Кіріспе

Американдық психология зерттеушісі (1938–2018)

Джудит Рич Харрис (10 ақпан 1938 – 29 желтоқсан 2018) – американдық психология зерттеушісі және «Тәрбие болжамы» кітабының авторы. Ол ата-аналар бала тәрбиесіндегі ең маңызды фактор деген пікірді сынап, оған қарсы дәлелдер келтірген. Харрис Нью-Джерси штатының Миддлтаун қаласында тұрған.

Ғылыми зерттеулер: 1977-1995

1970 жылдардың аяғында Харрис көру ақпаратын өңдеудің математикалық моделін жасады, ол "Perception and Psychophysics" журналында жарияланған екі мақаланың негізі болды (1979, 1984). 1981 жылдан бастап ол даму психологиясы бойынша оқулықтарға көшті. Роберт Либертпен бірлесіп, "Бала" (Прентис Холл, 1984) және "Нәресте мен бала" (1992) кітаптарын жазды. 1994 жылы ол отбасы емес, теңдес топтарына баса назар беріп, бала дамуының жаңа теориясын ұсынды. Бұл 1995 жылы "Психологиялық шолу" журналында жарияланған мақаланың негізі болды, ол жалпы психология саласындағы үздік мақала үшін Америка Психологиялық Ассоциациясының Джордж А. Миллер сыйлығымен марапатталды. Джордж А. Миллер 1960 жылы Гарвардтағы Психология кафедрасын басқарған кезде Харрис сол Ph.D. бағдарламасынан (жоғарыда қараңыз) шеттетілген еді.

Бала тәрбиесі

Харристің ең танымал еңбегі "Тәрбие туралы гипотеза" алғаш рет 1998 жылы жарық көрді, ал 2009 жылы қайта жаңартылған нұсқасы жарық көрді. Бұл кітапта ол ересектердің мінез-құлқының негізінен ата-аналарының тәрбиесімен анықталатындығы туралы пікірге қарсы шығады. Ол ата-аналық ортаның ықпалын көрсетуге тырысатын зерттеулерді қарастырады және олардың көпшілігі генетикалық факторларды ескере алмайды деп санайды. Мысалы, егер агрессивті ата-аналардың балалары да агрессивті болуға бейім болса, бұл міндетті түрде ата-ананың үлгісінен туындаған емес. Бұл агрессивтілік гендер арқылы берілген болуы мүмкін. Ол сондай-ақ, ата-ана мен баланың мінез-құлқы арасындағы байланыс баладан ата-анаға әсер ету нәтижесінде де пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол өз баяндамасында Фрэнк Саллоуэйдің туылған ретінің әсері туралы теориясын да сынап көрсетеді. Кітапта балалардың әлеуметтенуіне үйден тыс факторлардың, әсіресе теңдестердің, маңызды рөл атқаратыны көрсетіледі. Харрис балалардың ата-аналары мен басқа ересектерге қарағанда сыныптастарымен және достарымен өзін-өзі байланыстыратынын, ал мінез-құлық топқа ену немесе нақты адамдармен бәсекелесу арқылы қалыптасатынын айтады.

Таңдалған жарияланымдар

Харрис, Дж. Р., және Либерт, Р. М. (1984, 1987, 1991). Бала: Туған кезден бастап жасөспірім шаққа дейінгі дамуы. Prentice Hall,
Харрис, Дж. Р., Шоу, М. Л., және Алтом, М. Дж. (1985). "Көрнекі іздеуде реакция уақыты мен дәлдігінің сериялық позиция қисықтары: Үстеме өңдеу моделінің тестілері." Түсінік және психофизика, 38, 178–187.
Харрис, Дж. Р. (1995). "Баланың ортасы қайда? Даму теориясы бойынша топтық әлеуметтендіру." Психологиялық шолу, 102, 458–489.
Харрис, Дж. Р. (1998). Тәрбиелік болжам: Балалар неліктен осылай болып өседі. Free Press,
Харрис, Дж. Р. (2000). Әлеуметтендіру, жеке тұлғаның дамуы және баланың ортасы. Даму психологиясы, 36, 699–710.
Харрис, Дж. Р. (2000). "Контекстке байланысты оқу, жеке тұлға және туу реті." Психологиялық ғылымның қазіргі бағыттары, 9, 174–177.
Харрис, Дж. Р. (2002, 17 қаңтар). "Неге адамдар туу ретінің жеке тұлғаға маңызды әсер ететініне сенеді?" "Тәрбиелік болжам" веб-сайты. 2007 жылғы 27 тамызда алынды.
Харрис, Дж. Р. (2006). Ешқайсысы бірдей емес: Адам табиғаты және жекелігі. W. W. Norton,

Жеке өмір

Ол 1961 жылы Чарльз С. Харриске тұрмысқа шықты; олардың екі қызы болды (біреуі асырап алынған) және төрт немересі бар. 1977 жылдан бастап Харрис созылмалы аутоиммундық ауруға шалдықты, ол люпус пен жүйелік склероздың қосылысы ретінде диагностикаланды.