Кіріспе
IV ғасырдағы Самария бас діни қызметкері Баба II Рабба (Самария арамейше: ࠁࠢࠁࠢࠀ ࠓࠠࠁࠠࠄ Bābāʾ Råbbå, Самария еврейше: ࠁࠢࠁࠢࠀ ࠄࠣࠂࠟࠃࠅࠫࠋ Bābāʾ ʾagā̊dōl; сөзбе-сөз "Баба Ұлы") – белгілі Самария бас діни қызметкері. Ол біздің заманымыздың III ғасырының соңы мен IV ғасырының басында өмір сүрген деп есептеледі; Джеффри Коэн оның туған жылын 288, ал қайтыс болған жылын 328 деп көрсетеді. Самария бас діни қызметкері Натанаил III-нің ұлы Баба Рабба, шамасы, Кирият-Хаджада, қазіргі Батыс жағалаудағы Хаджах қаласында дүниеге келген. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Кейінгі самариялық еңбектерде ол діни реформатор болғандығы, ал Марқа ғалымымен бірге самариялық литургия мен құлшылықты қалыпқа келтіруге көмектескені айтылады. Оның Рим билігімен байланысы болған сияқты, және осы кезеңде салыстырмалы түрде тәуелсіз болған самариялық қауымға уақытша билік жүргізген болуы мүмкін. Бір жылнамада оның 362 жылы Константинопольде қайтыс болғаны жазылған. Баба римдіктердің (византиялықтардың) самариялық қауымға салған санкцияларына қарсы күресімен де есте қалады. Ол самариялықтарға сүндеттеуге тыйым салуға қарсылық көрсеткен, Самарияның барлық жерінде жаңа синагогтар ашқан және салдырған, сондай-ақ елде римдіктерге қарсы көтеріліс кезінде елді басқарған. Самариялық хронология бойынша ол "сегізінші кезеңде" өмір сүрген.
Baba II Rabba (Samaritan Aramaic: ࠁࠢࠁࠢࠀ ࠓࠠࠁࠠࠄ Bābāʾ Råbbå, Samaritan Hebrew: ࠁࠢࠁࠢࠀ ࠄࠣࠂࠟࠃࠅࠫࠋ Bābāʾ ʾagā̊dōl; literally "Baba the Great"), was a notable Samaritan High Priest. He is believed to have lived during the late third and early fourth centuries CE; Jeffrey Cohen puts his birth at 288 and his death at 328. The son of the Samaritan High Priest Nethanel III, Baba Rabba was probably born in Kiryat Hagga, modern day Hajjah, West Bank. Little is known about his life. According to later Samaritan works, he was a religious reformer and together with the scholar Marqah helped codify Samaritan liturgy and worship. He appears to have had connections with the Roman authorities, and may have exercised some temporal authority over the Samaritan community, which appears to have been relatively autonomous during this period. One chronicle places his death at 362 in Constantinople. Baba is also remembered for his actions against Roman (Byzantine) sanctions on the Samaritan community, such as resisting the ban on circumcision imposed on the Samaritans, re opening and building brand new synagogues throughout Samaria, and administering the country in the midst of its rebellion against the Romans. Per Samaritan chronology, he lived in the "eighth period".
Қоғамдастықтың ұйымдастыруы
Самариялық жылнамаларда оқиғалардың болған кезегі мен Баба Раббаның қызметі туралы кеңінен айтылған. Оның түрлі еңбектеріне сырттан куәландырылатын ешқандай құжат жоқ, сондай-ақ даналардың деректерінде де, Византия дәуіріндегі христиан әдебиетінде де кездеспейді. Жерді аймақтарға бөлуден басқа, Баба Рабба синагогтар салған және түрлі елді мекендерден соттар тағайындаған. Ол сондай-ақ, Тораны оқыту және жаңа синагогтарды басқаруға жауапты дін қызметкерлері мен даналардан тұратын кеңес құрған. Кеңес жеті дін қызметкерінен тұрды: үш жұбы және төрт ақсақал.
Ұлттық немесе жергілікті жетекші
Ицхак Хамитовский Баба Рабба Наблус ауылдық аймағының басшысы болды деп санайды. Наблустің дін қызметкерлері оның реформаларына араласпады. Синагогтар мен қазылардың тізімдерінде Наблус қаласы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Сонымен қатар, сол кезде Римнің пұтқа табынушылық Наблус – Неаполис қаласы өркендеудің шыңында болды. Оның әрекеттері айналасындағы ауылдық жерлермен шектелді. Ицхак Магеннің пікірінше, Баба Раббаға байланысты дәстүрді IV ғасырдағы самариялық қауымның "діни жаңаруына" сілтеме ретінде қарастыру керек. Баба Раббаның пайда болуы, сол кезеңдегі грек жазуларының табылуы және Самарияда және одан тыс жерлерде самариялықтардың синагогтарының археологиялық жаңалықтары самариялықтардың діни оянуын көрсетеді. IV ғасырда Геризим тауындағы қасиетті кешен де қайта салынды және оған қажылық қайта орнатылды.