Кіріспе

1813 жылы Бетховеннің оркестрлік композициясы, үстел ойыны.

Веллингтонның жеңісі немесе Витория шайқасы (кейде «Соғыс симфониясы» деп те аталады; неміс тілінде: Wellingtons Sieg oder die Schlacht bei Vittoria), Op. 91 – 15 минуттық оркестрлік туынды. Ол Людвиг ван Бетховен 1813 жылғы 21 маусымда Испаниядағы Витория шайқасында Веллингтон маркизі (кейін герцогы) Жозеф Бонапартқа қарсы одрисқан жеңісі мен Германиядағы 1813 жылғы науқанды еске алу үшін жазған. Бұл науқан Бонапарттың Рейн конфедерациясының ыдырауына және Германия конфедерациясының құрылуына әкелді. Ол кейде «Соғыс симфониясы» немесе «Витория шайқасы» деп аталады және принц-регентке, кейіннен король Георг IV-ке арналған. Композиция 1813 жылдың тамызынан қазан айының бірінші аптасына дейін дамыды, ал бұл туынды Бетховенге үлкен табыс әкелді. Осы шығарманның қолжазбасы Берлин мемлекеттік кітапханасында сақтаулы.

Құрастыру, премьера және қабылдау

Витория шайқасынан кейін Бетховеннің досы Иоганн Непомук Мейльцель оны осы шайқасты еске түсіретін композиция жазуға көндірді, оны сол кездегі әскери оркестр аспаптарының көпшілігін ойнай алатын пангармоникасына, оның "механикалық оркестрінде" нотаға түсіруге болатын. Алайда Бетховен үлкен оркестрге (100 музыкант) арналған композиция жазды, сондықтан Мейльцель музыканы орындауға жеткілікті үлкен машина жасай алмады. Сондықтан Бетховен "Жеңіс симфониясын" оркестр үшін қайта жазды, алғашқы бөлімін қосты және шығарманы "Веллингтонның жеңісі" деп атады. Бұл шығарма алғаш рет 1813 жылдың 8 желтоқсанында Венада, Бетховеннің дирижерлігімен, Ханау шайқасында жараланған австриялық және бавариялық сарбаздарға арналған концертте орындалды. Ол концертке келген тыңдаушылар арасында бірден танымал болды. Бағдарламада сонымен қатар оның 7-ші симфониясының тұсаукесері және Мейльцельдің механикалық трубашысының орындауы да болды. Бұл концертте 100 музыкант өнер көрсетті, бұл өте қатты дауыспен ерекшеленді. Корина да Фонсека Воллхайм оны "тыңдаушыға жасалған дыбыстық шабуыл" және "көбірек дыбыспен симфониялық орындау үшін музыкалық қарулану жарысының басталуы" деп сипаттады, сондай-ақ аты-жөні айтылмаған бір қатысушының "орындалу композитор сияқты тыңдаушыны саңырау ету үшін жасалған сияқты" деген пікірін келтірді. Музыка зерттеушісі Фредерик Дёль осы шығарманың орындалуын "Берлин филармониясындағы кеш емес, қазіргі заманғы рок-концертке ұқсайды" деп сипаттады.

Оркестрлеу

"Веллингтонның жеңісі" – музыкалық жаңалық. Толық оркестрлеу үшін екі флейта, пикколо, екі гобой, екі кларнет, екі фагот, төрт мүйіз, алты керней, үш тромбон, тимпан, үлкен соққы аспаптар жиынтығы (мушкеттер және басқа да артиллериялық дыбыс эффектілерімен қоса) және I және II скрипкалар, альттар, виолончельдер мен контрабастардың стандартты топтамасы қажет. Оркестрлік соққы аспаптар бөлімінде бір музыкант тимпанмен, ал қалған үшеуі – сымбалды, бас барабан және үшбұрышпен ойнайды. Сахнада британдық және француздық екі "жақ" бар, екеуі де бірдей аспаптарды қолданады: екі тақ барабан (партияда ағылшын/француздық Trommeln деп белгіленген), екі бас барабан (партияда Kanone деп белгіленген), екі (төрт) сырылдақ, оларды сегізден онға дейін музыканттар орындайды.

Панармониялық

"Веллингтонның жеңісі" әні бастапқыда оркестр үшін жазылмаған. Бүгінде метрономды патенттеуімен танымал Мелзель, Бетховенді өзінің өнертабысы – панармоника үшін Веллингтонның жеңісін еске алуға арналған қысқа пьеса жазуға көндірді. Бұл шығарма кең танылмады және тек қызығушылық тудырды. Бірақ Мелзель Еуропа бойынша саяхаттап, Бетховеннің механикалық трубашыға арналған жұмысын көрсетіп, музыкаға деген ынта Бетховенді оны толыққанды "жеңіс увертюрасына" айналдыруға ықпал етті. Осы нұсқаның екінші бөлігінің қолжазбасын Вилли Гесс автордың өңделген түрінен тапты (Гесс 108).