Кіріспе
Бензодиазепин препараттары
Оксазепам – әсері қысқа және орташа уақытқа созылатын бензодиазепин. Оксазепам көңіл сырқырауы мен ұйқысыздықтан емдеу үшін, сондай-ақ алкогольдік абстиненция синдромының белгілерін бақылау үшін қолданылады. Ол диазепам, празепам және темазепамның метаболиті болып табылады және басқа бензодиазепиндермен салыстырғанда орташа амнезиялық, анксиолитикалық, құрысуға қарсы, ұйқылық, тыныштандыратын және қаңқа бұлшықтарын босаңсытатын қасиеттерге ие. 1962 жылы патенттелген, 1964 жылы медициналық қолдануға бекітілген.
Медициналық қолданыстар
Бұл орташа әсер ететін бензодиазепин, әсері баяу басталады, сондықтан көбінесе ұйықтау қиындықтары бар, ұйықтамайтын адамдарға тағайындалады. Ол жиі ширығу, тітіркену және алағайып қалумен байланысты үдемелі бұзылыстарға тағайындалады. Сонымен қатар, бұл препарат есірткі және алкогольге тәуелділіктен құтылуға, сондай-ақ депрессиямен байланысты алаңдаушылыққа тағайындалады. Оксазепам кейде әлеуметтік фобияны, посттравматикалық стресс бұзылысын, ұйқысыздықты, етеккір алды синдромын және басқа да жағдайларды емдеу үшін қолданылады.
Жанама әсерлер
Оксазепамның жанама әсерлері басқа бензодиазепиндерге ұқсас және бас айналу, ұйқылылық, бас ауруы, есте сақтау қабілетінің нашарлауы, парадоксалдық қозғыштық және антероградтық амнезия сияқты көріністерді қамтиды, бірақ уақытша жаһандық амнезияға әсер етпейді. Оксазепамның дозасын күрт азайту немесе тоқтату салдарынан іш және бұлшық еттерде спазмдар, құрылыстар, депрессия, ұйықтамау немесе ұйықтап қалуда қиындық, тершеңдеу, діріл немесе құсу пайда болуы мүмкін. 2020 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) барлық бензодиазепин препараттары үшін қорапшамен белгіленген ескертуді жаңартуды міндеттеді, осы классқа жататын барлық препараттар үшін теріс пайдалану, дұрыс пайдаланбау, тәуелділік, физикалық тәуелділік және тоқтату синдромының қауіптерін біркелкі сипаттау мақсатында.
Толеранттылық, тәуелділік және ауруға шалдығу
Оксазепам, басқа бензодиазепиндік препараттар сияқты, толеранттылық, физикалық тәуелділік, құмарлық және бензодиазепин синдромына алып келуі мүмкін. Оксазепам немесе басқа бензодиазепиндерді тоқтату жиі алкоголь және барбитураттарды тоқтату кезінде байқалатын сияқты абстиненттік синдромға (тастау симптомдарына) әкеледі. Дозасы жоғарырақ және препаратты қабылдау мерзімі ұзақ болған сайын, жағымсыз абстиненттік симптомдарды бастан кешіру қаупі де артады. Дегенмен, стандартты дозаларда және қысқа мерзімді қолданудан кейін де абстиненттік симптомдар пайда болуы мүмкін. Бензодиазепинмен емдеуді баяу және біртіндеп дозаны азайту арқылы мүмкіндігінше ертерек тоқтату керек.
Қарсы көрсетілімдер
Оксазепам миастения грависі, созылмалы обструктивті өкпе ауруы, өкпе резервінің жеткіліксіздігі және ауыр бауыр ауруларында қолдануға қарсы көрсетіледі.
Ерекше сақтық шаралары
Бензодиазепиндерді қарт адамдарда, жүктілік кезінде, балаларда, алкогольге немесе есірткіге тәуелді адамдарда, сондай-ақ бірнеше психикалық аурулары бар адамдарда қолданғанда арнайы сақтық шараларын қадағалау қажет. Бензодиазепиндер, оның ішінде оксазепам липофильді препараттар болып табылады және тез мембраналар арқылы өтеді, сондықтан плацентаға жылдам еніп, препараттың маңызды мөлшері сіңіріледі. Жүктіліктің соңғы сатыларында, әсіресе жоғары дозаларда бензодиазепиндерді қолдану нәрестеде салқын синдромына (флапи синдромына) алып келуі мүмкін.
Жүктілік
Оксазепам үшінші триместрде қабылдағанда, нәрестеге анық қауіп тудырады, оның ішінде ауыр бензодиазепин синдромы – гипотония, емшек соруға қарсылық, апноэ ұстамалары, цианоз және суыққа байланысты метаболизмнің нашарлауы сияқты жағдайларға себеп болуы мүмкін. Жаңа туған нәрестелерде "салбыр сәби синдромы" және седация да пайда болуы мүмкін. "Салбыр сәби синдромы" мен жаңа туған нәрестелердегі бензодиазепин синдромының белгілері туылғаннан кейін сағаттардан айларға дейін сақталуы мүмкін екені хабарланды.
Өзара әрекеттесулер
Оксазепам диазепамның белсенді метаболиті болғандықтан, басқа дәрілік заттармен немесе тамақпен өзара әрекеттесуі мүмкін, бірақ фармакокинетикалық CYP450 өзара әрекеттесулері (мысалы, циметидинмен) ерекше жағдай. Оксазепам (немесе басқа бензодиазепиндер) антидепрессанттармен (флуоксетин, сертралин және пароксетин сияқты ССКИ немесе бупропион, дулоксетин немесе венлафаксин сияқты көптеген қайта сіңіруге кедерес келтіретін препараттармен), күшті құбыла жақсартатын дәрілермен (опиоидтар, мысалы, морфин, оксикодон немесе метадон) бірге қабылдағанда, сақтық шараларын сақтау және дәрігердің нұсқауларын қатаң сақтау қажет. Бұл препараттарды (сондай-ақ басқа бензодиазепиндерді) бір уақытта қолданудың нәтижесін болжау қиын болуы мүмкін. Оксазепам қабылдаған кезде алкоголь ішуге кеңес берілмейді. Оксазепам мен алкогольді бірге қолдану ұйқышылдықтың күшеюіне және есте сақтау қабілетінің нашарлауына, координацияның ауыр бұзылуына (атаксияға), бұлшықет тонусының төмендеуіне, ал ауыр жағдайларда немесе оған бейім адамдарда тыныс алудың баяулауына, комаға және құлдырауға алып келуі мүмкін, бұл өмірге қауіпті интоксикацияға ұласуы мүмкін. Оксазепамды антипсихотик кветиапинмен бірге қолданғанда қан айналымының күйреуі, мүмкін қан айналымының жоғалуы сияқты жағдай туындауы мүмкін.
Фармакология
Оксазепам – 3-гидрокси тобына жататын, орташа әсер ететін бензодиазепин; ол бензодиазепин рецепторларына әсер етеді, нәтижесінде GABA-ның GABAA рецепторына әсері күшейеді, бұл орталық нерв жүйесіне тежегіш әсер етеді. Оксазепамның жартылай ыдырау мерзімі 6-9 сағат аралығында. Кортизол деңгейін төмендетуі дәлелденген. Бір британдық зерттеуге сәйкес, оксазепам барлық қолданылатын бензодиазепиндердің ішінде ең баяу сіңіріліп, әсер етуі ең баяу басталады. Оксазепам – диазепам, нордазепам және кейбір ұқсас препараттардың ыдырауы кезінде түзілетін белсенді метаболит. Ол бауыр функциясы бұзылған пациенттерде көптеген басқа бензодиазепиндерге қарағанда қауіпсіз болуы мүмкін, себебі ол бауырда тотығуды қажет етпейді, керісінше, тек глюкуронидация арқылы метаболизденеді, сондықтан қарт адамдарда немесе бауыр ауруы бар адамдарда оксазепам жинақталып, қолайсыз реакцияларды тудыру ықтималдығы төмен. Оксазепам осы тұрғыдан лоразепамға ұқсас. Оксазепам кейбір органдарда, соның ішінде жаңа туған нәрестелердің жүрегінде жинақталуға бейім. Кез келген жолмен қолданылғанда сіңірілуі және жинақталу қаупі нәрестелерде айтарлықтай жоғарылайды, сондықтан оксазепам ана сүтіне өтеді, жүктілік және бала емізу кезеңінде оксазепамды тоқтату ұсынылады. Бензодиазепин эквиваленттілік конвертері бойынша 2 мг оксазепам 1 мг диазепамға тең, демек 20 мг оксазепам BZD эквиваленттілігі бойынша 10 мг диазепамға, ал 15 мг оксазепам 7,5 мг диазепамға (8 мг диазепамға дейін дөңгеленген) тең. Кейбір BZD эквиваленттілік конвертерлері 3:1 (оксазепам:диазепам) және 1:3 (диазепам:оксазепам) арақатынасын қолданады, сондықтан 15 мг оксазепам 5 мг диазепамға тең болады.
Химия
Оксазепам рацемиялық қоспа түрінде кездеседі. Энантиомерлерді бөліп алуға жасалған алғашқы тырастықтар сәтсіз аяқталды; сәйкес ацетаты бір энантиомер ретінде бөліп алынды. Әртүрлі pH деңгейлерінде жүретін эпимеризация жылдамдықтарының өзгешелігін ескере отырып, рацемиялық қоспаға қарағанда бір ғана энантиомерді қолданудың терапиялық тиімділігі жоқ екені анықталды.
Пайдалану жиілігі
Оксазепам, диазепам, нитразепам және темазепаммен бірге фармацевтикалық көмек бағдарламасына енгізілген төрт бензодиазепин еді және 1990–1991 жылдары Австралиядағы бензодиазепин рецепттерінің 82% құрады. Бірнеше елде жаңа қолданушылар үшін осы препаратты таңдау себебі – жинақталу ықтималдығының төмендігі және салыстырмалы түрде баяу сіңу жылдамдығы.
Құқықтық мәртебе
Оксазепам Психотроптық заттар жөніндегі конвенцияның IV тізіміне жатады.
Брендтер
Ол әлемде көптеген саудалық атаулармен сатылады, соның ішінде: Алепам, Алепан, Анокса, Анксиолит, Комедормир, Дуразепам, Мурелакс, Нозепам, Оксазепам, Опамокс, Окс Пам, Окса КТ, Оксабенз, Оксамин, Оксапам, Оксапак, Оксаканд, Оксазе, Оксазепам, Оксазепам, Оксазин, Оксапам, Пракситен, Пурата, Селарс, Серакс, Серепакс, Сереста, Сереста, Серепакс, Собрил, Тазепам, Вабен және Юфэй. Ол сондай-ақ гиосинмен бірге Novalona және аланинмен бірге Pausafrent T ретінде де сатылады. 2016 жылы лосось шабақтарын оксазепамға жеті күн бойы әсер еткеннен кейін, оларды көшіп кетуге жіберген зерттеуде, бақылау тобымен салыстырғанда көші-қон мінез-құлқының күшеюі байқалды. 2019 жылғы зерттеу осы жылдам және батыл мінез-құлқының оксазепамға ұшыраған шабақтардың өлім-жітіміне байланысты екенін көрсетті, себебі олар жемтікке оңайрақ түсуі мүмкін. Екінші жағынан, сол авторлардың 2018 жылғы зерттеуінде 480 еуропалық шабақ және 12 солтүстік су алабындағы балық 12 тоғанда 70 күн бойы сақталды, олардың жартысы бақылау тобы болды, ал жартысы оксазепаммен әсер етті. Зерттеу шабақтардың өсуі немесе өлім-жітімінде ешқандай маңызды айырмашылықты көрсетпеді. Дегенмен, бұл оксазепамға ұшыраған шабақтар мен су алабы балықтарының бірдей түрде әсер етуінен туындауы мүмкін екені болжанды, жалпы әсердің болмауынан емес. Соңында, 2021 жылғы зерттеу осы нәтижелерге сүйене отырып, шабақтар мен су алабы балықтары бар екі толық көлді салыстырды – біреуі бақылау тобы, ал екіншісі эксперимент басталғаннан кейін 11 күні 11 мен 24 мкг/л концентрациясында оксазепамға ұшырады, бұл Еуропа өзендеріндегі концентрациядан 200 есе жоғары. Оксазепам қосылғаннан кейін су алабы балықтарының мінез-құлқында ешқандай өлшенетін өзгеріс байқалмады, ал шабақтардың мінез-құлқына әсері мардымсыз болды. Авторлар бұрын оксазепамға жатқызылған әсерлердің балықтарды адамдар ұстауынан және кішкентай аквариумдардан туындаған стрестен, содан кейін жаңа ортаға бейімделуден туындауы мүмкін деген қорытынды жасады.