Кіріспе

Цезарьдың саяси философиясы

Саяси ғылымда "Цезарьдік" термині Рим диктаторы Юлий Цезарьден (б.з.д. 49-44 жж.) шабыттанған авторитарлық және автократиялық идеологияны анықтайды және сипаттайды.

Тарих

Неміс тарихшысы Иоганн Фридрих Бёмер 1846 жылы алғаш рет «кесаризм» терминін Рим-католик шіркеуінің саяси бағыныштылығын сипаттау үшін қолданды. 1850 жылы Огюст Ромие кесаризмді әскери билік және соғыс бастығының режимі деп анықтады. Тарихшы Луи Жирардың сөзіне қарағанда, бұл саясаттың мақсаты, ең алдымен, жұмысшыларды жауынгер либералды басшыларға қарсы режимге біріктіру болып табылады. Бенджамин Дизраэли 1878 жылғы наурыз айында Ресеймен соғысқа дайындықпен байланысты британдық резервтерді жұмылдырып, Мальтаға үнді әскерлерін шақырғанда кесаризммен айыпталып еді. Г. К. Честертон өзінің «Еретиктер» атты еңбегінде кесаризмді «құлдықтың ең жаман түрі» деп атап, оны қатты сынады. Әлеуметтанушы Макс Вебер барлық көпшілік демократия кесаризмге қарай бет бұрады деп есептеді. Заң профессоры Герхард Каспер былай деп жазады: «Вебер бұл терминді сайлаудың плебисциттік сипатын, парламентке деген құрметсіздікті, үкімет ішіндегі тәуелсіз биліктерге төзбеушілікті және тәуелсіз саяси ойлаушыларды тартудағы немесе оларға қарсы тұрудағы сәтсіздікті көрсету үшін пайдаланды».

20 ғасыр

Кесаризмнің "демократиялық" деп аталатын түрін Венесуэланың Лауреано Валенилла Ланц сияқты теоретиктер "Cesarismo Democrático" (1919) еңбегінде жақтады. Италиялық дуче Бенито Муссолини және итальяндық фашизм идеологиясы кесаризмді қабылдады. Антонио Грамши кесаризмнің тамыры "авторитет дағдарысы" деңгейінде жатыр деп мәлімдеді, бұл сонымен қатар әлеуметтік топтар саяси партиялармен байланысын үзген кезде туындайтын өкілдік дағдарысы. Осылайша партиялар өткенге кетіп, кесаризмдік шешімге орын ашылады. Италия мысалында, Грамши осы әлеуметтік-саяси ыдыраудың себептерін Бірінші дүниежүзілік соғыстың тұрақсыздандыратын әсерінен көреді, онда шаруалардың көп бөлігі соғысуға мәжбүр болды. Бұл тұста, олар Ризорджименто кезінде бейтарап қалып, белсенділік танытпады. Кесаризм – макроәлеуметтік құбылыс және оны жеке тұлғаның пайда болуымен итермелеуге болмайды; демек, бұл құбылыс саяси функцияны атқарады. Сонымен қатар, Грамши "Цезарьсіз кесаризм" мүмкіндігін айтады, бірақ оны консерваторлар мен лейбористерді біріктіретін Ұлыбританияның Ұлттық үкіметі сияқты топ жүзеге асыруы мүмкін. Освальд Шпенглер кесаризмді демократиядан кейін келетін заманауилықтың соңғы фазасы деп сипаттады.

21 ғасыр

Француз тарихшысы Кристиан Жорж Швенцельдің 21-ғасырдағы пікірінше, Владимир Путин мен Режеп Тайип Ердоған бұл кесарьдық үлгіні ішінара қабылдап, бейімдеді, сонымен бірге өз халықтарының билік пен дәулетке деген ұмтылысына жауап берді. 2020 жылдары американдық оңшылдардың, әсіресе Клермонт институты талдау орталығымен байланысты топтары, АҚШ-тың алдындағы мәселелерге авторитарлық шешім ретінде кесаризмді қолдады.