Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам ағзасындағы жүйке
Nerve in the human body
Рецидивті ларингеялық жүйке (RLN) – вагус жүйкенің (ми жүйкесі X) тармағы болып табылады, ол крикотиреоидты бұлшық еттерін қоспағанда, көмекейдің барлық ішкі бұлшық еттерін қамтамасыз етеді. Оң және сол жақтан екі рецидивті ларингеялық жүйке бар. Оң және сол жақ жүйкелер симметриялы емес: сол жақ жүйке аорта доғасының астынан, ал оң жақ жүйке оң қолтық артериясының астынан өтіп, содан кейін жоғары қарай бағытталған. Екеуі де трахея бойымен жүреді. Бұған қоса, бұл жүйкелер қайталанатын жолмен жүретін сирек жүйкелердің қатарына жатады, яғни олар тармақталған жүйкеге қарама-қарсы бағытта қозғалады, соның салдарынан олар осылай аталады. Рецидивті ларингеялық жүйкелер көмекейге дауыс бауларының төменгі жағынан сезімді жібереді, терең жүрек торына жүрек тармақтарын жібереді, сондай-ақ трахеяға, қықыраққа және төменгі констриктор бұлшық еттеріне тармақталады. Дауыс бауларын аша алатын жалғыз бұлшық еттер – артқы крикоартеноидты бұлшық еттер осы жүйкемен иннервацияланады. Рецидивті ларингеялық жүйкелер алтыншы жемірік доғасының жүйкелері болып табылады. Рецидивті ларингеялық жүйкенің бар екендігін алғаш рет дәрігер Гален сипаттаған.
The recurrent laryngeal nerve (RLN) is a branch of the vagus nerve (cranial nerve X) that supplies all the intrinsic muscles of the larynx, with the exception of the cricothyroid muscles. There are two recurrent laryngeal nerves, right and left. The right and left nerves are not symmetrical, with the left nerve looping under the aortic arch, and the right nerve looping under the right subclavian artery then traveling upwards. They both travel alongside the trachea. Additionally, the nerves are among the few nerves that follow a recurrent course, moving in the opposite direction to the nerve they branch from, a fact from which they gain their name. The recurrent laryngeal nerves supply sensation to the larynx below the vocal cords, give cardiac branches to the deep cardiac plexus, and branch to the trachea, esophagus and the inferior constrictor muscles. The posterior cricoarytenoid muscles, the only muscles that can open the vocal folds, are innervated by this nerve. The recurrent laryngeal nerves are the nerves of the sixth pharyngeal arch. The existence of the recurrent laryngeal nerve was first documented by the physician Galen.
Құрылымы
Қайталанатын ларингеалдық жүйкелер вагус жүйкесінен тармақталады, олар осы жүйкеге қатысты аталады; "қайталанатын" термині "re" (артқа) және "currere" (жүгіру) сөздерінен алынған, бұл олардың тармақталған вагус жүйкесінен кері бағытта жүретінін көрсетеді. Вагус жүйкелері көкірек қуысына дейін төмен түседі, ал қайталанатын ларингеалдық жүйкелер көмекейге дейін көтеріледі. Қайталанатын ларингеалдық жүйкелердің тармақталуына дейін вагус жүйкелері бас сүйегінен жоғары жақ тесігі арқылы шығып, мойын артериясымен бірге мойын қынабында орналасқан. Қайталанатын ларингеалдық жүйкелер вагус жүйкесінен сол жақта аорта доғасынан, ал оң жақта оң жақ қолтық артериясынан бөлінеді. Сол жақ RLN доғаның алдынан өтеді, содан кейін оның астынан және артынан айналып өтеді. Тармақталудан кейін жүйкелер әдетте трахея мен қызыл ішек қиылысындағы ойыста жоғары көтеріледі. Содан кейін олар қалқанша безінің сыртқы бөлігінің артқы, ортаңғы бөлігінен өтіп, төменгі констриктор бұлшығының астында көмекейге еніп, соңғы тармағы төменгі ларингеалдық жүйке деп аталады. Көмекейді қамтамасыз ететін басқа жүйкелерден айырмашылығы, оң және сол RLN екі жақты симметрияға ие емес. Сол жақ RLN аорта доғасының астындағы артериялық байланыстан өтетіндіктен оң жақтан ұзын. Ал талшықтары жалғыз ядрода аяқталады.
The recurrent laryngeal nerves branch from the vagus nerve, relative to which they get their names; the term "recurrent" from re (back) and currere (to run), indicates they run in the opposite direction to the vagus nerves from which they branch. The vagus nerves run down into the thorax, and the recurrent laryngeal nerves run up to the larynx. The vagus nerves, from which the recurrent laryngeal nerves branch, exit the skull at the jugular foramen and travel within the carotid sheath alongside the carotid arteries through the neck. The recurrent laryngeal nerves branch off the vagus, the left at the aortic arch, and the right at the right subclavian artery. The left RLN passes in front of the arch, and then wraps underneath and behind it. After branching, the nerves typically ascend in a groove at the junction of the trachea and esophagus. They then pass behind the posterior, middle part of the outer lobes of the thyroid gland and enter the larynx underneath the inferior constrictor muscle, The terminal branch is called the inferior laryngeal nerve. Unlike the other nerves supplying the larynx, the right and left RLNs lack bilateral symmetry. The left RLN is longer than the right, because it crosses under the arch of the aorta at the ligamentum arteriosum. and the fibers terminate in the solitary nucleus.
Түрлілігі
Шамамен 100-200 адамның біреуінде оң жақ төменгі ларингеялық жүйке қайталанбайды, крикоидтық шеміршек деңгейінде вагус жүйкесінен тармақталады. Әдетте, мұндай құрылым кеудедегі ірі артериялардың орналасуындағы өзгерістермен бірге жүреді; көбінесе оң жақ қолтық артериясы аортаның сол жағынан шығып, қызыл ішек артына өтеді. Сол жақ төменгі ларингеялық жүйке қайталанбауы одан да сирек кездеседі, бұл аорталық дуганың оң жақта орналасуын және сол жақ қолтық артериясы жүйкені кеудеге тартып алмауына мүмкіндік беретін артериялық өзгерісті талап етеді. Бес адамның төртеуінде төменгі ларингеялық жүйке мен жоғарғы ларингеялық жүйке арасында байланыс болады. Бұл жиі Галеннің анастомозы (ansa galeni) деп аталады, дегенмен анастомоз көбінесе қан тамырларын білдіреді, бұл екі жүйке арасындағы құжатталған анастомоздардың бірі. Қайталанатын жүйке қолтық артериясы немесе аортаның айналасынан өте келе бірнеше тармақтарды бөліп шығарады. Бұл тармақтардың жүрек торына, трахеяға, қызыл ішекке және төменгі жұтқыншақ бұлшық еттеріне таралу конфигурациясы әртүрлі болуы мүмкін деп күдіктеледі. Сондай-ақ, жүйкелер дауыс бауының төменгі жиегінен төменгі ларингеялық шырышты қабықшадан сезімтал ақпаратты, сондай-ақ қызыл ішек пен трахеяның мойын сегменттеріне сезімтал, секреторлық және қозғалтқыш талшықтарын жеткізеді.
In roughly 1 out of every 100–200 people, the right inferior laryngeal nerve is nonrecurrent, branching off the vagus nerve around the level of the cricoid cartilage. Typically, such a configuration is accompanied by variation in the arrangement of the major arteries in the chest; most commonly, the right subclavian artery arises from the left side of the aorta and crosses behind the esophagus. A left nonrecurrent inferior laryngeal nerve is even more uncommon, requiring the aortic arch be on the right side, accompanied by an arterial variant which prevents the nerve from being drawn into the chest by the left subclavian. In about four people out of five, there is a connecting branch between the inferior laryngeal nerve, a branch of the RLN, and the internal laryngeal nerve, a branch of the superior laryngeal nerve. This is commonly called the anastomosis of Galen (ansa galeni), even though anastomosis usually refers to a blood vessel, and is one of several documented anastomoses between the two nerves. As the recurrent nerve hooks around the subclavian artery or aorta, it gives off several branches. There is suspected variability in the configuration of these branches to the cardiac plexus, trachea, esophagus and inferior pharyngeal constrictor muscle. The nerves also carry sensory information from the mucous membranes of the larynx below the lower surface of the vocal fold, as well as sensory, secretory and motor fibres to the cervical segments of the esophagus and the trachea.
Жарақат
Қайталанатын көмескі тамырлық жүйкелер травма нәтижесінде, операция кезінде, ісіктің таралуынан немесе басқа да себептерден зақымдануы мүмкін. Оң және сол жүйкелердің екеуіне де зақым келген жағдайда, сөйлей алмау сияқты ауыр зақымдар туындауы мүмкін. Емделу кезінде қосымша проблемалар пайда болуы мүмкін, себебі қайтадан біріккен жүйке талшықтары дауыс бауының қозғалысын бұзуға, дауыс бауының үйлесімсіз қозғалысына әкелуі мүмкін. Қалқанша безі операцияларының 0,3–3%-да жүйкелердің зақымдануы тұрақты болады, ал 3–8%-да уақытша паралич пайда болады; осыған сәйкес, көмескі тамырлық жүйкелердің зақымдануы хирургтар үшін медициналық-құқықтық мәселелердің басты себептерінің бірі болып табылады. 2019 жылғы жүйелі шолу нәтижесінде, қолда бар мәліметтер хирургия кезінде көмескі тамырлық жүйкелерді зақымдамауға тырысқанда, жүйкелерді көзбен анықтау мен операция кезінде нейросуреттеуді қолдану арасында ешқандай айырмашылық жоқ деген қорытындыға келді.
The recurrent laryngeal nerves may be injured as a result of trauma, during surgery, as a result of tumour spread, or due to other means. Injury to both the right and left nerve may result in more serious damage, such as the inability to speak. Additional problems may emerge during healing, as nerve fibres that re anastamose may result in vocal cord motion impairment, uncoordinated movements of the vocal cord. The nerve is permanently damaged in 0.3–3% of thyroid surgeries, and transient paralysis occurs in 3–8% of surgeries; accordingly, recurrent laryngeal nerve damage is one of the leading causes of medicolegal issues for surgeons. A 2019 systematic review concluded that the available evidence shows no difference between visually identifying the nerve or utilizing intraoperative neuroimaging during surgery, when trying to prevent injury to recurrent laryngeal nerve during surgery.
Қатерлі ісіктер
РЛН ісіктермен қысылуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, өкпе қатерлі ісігімен ауыратын науқастардың 2-18%-ында, көбінесе сол жақтан, қайталанатын көмекейлік жүйке қысылуынан дауыс жоғалу (құлаққаптық) пайда болады. Бұл нашар нәтижелермен байланысты, және егер бұл симптом ретінде анықталса, көбінесе операция жасауға болмайтын ісіктерді көрсетеді. Өкпе қатерлі ісігін хирургиялық жолмен толық алып тастау үшін жүйке әдейі кесілуі мүмкін. РЛН мойындағы ісіктердің салдарынан да зақымдануы мүмкін, әсіресе қатерлі лимфа түйіндерінің капсуладан тысқары таралуымен, олар көтерілгіш жүйкенің өтетін аймағына шабуыл жасауы мүмкін.
The RLN may be compressed by tumors. Studies have shown that 2–18% of lung cancer patients develop hoarseness because of recurrent laryngeal nerve compression, usually left sided. This is associated with worse outcomes, and when found as a presenting symptom, often indicates inoperable tumors. The nerve may be severed intentionally during lung cancer surgery in order to fully remove a tumor. The RLN may also be damaged by tumors in the neck, especially with malignant lymph nodes with extra capsular extension of tumor beyond the capsule of the nodes, which may invade the area that carries the ascending nerve on the right or left.
Басқа аурулар
Ортнер синдромы немесе кардиовокалды синдром – сол қайта оралатын қықылық жүйкесінің параличінің сирек себебі. Жүрек немесе ірі қан тамырлары ішіндегі құрылымдардың кеңеюі жүйкеге қысым түсіріп, бір жақты жүйке зақымдануының белгілеріне әкеледі.
In Ortner's syndrome or cardiovocal syndrome, a rare cause of left recurrent laryngeal nerve palsy, expansion of structures within the heart or major blood vessels impinges upon the nerve, causing symptoms of unilateral nerve injury.
Басқа жануарлар
Жылқылар қайталанатын ларингеалды жүйке невропатиясына шалдығады, бұл қайталанатын ларингеалды жүйкелер аксондарының ауруы. Себебі белгісіз, бірақ генетикалық бейімділік күдік тудырады. Жүйкенің ұзындығы маңызды фактор, өйткені бұл үлкен жылқыларда жиірек кездеседі, және көбінесе сол жақ ғана зардап шегеді. Жүйке жасушалары өлген кезде, көмекейдің прогрессивті параличі пайда болады, нәтижесінде тыныс жолдары құлдырайды. Көрінісі әдетте музыкалық үскіріктерден бастап, қатаң дауысқа немесе қиын тыныс алу шуына (стертороз) дейін, нашарлайтын өнімділікпен бірге болады. Бұл жағдайның емделуі мүмкін емес, бірақ хирургия тыныс жолын ашық ұстауға көмектеседі. Жүйке егу тәжірибелері жасалған. Иттерде сирек кездеседі, бірақ екі жақты қайталанатын ларингеалды жүйке ауруы орта жастағы иттердің деміккен кезде (стридор) ыңғуына себеп болуы мүмкін. Сауропод динозаврларында, ең ұзын мойынды омыртқалылардың, вагус жүйкесі мен қайталанатын ларингеалды жүйкесінің жалпы ұзындығы Суперзаврда ұзаққа созылар еді, бірақ бұл ең ұзын нейрондар болмас еді: құйрықтың ұшына жететін нейрондар одан да асып түсер еді.
Horses are subject to equine recurrent laryngeal neuropathy, a disease of the axons of the recurrent laryngeal nerves. The cause is not known, although a genetic predisposition is suspected. The length of the nerve is a factor since it is more common in larger horses, and the left side is affected almost exclusively. As the nerve cells die, there is a progressive paralysis of the larynx, causing the airway to collapse. The common presentation is a sound, ranging from a musical whistle to a harsh roar or heaving gasping noise (stertorous), accompanied by worsening performance. The condition is incurable, but surgery can keep the airway open. Experiments with nerve grafts have been tried. Although uncommon in dogs, bilateral recurrent laryngeal nerve disease may be the cause of wheezing (stridor) when middle aged dogs inhale. In sauropod dinosaurs, the vertebrates with the longest necks, the total length of the vagus nerve and recurrent laryngeal nerve would have been up to long in Supersaurus, but these would not be the longest neurons that ever existed: the neurons reaching the tip of the tail would have exceeded .
Эволюцияның дәлелі
Жирафтардың қайталама ларингиялық жүйкелерінің шамамен 5 метрге дейін қабысып кетуі, интеллектуалды жобалауға қарағанда эволюцияның куәсі ретінде келтіріледі. Бұл жүйке балықтарға ұқсас қазіргі төрт аяқты жануарлардың ата-бабаларында мидан жүрекке, содан кейін желбезкелерге (қазіргі балықтардағыдай) тікелей бағытталған болар еді. Эволюция процесінде мойынның ұзаруымен және жүректің денеде төменге түсуімен бірге, ларингиялық жүйке жүректің қате жағына ілігіп қалды. Табиғи іріктеу жүйкені бірте-бірте, ұсақ қадамдармен ұзартып, осыған бейімдеді, нәтижесінде қазіргі күні байқалатын қиялы жол пайда болды.
The extreme detour of the recurrent laryngeal nerves, about 15 feet (5 m) in the case of giraffes, is cited as evidence of evolution, as opposed to intelligent design. The nerve's route would have been direct in the fish like ancestors of modern tetrapods, traveling from the brain, past the heart, to the gills (as it does in modern fish). Over the course of evolution, as the neck extended and the heart became lower in the body, the laryngeal nerve was caught on the wrong side of the heart. Natural selection gradually lengthened the nerve by tiny increments to accommodate, resulting in the circuitous route now observed.
Тарих
Көне грек дәрігері Гален жүйкенің қалай жүретінін және қайталама ларингеальдық жүйке параличінің клиникалық синдромын көрсетті, сонымен қатар жүйкесі кесілген шошқалар қысқарып шырылдай алмайтынын байқады. Гален бұл жүйкені қайталама жүйке деп атады және екі адам баласында қалқанша безіне жасалған операциядан кейін осыған ұқсас әсерді сипаттады. 1838 жылы, биология ғылымына гомология тұжырымдамасын енгізер алдында бес жыл бұрын, анатомист Ричард Оуэн үш жирафты кесу жөніндегі баяндамасын ұсынды, оның ішінде сол жақ қайталама ларингеальдық жүйкенің толық бағытының сипаттамасы да болды. Анатомистер Андреас Везалий және Томас Уиллис жүйкені қазір анатомиялық стандартты сипаттама деп есептелетіндей етіп сипаттады, ал дәрігер Фрэнк Лахи қалқанша безі операциялары кезінде оны анықтаудың операциялық жолын жазбаға түсірді.
Ancient Greek physician Galen demonstrated the nerve course and the clinical syndrome of recurrent laryngeal nerve paralysis, noting that pigs with the nerve severed were unable to squeal. Galen named the nerve the recurrent nerve, and described the same effect in two human infants who had undergone surgery for goiter. In 1838, five years before he would introduce the concept of homology to biology, anatomist Richard Owen reported upon the dissection of three giraffes, including a description of the full course of the left recurrent laryngeal nerve. Anatomists Andreas Vesalius and Thomas Willis described the nerve in what is now regarded as an anatomically standard description, and doctor Frank Lahey documented a way for its interoperative identification during thyroid operations.