Кіріспе

Мұзды үзуге арналған құрал

Мұзшақыр – 1800-жылдардан 1900-жылдарға дейін мұзды сындыру, қашап алу немесе тістеу үшін қолданылатын ұшты металл құрал. Ол ағаштан жасалған сапқа бекітілген өткір металл тікеден тұрады. Құралдың дизайны жасалғаннан бері көбінесе өзгермеген. Дизайнның айырмашылығы – саптың материалы. Сап әдетте ағаштан жасалады, бірақ пластиктен немесе резеңкеден де жасалуы мүмкін. Бұл материалдар қауіпсіздік тұрғысынан артықшылықты болуы мүмкін және пайдаланушыға құралды қолдану кезінде жақсырақ ұстауға көмектеседі.

Тарих

1800 жылдары мұз блоктары қатып қалған су көздерінен жиналып, жақын жердегі үйлерге жеткізілді. Мұз кескіштер мұз блоктарын қолдануға ыңғайлы кішірек бөліктерге кесу үшін қолданылды. Көп жағдайда осы кішірек блоктар мұз сақтағыштарда пайдаланылды. Мұз сақтағыштар тоңазытқыштарға ұқсас, бірақ басты айырмашылығы мұз сақтағыштар тек шектеулі уақытқа ғана суық болатын. Олардың дұрыс жұмыс істеуі үшін мұзбен үнемі толықтырылуы қажет еді. 1900 жылдардың басы мен ортасында қазіргі заманғы тоңазытқыштардың пайда болуымен мұз кескіштердің танымалдылығы азайды. Көптеген тоңазытқыштарға кішкентай мұз кесектеріне кез келген уақытта оңай қол жеткізуге мүмкіндік беретін мұз жасау машинасы орнатылды, бұл мұз кескіштің қажеттілігін жойды. Бүгінде мұз кескіштер көнеліп қалды.

Бармендік қызметінде қолдану

Мұз кескіштің бүгінгі күні қолданылатын бір жолы – бармендік қызмет. Бармендер жаңа және ерекше сусындар жасау үшін бар күштерін салады. Көптеген жағдайларда бармендер мұз кескішті пайдаланып, мұз блоктарынан түрлі пішіндер ойып шығарады. Бұл оларға кез келген сусынға қосылатын ерекше мұз пішінін жасауға мүмкіндік береді.

Қару ретінде қолдану

Мұз қашау шайқағы теріге оңай тиетін болғандықтан, кейде қару ретінде қолданылған. Ең танымал мысал, Нью-Йорктегі "Murder Incorporated" деп аталатын ұйымдасқан қылмыс тобы 1930 және 1940 жылдары мұз кескішін қару ретінде кеңінен пайдаланған. Бұл топ 1000-ға дейін адам өлтірген. 1932 жылы мұз кескішпен көп рет пышақталған екі жас жігіттің денесі табылды. Джейкоб Друкер есімді адам 1944 жылы адам өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. Оның құрбаны мұз кескішпен 20-дан астам рет пышақталған. Өз заманындағы ең қауіпті кісі өлтіруші, Эб Релес, мұз кескішін өзінің таңдаған қаруы ретінде қолданған, көбінесе құрбандарын құлағына пышақтаған. Нью-Йорк полициясының мәліметінше, мұз түйрегі бүгінге дейін көшедегі қару ретінде қолданылып келеді. 2012 жылдың 21 тамызында Бронксте бір адамға мұз кескішпен шабуыл жасалды. Джон Мартинес, Бронкста тұратын адам, 2011 жылы мұз кескішпен бірнеше тонау жасағаны үшін сотталды. Леон Троцкийді мұз кескішпен өлтірді деген қате пікір бар. Шындығында ол мұз балтасымен, тау шаруашылығы құралымен өлтірілген. 2012 жылы Люка Магнотта Джун Линды өлтіру үшін мұз шайқағын (кейін бұрандаша екені анықталды) және ас үй пышағын қолданды. 2018 жылы Нью-Йорк қаласындағы автобус аялдамасында 25 жастағы жігіт мұз кескішпен пышақталғаннан кейін қайтыс болды. Филиппинде мұз қашау шайқағы жиі қолданылатын қару, әсіресе Маниланың кемтар аудандарында.

Медициналық қолдану

Лоботомия – 1930 жылдардың ортасында кең таралған медициналық емдеу болды. Лоботомия жасаушы Уолтер Фриман әлем бойынша мыңдаған лоботомия орындады. Хабарлауынша, ол отбасының ас үйінен мұз қашауға арналған қысқа тізекті пайдаланды. Бұл тізек көз ұңғысы арқылы миға енгізілетін болды. Процедура анестезия қолданбастан жасалатын. Бұл "Мұз тізекті лоботомия" психикалық мәселелерді басандатуға көмектеседі деп есептелді, бірақ көбінесе параличке және ерте өлімге алып келді. Бұл емдеу мыңдаған адамдарға қолданылғанша тиісті сынақтар жүргізілмегендіктен сәтсіз аяқталды. Лоботомияның осы әдісі 50 жыл ішінде шамамен 500 адамның өліміне себеп болды. 1970 жылдары көптеген елдерде бұл процедура адамгершілікке қайшы деп танылып, тыйым салынды.