Кіріспе

Психоанализдегі мінез-құлық санаттары

Психоанализде эгосинтониялық – эгоның қажеттіліктері мен мақсаттарына үйлесетін, қабылданатын немесе адамның өзіндік бейнесімен сәйкес келетін мінез-құлықтарды, құндылықтарды және сезімдерді білдіреді. Эгодистониялық (немесе эгоға жат) – керісінше, эгоның қажеттіліктері мен мақсаттарына қайшы келетін, немесе адамның өзіндік бейнесімен келіспейтін ойлар мен мінез-құлықтарды (түстер, мәжбүрлеулер, құштарлықтар және т.б.) көрсетеді.

Қолданылуы

Аномальды психология эгосинтоникалық және эгодистоникалық ұғымдарды егжей-тегжейлі зерттеді. Көптеген тұлғалық бұзылулар эгосинтоникалық болып табылады, бұл олардың емдеуін қиындатады, өйткені науқастар ештеңе дұрыс емес деп ойламауы мүмкін және өздерінің түсініктері мен мінез-құлқын ақылға қонымды және орынды деп қарауы мүмкін. Мысалы, нарциссикалық тұлғалық бұзылысы бар адам өзін тым оң бағалайды және осы көзқарасқа қарсы келетін ұсыныстарды қабылдамайды. Бұл психиатриядағы жалпы түсінікке сәйкес келеді – нашар түсінікке ие болу. Анорексия нервоза, емдеуге қиын ауру (бұрынғы DSM 5 шығарылғанға дейін I осьтің бұзылуы деп саналатын), дене бейнесінің бұрмалануы және салмақ алудан қорқумен сипатталады, сонымен қатар эгосинтоникалық деп саналады, өйткені оның көптеген науқастары өздерінің проблемасы бар екенін мойындамайды. Алайда, құмар ойындар кейде ғана эгосинтоникалық деп есептеледі, бұл ішінара қатысы бар адамның реакциясына және олардың құмар ойындарының проблемалық екенін білетін-білмейтіндігіне байланысты. Эгодистоникалық және эгосинтоникалық психикалық бұзылулар арасындағы айырмашылықты көрсету үшін обсессивтік-компульсивтік бұзылу (ОКБ) және обсессивтік-компульсивтік тұлғалық бұзылуды салыстыруға болады. ОКБ эгодистоникалық деп есептеледі, өйткені адамның өзіне қатысты түсінігімен үйлеспейтін ойлар мен мінез-құлқы болады, яғни ойлар қаланбаған, мазасыздық тудыратын және олардың құндылықтарының, тілектерінің және өзінің қалыптасқан бейнесінің керісін көрсетеді. Керісінше, обсессивтік-компульсивтік тұлғалық бұзылу эгосинтоникалық болып табылады, өйткені науқас әдетте тәртіпке, кемелдікке ұмтылуын және бақылауды ақылға қонымды және тіпті қажет деп қабылдайды.

Фрейд мұрасы

"Эгосинтоник" және "эгодистоник" сөздері 1920 жылдардың басында неміс тіліндегі "ichgerecht" және "nicht ichgerecht", "ichfremd" немесе "ichwidrig" сөздерінің аудармасы ретінде пайда болды. Бұл сөздерді Фрейд 1914 жылы өзінің "Нарциссизм туралы" кітабында енгізді және ол өзінің түсініктер жиынтығының маңызды бөлігі болып қала берді. Фрейд бұл сөздерді адамның "инстинкттері" мен "эгосы" арасындағы қарым-қатынасқа қатысты қолданды. Фрейд психикалық қақтығыстың "алғашқы қалып қойған инстинкттер эгомен (немесе эгосинтоникалық инстинкттермен) қақтығысқа түскен кезде" туындайтынын көрді. Оның пікірінше, "эгодистониялық" жыныстық инстинкттер "жасырылуға" тиіс еді. Кейінгі психоанализ жазушылары басылғанның тікелей білдірілуінің эгодистониялық, ал жанама білдірілуінің эгосинтоникалық екенін атап көрсетті. Отто Фенихель өзіндік эгосинтоникалық деп санайтын ауру импульстері мен иелеріне жат сезім тудыратын мәжбүрлі симптомдарды ажыратты. Хайнц Хартман, және одан кейін эго психологиясы да осы екі ұғымды маңызды тұсқа алды.