейіпкер болды. Кетеш есімі «Сара Джейннің оқиғалары» эпизодында, «Қош сау бол, Сара Джейн Смит» атты бөлімде де қолданылды және Руби Уайттың (эпизодтың жаман кейіпкері) гуманоид түрі (сонымен қатар «жан ұрлаушылар» деп те аталады) екені расталды. Олар қозғырлыш пен күшті эмоциялармен қоректенеді және олардың асқазандары денесінен тыс жерде тіршілік етеді. Бұған қоса, Кадеш, сондай-ақ Qwynn деп те аталатын кейіпкер Холли Робердстың 2021 жылы жарық көрген «Өлім тістеген» атты фантастикалық романында кездеседі.
Qetesh is the name given to the Goa'uld that once possessed Vala Mal Doran, a recurring and then regular character in Seasons 9 and 10, respectively of the science fiction television series Stargate SG 1. Qetesh is also the name used in The Sarah Jane Adventures episode Goodbye, Sarah Jane Smith, and confirmed to be the humanoid species (also known as "soul stealers") of Ruby White (the episode's villain) who feeds off excitement and heightened emotion and have stomachs that live outside their bodies. Moreover is Qadesh, also called Qwynn, a character in Holly Roberds' fantasy novel "Bitten by Death", published in 2021.